Malezya’dan İade: Süreç ve Avukatın Görevi

Her iade dosyasında otuz veya altmış gün dolunca kendiliğinden serbest bırakılma kuralı yoktur. Geçici yakalama, dosyanın mahkemede incelenmesinden sonraki bekleme süresi ve teslimin gecikmesine dayalı tahliye birbirinden farklı kurumlardır. INTERPOL Kırmızı Bülteni de tek başına Malezya'da icra edilebilir bir tutuklama emri değildir.

Malezya'dan iadeye hangi kanun ve antlaşma uygulanır?

479 sayılı Extradition Act 1992, 21 Şubat 1992 tarihinde yürürlüğe girmiş ve Malezya genelinde uygulanır hale gelmiştir. İncelenebilen resmî İngilizce yeniden basım, 1 Ocak 2006 tarihine kadarki değişiklikleri kapsamaktadır; güncel işlemde sonraki mevzuat ve Gazette ilanları ayrıca doğrulanmalıdır. Kanunun 2. maddesi, iade antlaşmasının bulunduğu ülkelerin kapsamının Resmî Gazete'de yayımlanan ve koşullar içerebilen bir emirle belirlenmesine imkân tanır. 3. madde ise bu düzenleme kapsamındaki ülkeler dışındaki münferit talepler için bakanın yazılı talimat vermesini öngörür. Bu nedenle ikili antlaşma bulunmaması tek başına iadeyi her durumda imkânsız kılmaz.

Malezya, ASEAN İade Anlaşması’nı 14 Kasım 2025 tarihinde Manila’da imzaladı. ASEAN Sekretaryası’nın anlaşma sicili, 25 Ekim 2026 itibarıyla anlaşmanın yürürlükte olmadığını gösteriyor. İmza tek başına bölgesel bir teslim usulü yaratmaz; yürürlükteki Malezya kanunu, uygulanabilir ikili anlaşma veya kişiye özgü bakanlık talimatı ile gerekiyorsa Singapur ve Brunei’ye ilişkin özel usul ayrıca tespit edilmelidir.

Malezya İçişleri Bakan Yardımcısı, 15 Temmuz 2026 tarihli parlamento cevabında iade taleplerinin hâlen Act 479 ve uygulanabilir anlaşmalara tabi olduğunu doğruladı; 11 ülkeyle anlaşma imzalandığını belirtti. Bu, belirli tarihte imzalanmış anlaşmaların sayısıdır; her talebe kendiliğinden uygulanacakları anlamına gelmez.

6. madde kural olarak fiilin iki hukuk düzeninde de en az bir yıl hapis veya ölüm cezasıyla cezalandırılabilmesini arar. Ülke dışında işlenen fiiller ve bağlantılı suçlara özgü hükümler ayrıca incelenmelidir. Çifte cezalandırılabilirlik testinde yabancı suçun adı değil somut davranış, ilgili tarihler, yasal suç unsurları ve ceza sınırları karşılaştırılır. Vergi suçları, teşebbüs, suça katılma ve komplo gibi iştirak biçimleri kanundaki şartlara göre kapsamda bulunabilir.

Aralık 2025'te yayımlanan FATF/APG değerlendirmesi, incelediği dönemde Malezya'nın on bir iade antlaşması bulunduğunu kaydeder. Bu sayı tek başına belirli bir talepte yürürlükteki antlaşmayı ve uygulama emrini kanıtlamaz. ABD ile Malezya arasındaki antlaşma 1995'te imzalanmış, 2 Haziran 1997'de yürürlüğe girmiştir ve geçici yakalama ile belgeler için özel hükümler içerir. Malezya, Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesi'nin 16(5)(a) maddesi kapsamında bu sözleşmeyi bağımsız bir iade dayanağı saymadığını bildirmiştir. Malezya AB üyesi olmadığından Avrupa Tutuklama Müzekkeresi sistemi de uygulanmaz.

Kararı kim verir: bakan, Magistrate veya Sessions Court?

5. maddede geçen bakan, İçişleri Bakanıdır. 12. madde uyarınca yabancı devletin diplomatik temsilciliği kimlik bilgileri, yabancı yakalama emri veya mahkûmiyet kararı, fiiller ve ceza hükümleriyle birlikte resmî başvurusunu bakana iletir. Bakan gerekli izni verdiğinde Malezya yakalama emrinin çıkarılması gündeme gelir. Birinci sınıf Magistrate ilk yakalama ve geçici tutma işlemlerinde görevlidir; kanundaki tanım, belirli amaçlarla Sessions Court hâkimini de kapsar.

18. madde uyarınca olağan iade incelemesini Sessions Court yapar. Bu mahkeme iade amacıyla tutulma koşullarını ve kanuni şartları değerlendirir; nihai teslim emrini veren merci değildir. 21. madde gereğince teslim kararını bakan verir. Dolayısıyla ilk yakalama, mahkemenin iadeye yönelik tutma kararı ve fiilî nakil birbirinden farklı aşamalardır.

FATF/APG'nin tanımladığı uygulamada talepler İçişleri Bakanlığınca alınır; Attorney General’s Chambers (Başsavcılık teşkilatı) ve ilgili antlaşmalar birimi belgelerin hukuki denetiminde rol oynar. 41. madde Public Prosecutor'a yazılı yetkilendirmeyle belirli nitelikteki kişileri, şartlar varsa yabancı hükümet hukukçularını da, kendisini temsile atama imkânı verir. Bu hüküm yabancı ülkedeki her avukata Malezya mahkemelerinde kendiliğinden temsil hakkı vermez. Savunma 12. madde talebini, 13. madde yakalama emrini, 2 ve 3. madde düzenlemelerini ve tutma kararlarını talep etmelidir. İade ile göç mevzuatına dayanan idari sınır dışı birbirine karıştırılmamalıdır.

Geçici yakalamadan eksiksiz talebe kadar ne olur?

13(1)(a) maddesi, bakanın yetkilendirmesini izleyen yakalama emrine ilişkindir. 13(1)(b), Malezya'da işlenmiş benzer bir suç bakımından yakalama için yeterli bilgi bulunması halinde bakanın nihai yetkilendirmesinden önce geçici emir çıkarılmasına izin verir. Magistrate, 13(2) uyarınca uluslararası INTERPOL bildirimini değerlendirebilir. Ancak Kırmızı Bülten doğrudan icra edilebilir yerli emir oluşturmaz; kişinin suçluluğunu veya iadeye uygunluğunu da kesinleştirmez.

14. madde gereği geçici emir çıkarıldığında bakan hemen bilgilendirilir; bakan emrin iptalini ve serbest bırakmayı isteyebilir. 16. madde, kişinin Magistrate önüne çıkarılmasını ve uygulanabilir antlaşmadaki süre de dikkate alınarak makul bir geçici tutma süresi belirlenmesini öngörür. Talebin alındığına ilişkin gerekli bakanlık emri bu süre içinde ulaşmazsa 16(3) kapsamında serbest bırakma gündeme gelir. Gerekli emir ulaşmışsa Sessions Court önüne çıkışa dek 16(2) veya 17. maddeye uygun tutma söz konusu olabilir. Müdafi, süreyi haber metninden değil hâkimin somut tutma kararından hesaplamalıdır.

ABD taleplerinde ikili antlaşmanın 11(4) maddesi özel bir düzenleme içerir: geçici yakalamayı izleyen altmış gün içinde resmî talep ve belgeler alınmamışsa salıverme mümkün olabilir. Talep eden devletin başvurusu üzerine bu süre en fazla otuz gün daha uzatılabilir. Altmışıncı gün kendiliğinden kesin tahliye günü değildir. 11(5) maddesi, belgeler sonradan gelirse hukuka uygun yeni yakalamayı dışlamaz. Yakalama saati, hâkim önüne ilk çıkarılma, geçici tutmanın bitişi, ek süre talebi ve diplomatik evrakın gerçek alındığı tarih ayrı ayrı belgelenmelidir.

Sessions Court hangi kanıt ve şartları inceler?

19. maddedeki olağan usulde Sessions Court kişinin kimliğini, iadenin kanuni koşullarını ve isnat bakımından ilk bakışta yeterli delil (prima facie case) bulunup bulunmadığını değerlendirir. Kişi bu konularla ilgili kanıt sunabilir. Bu aşama, yabancı davanın esası hakkında suçluluk hükmü verilen bir ceza yargılaması değildir. Yeterli delil yoksa 19(4) maddesi serbest bırakmayı gerektirir. Delil eşiği aşılırsa 19(5) maddesine göre bakanın kararına kadar iade amacıyla tutma kararı alınır; mahkeme raporu ve kişinin yazılı beyanı bakana iletilir.

4 ve 20. maddeler farklı bir kanıt rejimi oluşturabilir. Uygulanabilir antlaşma ilk bakışta ispat şartından vazgeçiyorsa ve bakan 4. madde kapsamında yazılı yönlendirme yapmışsa Sessions Court, 20(1) uyarınca usulüne uygun onaylanmış yabancı belgeleri inceler. 20(2), kişinin isnat edilen fiilleri işlemediğini göstermek üzere doğrudan ileri sürülen karşı delilleri kural olarak sınırlar. Buna rağmen kimlik, belgelerin hukuki yeterliği, çifte cezalandırılabilirlik ve yürürlükte kalan kanuni itirazlar tamamen ortadan kalkmaz. Tanık ve uzman delili hazırlamadan önce gerçek usulün 19. madde mi 20. madde mi olduğu saptanmalıdır.

Federal Court'un 18 Ocak 2013 tarihli Said Mir Bahrami v Pengarah Penjara Sungai Buloh, Selangor ([2013] 2 MLJ 478) kararı iade için tutmanın suçluluğun esasına ilişkin ceza hükmü olmadığını vurgular. Public Prosecutor & Ors v Wong Ong Hua & Another (Court of Appeal, W-01(A)-66-02/2023) dosyasında ise 4 ve 20. maddelerin kuvvetler ayrılığına aykırı olduğu yönündeki önceki karar bozulmuştur; Malaysian Bar 2025 Ocak ayında temyiz kararını değerlendirmiştir. İlk derece mahkemesinin yürürlükte kalmayan anayasal yorumuna, sonraki kararı göz ardı ederek dayanılmamalıdır.

23 ve 24. maddeler yabancı ifade tutanakları, yakalama emirleri ve mahkûmiyet belgelerinin kabulü ile onaylanmasını düzenler. Savunma imzaları, mühürleri, tercümeleri ve kimlik bilgilerinin uyumunu ayrı ayrı kontrol etmelidir. Kişinin kimliğinin karışması ile yabancı davada sonunda beraat edeceği iddiası farklı hukuki meselelerdir. Yabancı belgelerin tutuklu hakkında henüz isnat mı yoksa kesinleşmiş ceza mı içerdiği de belirlenmelidir.

Avukat ayrıca 4. maddeye göre yazılı bakan talimatı olmadan özel 20. madde belge usulüne kendiliğinden geçilemeyeceğini araştırmalıdır. Talep eden ülkedeki iddianame, olay tarihleri ve ceza sınırları ile Malezya mahkemesinin emirleri ayrı dosyalanmalıdır. Bu ayrım, hangi kanıtın kabul edilebileceğini ve hangi itirazın tutmayı doğrudan etkilediğini açıklığa kavuşturur.

Tutma, teslim ve salıverme süreleri nasıl hesaplanır?

Resmî yabancı başvurunun alınması, geçici yakalama emri, geçici tutma, Sessions Court incelemesi, mahkemenin committal kararı ve fiziksel teslim ayrı tarih başlıklarıyla kaydedilmelidir. 21. maddeye göre 19 veya 20. madde uyarınca verilen committal kararından sonra bakanın belirlediği teslim aralığı kural olarak en az on beş gündür. 22. maddedeki özel feragat usulü bunun istisnasıdır. Mahkeme kişiye High Court önünde habeas corpus başvurusunda bulunma imkânını açıklamalıdır. On beş gün toplam iade yargılamasının azami süresi değildir.

43. madde, teslimin gecikmesini düzenler. Mahkemenin iade amacıyla tutma kararından veya ilgili High Court incelemesinin nihai kararından itibaren üç ay geçip teslim yapılmamışsa kişi ya da temsilcisi bakandan salıverme talep edebilir. Bakan tutulmaya devam edilmesini haklı kılan yeterli neden olup olmadığını değerlendirir; tahliye kendiliğinden gerçekleşmez. Bu üç aylık dönem ilk yakalamadan itibaren geçerli genel azami tutma süresi değildir. 37(3) ve 37(5) maddelerindeki savcılık başvurusuna özgü kefalet yetkileri ile 28. maddedeki Singapur-Brunei usulüne özgü koşullu kefalet, her geçici tutma için genel kefalet hakkı doğurmaz.

İade duruşmasından feragat edilebilir mi?

Evet, ancak 22. madde kapsamındaki rıza basitçe form imzalamak değildir. Sessions Court rızanın özgür iradeye dayandığını kontrol etmeli, sonuçlarını açıklamalı ve ardından rızayı yeniden almalıdır. 22(4) uyarınca bu biçimde alınmış committal kararının 36. maddedeki habeas corpus usulüyle incelenmesi yolu kapanır. 22(3) uyarınca bakan, geçici teslim dahil, teslim emrini bu karardan hemen sonra çıkarabilir. Dolayısıyla olağan on beş günlük bekleme güvencesinin feragatten sonra devam edeceği varsayılmamalıdır.

Feragat, iade sonrası kovuşturmanın sınırlarını belirleyen özellik ilkesini de ilgilendirir. İade eden devlete bildirilen suç, aynı fiillerden doğan daha hafif suçlar ve 10. maddedeki koşullarla bakanın izin verdiği belirli diğer suçlar ayrı değerlendirilir. İddianame, tamamlanmış cezalar, bağlantılı suçlar ve vazgeçilecek başvuru yolları incelenmeden rıza verilmemelidir. Yabancı dilde hazırlanmış metin, bağımsız çeviri ve avukat açıklaması olmadan yeterli güvence sayılmaz.

Singapur ve Brunei için neden özel usul var?

479 sayılı Kanunun V. Kısmı, 25-28. maddeler, Singapur ve Brunei Darussalam tarafından çıkarılan ve Malezya'da tasdik edilen yabancı yakalama emirleri (endorsed warrants) için ayrı bir yol oluşturur. Bu yol normal 2. madde emrine veya 3. madde münferit talimatına bağlı değildir. 25. maddedeki özel suç tanımı, yabancı devlet hukukunda yakalamaya elverişli veya altı aydan fazla hapis cezasını gerektiren belirli fiilleri kapsar. Malezya'daki Magistrate, yabancı yargı makamının emri usulüne uygun düzenlediğini doğruladıktan sonra tasdik edebilir.

28. maddeye göre yakalanan kişi mümkün olan en kısa zamanda Malezyalı Magistrate önüne çıkarılır; kimlik kontrolü sonrasında Singapur veya Brunei'deki yetkili mahkemeye gözetim altında götürülme kararı verilebilir. Bu işlemde 19. maddedeki olağan Sessions Court incelemesi kendiliğinden uygulanmaz. 28. maddenin sınırlı koşulları altında, yabancı mahkemeye çıkma yükümlülüğüne bağlı kefalet mümkündür. İlk incelenecek belge tasdik edilmiş yabancı yakalama emridir.

Malezya vatandaşlığı iadeyi kesin olarak engeller mi?

Hayır. 49(1) maddesi, kişinin Malezya vatandaşı olması veya ilgili fiillerin Malezya mahkemelerinin yargı yetkisine girmesi durumunda bakana iadeyi reddetme takdir yetkisi verir. Metin her vatandaş bakımından zorunlu ret hükmü oluşturmaz. İade reddedilmiş ve Malezya'nın ceza yargısı yetkisi mevcutsa 49(2), yerel kovuşturma olasılığı için konunun Public Prosecutor'a aktarılmasını öngörür. Çifte vatandaşlık da bu takdiri otomatik dokunulmazlığa dönüştürmez.

FATF/APG'nin Aralık 2025 tarihli raporu 2019-Şubat 2025 arasında Malezya vatandaşlarıyla ilgili dokuz talep ve aynı gözlem döneminde bu grupta tamamlanmış teslim bulunmadığını kaydeder. Bu tarihsel veri yeni bir davanın sonucunu belirleyen içtihat değildir. Pasaport, vatandaşlık belgeleri, ikamet kayıtları ve Malezya mahkemelerinin olay üzerinde yargı yetkisine sahip olduğunu gösteren belgeler hazırlanmalı; ilgili antlaşmadaki vatandaşlık hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Aile ve avukat hangi belgeleri hazırlamalı?

Varsayımsal örnek: Endonezyalı bir iş insanı Kuala Lumpur'da başka bir ülkenin dolandırıcılık iddiasına ilişkin INTERPOL bildirimi üzerine yakalanır. Ailesi altmış gün sonra zorunlu tahliye bekler. Malezyalı müdafi önce 13. maddeye göre geçici emir olup olmadığını, Magistrate'in 16. madde uyarınca ne kadar tutma süresi belirlediğini, 2 veya 3. madde dayanağını ve diplomatik talebin alındığı günü araştırır. Daha sonra 19 veya 20. madde kapsamında Sessions Court savunmasını kurar. Tutmanın kanuni şartı ortadan kalkarsa uygun tahliye talebini zamanında sunar.

Tek kronolojik dosyada tüm isim yazılışları, pasaport ve vatandaşlık belgeleri, yakalamanın günü-saati-yeri ve ilgili polis birimi, yerli ve yabancı emir numaraları, yetkili mahkeme, doğrulanmış tutma yeri, yabancı iddianame veya mahkûmiyet, fiil tarihleri, ilgili ceza hükümleri ve tercümeler bulunmalıdır. Gazette ilanı, 3 ve 4. maddelerdeki bakan talimatları, belgelerin alındığı tarihler, duruşma günleri ve tercüman ihtiyacı da kaydedilmelidir. Belgelerin asılları korunmalı, kopyaların kimden ne zaman alındığı yazılmalıdır.

Malezya'da meslek icrasına yetkili ceza ve iade hukuku avukatıyla gizli görüşme ayarlanmalı, gerekiyorsa konsolosluk desteği istenmelidir. Yerel avukat tutma emirlerini inceler, Magistrate ve Sessions Court önünde savunma yapar, bakana yazılı açıklama hazırlar ve 20. maddenin hangi delilleri dışladığını belirler. Talep eden devletteki avukat yabancı suçlamayı analiz edebilir ancak Malezya mahkemesinde otomatik temsil yetkisine sahip değildir. Sağlık veya ailevi durumlar yalnızca somut bir yasal tedbirle bağlantılı oldukları ölçüde etkili olacaktır.

Committal sonrasında hangi hukuki yollar açıktır?

Tutuklama/cezaevine sevk sonrası başvuru yolları birbirinden ayrılmalıdır. Act 479'un 36. maddesi, 22. madde uyarınca geçerli feragat ilgili başvuruyu dışlamıyorsa, tutulan kişinin High Court önünde habeas corpus (özgürlükten yoksun bırakmanın hukuka uygunluğunun denetimi) talep etmesine imkân verir. 37. madde ise başka başvuran ve başka karara ilişkindir: Sessions Court 19(4) uyarınca serbest bırakma kararı verirse Public Prosecutor, isteyen devletin talebi üzerine, bu karardan itibaren 10 gün içinde High Court'tan hukukî meseleye ilişkin inceleme isteyebilir. Serbest bırakma kararının kanuni olarak durdurulması için savcının inceleme niyetini karar verildiği anda bildirmesi gerekir; 37(2), (3) ve (5) maddeleri bu durdurmayı ve olası kefaleti düzenler. 37(6) maddesi bu özel yoldaki High Court kararının kesinliğini öngörür. Bundan ayrı olarak Criminal Procedure Code'un 374. maddesi, Kanun'un XXXVI. Bölümü kapsamındaki High Court kararından zarar gören kişinin Federal Court'a başvurması için karar tarihinden itibaren 30 gün öngörür; bunun somut karara uygulanabilirliği denetlenmelidir. Başvuru yapılması iade işlemini kendiliğinden durdurmaz.

Criminal Procedure Code 374. madde, şartları gerçekleşmiş bir High Court habeas corpus kararı hakkında otuz gün içinde Federal Court'a başvuru imkânı tanır. Önce somut kararın bu hükme girip girmediği ve teslimin durdurulması için ayrıca tedbir gerekip gerekmediği belirlenmelidir; kanun yolu başvurusu fiilî teslimi kendiliğinden durdurmaz. İadenin nasıl engelleneceği ve ileri sürülebilecek özel nedenler ayrı rehberde ayrıntılı ele alınır. Bu sayfanın kapsamı Malezya'daki kurumları, normal süreci ve yerel müdafiin yapabileceklerini açıklamaktır.

Genel sürecin diğer ayrıntıları için ayrıca: talepten nihai karara iade aşamaları, Malezya’dan iadeye itiraz yolları / Kuala Lumpur mahkemelerinin yerel işleyişi. Somut aşamayı bildirmek ve yerel hukuk desteği koordine etmek için başvuru formu.