Suçluların iadesi ve Avrupa tutuklama müzekkeresi

Bu metin yabancı ülkede yakalanan kişiye ve ailesine yöneliktir. Önce kişiyi isteyen devleti, tutulduğu devleti, belgenin hukuki dayanağını ve talep tarihini belirleyin. Pasaport, polisin kullandığı ifade veya INTERPOL kaydı tek başına uygulanacak rejimi göstermez.

Hangi usul uygulanır? Altı adımlı kontrol

1. İki devleti belirleyin. Düzenleyen ya da talep eden devlet kişiyi ister; infaz eden ya da talep edilen devlet kişinin bulunduğu yerdir. INTERPOL Kırmızı Bülteni, polis kaydı veya havaalanındaki yakalama kendi başına adli teslim kararı değildir.
2. İki devlet de AB üyesi mi? Kovuşturma veya hapis cezasının infazı için genel yol ATM, ulusal uygulama hukuku ve 2. maddedeki eşiklerdir. Müzekkereyi çıkaran yetkili adli makamı kontrol edin. Sadece iç hukukta verilen yakalama kararı kendiliğinden ATM olmaz.
3. Birleşik Krallık taraf mı? Brexit geçiş döneminden sonraki yeni AB–Birleşik Krallık taleplerinde Ticaret ve İşbirliği Anlaşması üçüncü kısmın VII. başlığı ve ulusal uygulama hükümleri incelenir. Eski dosyalarda geçiş kuralları ve vatandaşlık dahil özel ret nedenleri ayrıca doğrulanmalıdır. Alchaster (C-202/24, 29 Temmuz 2024) kararında ABAD, AB üyesi devletteki infaz makamının, Birleşik Krallık’taki koşullu salıverme kurallarındaki değişikliklerden kaynaklandığı ileri sürülen Şart’ın 49(1). maddesi ihlali riskini bağımsız olarak değerlendirmesi gerektiğini belirtti. Bu nedenle TCA kapsamındaki itirazlar, ATM kuralları otomatik olarak aktarılmadan, söz konusu anlaşmaya göre incelenmelidir.
4. Norveç veya İzlanda taraf mı? AB ile bu devletler arasında 1 Kasım 2019’da yürürlüğe giren ayrı teslim anlaşması ve beyanları bulunmaktadır. ATM’ye benzeyen hükümler bu devletleri AB üyesi yapmaz ve Çerçeve Kararı doğrudan uygulanır hale getirmez.
5. Diğer hallerde suçluların iadesini inceleyin. Polonya–ABD ya da Fransa–İsviçre ilişkileri olağan AB içi ATM değildir. İkili anlaşma, uygulanıyorsa 1957 Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi, protokoller, çekinceler ve talep edilen devletin iç hukukunu araştırın. Avrupa’da olmak tek başına anlaşmaya taraf olunduğunu göstermez.
6. Birbiriyle yarışan talepler var mı? Her talebi ayrı sınıflandırın. Çerçeve Kararın 16(3). maddesi ATM ile üçüncü devletin iade talebinin yarışmasını düzenler. Yetkili makam olayları değerlendirir; aranan kişi gönderileceği devleti serbestçe seçemez.

Procureur de la République (C-763/22, 20 Mart 2025) kararında ABAD, 16(3). madde uyarınca önceliğe yürütme organının karar verebileceğini, ancak bu karara karşı etkili bir yargısal başvuru yolu bulunması gerektiğini belirtti; usul koşullarını ulusal hukuk belirler. Böyle bir başvurunun teslimi kendiliğinden durdurduğunu varsaymayın. Kararı ve bildirilen gerekçeleri alın, yetkili ulusal mahkemeyi ve başvuru süresini hemen belirleyin; teslim yakınsa geçici hukuki koruma olanağını kontrol edin. Bu istisna, olağan bir Avrupa tutuklama müzekkeresi sürecine genel bir bakanlık aşaması eklemez.

Üç örnek. Almanya yargılama için İspanya’dan bir kişi istiyorsa ATM incelenir. Birleşik Krallık geçiş sonrasındaki bir dosya için İrlanda’dan teslim istiyorsa AB–BK anlaşması uygulanır. ABD Almanya’dan bir AB vatandaşının iadesini isterse Amerikan talebi geçerli iade anlaşması ve Alman hukuku kapsamında kalır; AB vatandaşlığı ayrı korumalar doğurabilir fakat talebi ATM’ye dönüştürmez.

Karşılaştırma tablosu: aynı olay, farklı sonuç

Bu tablo olağan ATM ile klasik iadeyi karşılaştırır; tüm özel teslim anlaşmalarının özeti değildir. AB–Birleşik Krallık ve AB–Norveç/İzlanda meselelerinde biçim ve süre benzer görünse de kendi anlaşma hükümleri esas alınmalıdır.

Kararı kim verir, hangi mahkemeye başvurulur?

ATM hakkında yakalamanın yapıldığı devletin belirlediği infaz eden adli makam karar verir. Düzenleyen adli makam 15. madde uyarınca ek bilgi sağlayabilir. Tutukluluğa ve teslim kararına itiraz, infaz devletinin ulusal hukukunda yetkilendirilen mahkemeye ve öngörülen süre içinde yapılır. Avrupa Birliği Adalet Divanı, ABİHA 267. madde uyarınca ulusal mahkemelerin ön karar sorularını yanıtlar; yakalanan kişinin doğrudan temyiz başvuracağı mahkeme değildir.

Klasik iadede mahkemenin hukuki kabul edilebilirlik kararı ile bakanın veya diğer yürütme makamının son izin kararı ayrı olabilir. Bazı sistemlerde bu ayrım yoktur. 1957 Sözleşmesi ortak bir temyiz mahkemesi ve tek bir başvuru süresi öngörmez. Tutukluluk incelemesi, iadenin kabulüne itiraz ve fiili naklin durdurulması istemi birbirinden farklı hukuki yollardır.

Avukata sorulacaklar: Kararı kim imzaladı? Bugün tutukluluğu hangi mahkeme inceliyor? Bir sonraki duruşma kimlik, tutukluluk, ATM’nin infazı veya bakan kararıyla mı ilgili? Hangi tebliğ başvuru süresini başlatır ve başvuru teslimi durdurur mu? Yazılı kararı temin edin. Ayrıntılar için ATM usulü ve iade usulü sayfalarına bakın.

Ret nedenleri neden birbirinin yerine geçmez?

ATM karşılıklı tanıma ilkesine dayanır. Madde 3, infaz devletinin yargı yetkisine giren eylemlerde af, aynı eylemler hakkında koşulları sağlayan kesin hüküm veya cezai sorumluluk yaşına ulaşmama dahil belirli hallerde ret zorunluluğu getirir. Madde 4, bazı yerel ceza infazı hallerini içeren takdiri nedenleri; madde 4a ise kişinin hazır bulunmadığı yargılama kararlarını düzenler. Ulusal uygulama kanunu ve somut koşullar belirleyicidir.

Klasik iadede siyasi suç, siyasi amaçlı takibat veya vatandaşın iade edilmemesi savunmaları bulunabilir. 1957 Sözleşmesi madde 3 ve 6, çekinceler, protokoller ve özel anlaşmalarla birlikte okunmalıdır. Siyasi suç iddiası ATM için genel bir ret nedeni değildir; daha önce soruşturma yapılması da aynı fiil bakımından kesin hüküm olduğu anlamına gelmez.

Her iki düzende temel haklar önemlidir ama inceleme farklıdır. Aranyosi ve Căldăraru (C-404/15 ve C-659/15 PPU, 2016) kararına göre kötü cezaevi koşullarına ilişkin güvenilir bilgi varsa somut kişisel risk araştırılmalı ve düzenleyen makamdan bilgi istenmelidir; genel ülke raporu bütün ATM’leri kendiliğinden geçersiz kılmaz. Dorobantu (C-128/18, 2019) hücre alanı ve koşullara ilişkin ölçütleri açıklar.

Yargı bağımsızlığı için LM (C-216/18 PPU, 2018), Openbaar Ministerie (C-354/20 PPU ve C-412/20 PPU, 2020) ile C-562/21 PPU ve C-563/21 PPU (2022), iki aşamalı ve kişiye özgü adil yargılanma riski değerlendirmesi gerektirir. Breian (C-318/24 PPU, 2024), başka AB ülkesinin önceki ret kararının yeni infaz makamını kendiliğinden bağlamadığını; önceki gerekçeleri dikkate alarak bağımsız inceleme yapması gerektiğini belirtir. Genel haber değil, kişisel delil sunun.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki iadelerde Soering / Birleşik Krallık (AİHM, 7 Temmuz 1989, başvuru 14038/88), 3. maddeye aykırı muameleye ilişkin gerçek riskin teslimi engelleyebileceğini gösterir. İlgili ulusal karar mercii uygulanabilir insan hakları yükümlülüklerini inceler; olası Strasbourg başvurusu AB Temel Haklar Şartı’na dayalı ATM itirazıyla aynı usul değildir.

Vatandaşlık teslimi engeller mi?

AB vatandaşı ATM ile, bazı koşullarda vatandaşlık devleti tarafından dahi teslim edilebilir. Madde 4(6) belirli durumlarda cezanın infaz eden devlette çekilmesine, madde 5(3) ise yargılamadan sonra cezanın orada infazı için geri dönüş güvencesine olanak verir. İkamet, gerçek bağlantılar, hükmün uygulanabilirliği ve iç hukuk belirleyicidir; pasaport tek başına engel değildir.

C.J. (C-305/22, 4 Eylül 2025), 4(6). maddeye dayalı yerel infaz için teslimin reddinde 2008/909 sayılı Çerçeve Kararın usulünün, düzenleyen devletin gereken onayı dahil, izlenmesini şart koştu. Tek taraflı infaz üstlenimi ATM’yi sona erdirmez ve fiiller hakkında kesin hüküm değildir. Dubers (C-641/23, 15 Ocak 2026), infaz makamının 4(1). maddeyi uygulamayıp 5(3). madde uyarınca geri dönüş güvencesiyle kovuşturma için teslimi kabul ettiği ve koşulların değişmediği hallerde, sonradan çifte suçluluk yokluğuna dayanarak hükmün tanınmasının reddini sınırlar.

Üçüncü devlete iadede 1957 Sözleşmesi madde 6 talep edilen devletin kendi vatandaşını koruyabilir. Petruhhin (C-182/15, 2016) çizgisi, serbest dolaşım hakkını kullanan AB vatandaşının iadesi istendiğinde belirli durumlarda vatandaşlık devletine haber verilmesini, bu devletin ATM yoluyla kovuşturma seçeneğini değerlendirmesini gerektirir. Generalstaatsanwaltschaft Berlin (C-398/19, 2020) sınır koyar: uygun ATM gelmezse temel haklar denetiminden sonra iade sürdürülebilir.

Üçüncü bir devlet tarafından aranan bir AB vatandaşıysanız, talebin yöneltildiği devletteki avukatınızdan vatandaşlık devletine bildirim yükümlülüğünün uygulanıp uygulanmadığını, bu devletin kendi hukukuna göre kovuşturma yetkisinin bulunup bulunmadığını ve iade kararından önce yanıt verip vermediğini kontrol etmesini isteyin.

Süreler hangi olayla başlar?

ATM Çerçeve Kararı’nın 17. maddesindeki süreler, kesin infaz kararı için hedef sürelerdir: genellikle rızadan itibaren 10 gün veya yakalamadan itibaren 60 gün. Belirli hâllerde bildirim ve gerekçeyle 30 gün daha uzatma yapılabilir; olağanüstü gecikmeler ek bildirim gerektirir. 23. madde fiilî teslimi ayrıca düzenler: kesin karardan sonra normal olarak 10 gün içinde veya bir engel ya da ciddi insani erteleme nedeniyle yeni tarih kararlaştırılmışsa bu tarihten itibaren 10 gün içinde. 23. maddedeki uygulanabilir süreler dolduğu hâlde kişi hâlâ tutuluyorsa, infaz eden adli makam 24. madde uyarınca teslimi geçerli biçimde ertelemedikçe 23(5). madde serbest bırakmayı gerektirir (C-492/22, 2022). Serbest bırakılma ATM’yi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; devam eden tutma ayrı bir hukuki dayanak gerektirir.

1957 Sözleşmesi madde 16(4) yalnızca resmi iade talebi gelmeden önceki geçici yakalama içindir: belgeler 18 gün içinde gelmezse yakalama sona erebilir ve bu hükme göre 40 günü geçemez. Bunlar tüm iade yargılamasının azami süresi değildir; başka anlaşma veya protokoller farklı hüküm getirebilir. Belge son günü, tutukluluk incelemesi, kanun yolu, yürütme kararı ve fiili teslim tarihini ayrı takip edin. Ayrıntı için geçici yakalama sayfası.

Rıza ve hususilik ayrı kararlardır

Hızlı teslime rıza göstermek suçlamayı kabul etmek anlamına gelmek zorunda değildir. ATM’nin 13. maddesi rızanın özgür ve bilgilendirilmiş olmasını ister. 27. maddede düzenlenen, teslimden önceki farklı fiiller nedeniyle kovuşturmayı koşullarla sınırlayan hususilik kuralından feragat, ayrı değerlendirilmelidir. Klasik iadede anlaşmaya dayalı başka bir hususilik koruması, istisnalar, sonradan verilen izinler veya talep eden ülkede gönüllü kalmanın sonuçları olabilir.

İmzadan önce beyanın çevirisini, hangi haklardan vazgeçildiğini ve iç hukukta rızanın geri alınıp alınamayacağını öğrenin. Duruşmadan vazgeçmek hususilikten otomatik feragat değildir; hususilik de her sonraki fiili kapsamaz. Bkz. teslim sonrası hususilik.

Toplanması gereken beş belge grubu

• Yabancı müzekkere ve yerel karar: tarih, yetkili makam, fiiller, kanun maddesi, ceza, kovuşturma veya infaz amacı ve ATM ya da AB–BK formu.
• Yakalama ve tutukluluk kaydı: kesin tarih, saat ve yer, hakim, tercüman, yazılı gerekçe ve sonraki duruşma.
• Teslim dayanağı: AB Çerçeve Kararı, AB–BK veya AB–Norveç/İzlanda anlaşması, iade sözleşmesi, protokol ve çekinceler.
• Vatandaşlık ve ikamet kanıtları: pasaportlar, oturum belgeleri, aile ilişkileri, ceza infazı seçenekleri ve vatandaşlık devletiyle yazışmalar.
• Somut itiraz ve delil: aynı fiile ilişkin kesin hüküm, yaş, ceza, sağlık veya cezaevi koşulları belgesi, kişisel adil yargılanma riski, yetkili mahkeme ve süre başlangıcı.

INTERPOL bildirimi tek başına adli teslim kararı değildir. Polis kaydı, yakalama müzekkeresi, mahkeme kararı ve bakan iznini ayrı tutun. Avukata şu soruyu sorun: “Hangi hukuki belgeyle teslim isteniyor, hangi mahkeme reddedebilir ve hangi somut tebliğden itibaren bir süre işliyor?”

Gerçek dosyada geçerli usul ve ilk sürenin belirlenmesi için danışma talebi göndermek. Genel bilgi, yakalama devletinde yetkili bir avukatın hukuki görüşünün yerine geçmez.