Avrupa Tutuklama Müzekkeresi: yakalama ve teslim

ATM nedeniyle yakalamadan hemen sonra ne yapılmalıdır?

Müzekkereyi düzenleyen devlet, kişiyi ceza soruşturması veya kovuşturması için ya da daha önce verilmiş hapis cezasının infazı amacıyla ister; infaz eden devlet, kişinin bulunduğu ve yakalandığı devlettir. 2002/584/JHA sayılı Çerçeve Karar, AB üyesi devletler arasındaki teslim usulünü düzenler. Bu düzenleme tek başına polis gözetimi için AB genelinde geçerli tek bir saat sınırı, ilk hâkim önüne çıkarılma takvimi veya ulusal itiraz süresi belirlemez. Bu konular, AB temel hakları ve ilgili usul güvenceleri saklı kalmak üzere, infaz eden devletin uygulama mevzuatına tabidir. Polis tarafından yakalama, tutukluluğun devamına ilişkin karar, ATM’nin infazına ilişkin nihai karar ve fiilî teslim dört ayrı olaydır.

11. madde uyarınca yakalanan kişiye müzekkere ve içeriği ile teslim rızası verme olanağı bildirilmelidir; kişi avukat ve tercüman yardımından yararlanma hakkına sahiptir. AB usul hakları düzenlemeleri, ilgili bilgileri alma, sözlü tercüme ve gerektiğinde müzekkerenin yazılı çevirisini edinme, infaz eden devlette avukata erişim ve müzekkereyi düzenleyen devlette avukat tayin etme olanağını da güvence altına alır. İki avukatın görevleri farklıdır: infaz eden devletteki avukat tutukluluğa ve teslime yerel makamlar önünde itiraz eder; düzenleyen devletteki avukat ise asıl müzekkereyi, suçlamaları, cezayı ve o devlette atılabilecek adımları inceler. Düzenleyen devletteki avukat yerel müdafiin yerini tutmaz.

Yakalamayı yapan makamlardan ilgili mahkemenin veya diğer infaz eden yargı makamının tam adını, tutukluluk dosya numarasını, müzekkereyi düzenleyen devleti, müzekkerenin ceza kovuşturması mı yoksa cezanın infazı mı amacıyla çıkarıldığını, ayrıca yakalama tarihini ve saatini öğrenin. ATM’nin bir kopyasını, haklara ilişkin yazılı bildirimi, gerekiyorsa tercüman ve avukatla gizli iletişim olanağını talep edin. Tıbbi ihtiyaçlar ve gerekli ilaçlar bildirilip kayda geçirilmelidir. Bir aile üyesi veya internet araştırması, belirli bir yakalamanın ya da tutukluluk kararının hukuka uygun olup olmadığını güvenilir biçimde belirleyemez.

Yakalamadan teslime kadar: aile için kullanılabilir zaman çizelgesi

Tablo AB düzeyindeki kuralları gösterir; belirli bir duruşma tarihi garantisi vermez. Takvim tarihlerini ve her süreyi başlatan resmî olayları kaydedin; usul sürelerinin nasıl hesaplanacağını ve hangi kanun yollarının mevcut olduğunu ulusal hukuk belirler. Karar verme süresi azami tutukluluk süresi değildir ve teslim süresi yakalama günü başlamaz.

Teslime kadar tutukluluk otomatik değildir

12. madde, infaz eden yargı makamının ulusal hukuka göre kişinin tutuklu kalıp kalmayacağına karar vermesini gerektirir. Madde, kaçmayı önlemek için gerekli tedbirlerle geçici salıverilmeye açıkça izin verir. Bu nedenle ATM süreci devam ederken salıverilme talebi ile teslimin kendisine yönelik itiraz birbirinden ayrılmalıdır. Kişinin duruşmalara katılacağını göstermek için doğrulanmış ikamet adresi, bakım yükümlülükleri, tıbbi kayıtlar, seyahat belgelerine ilişkin düzenlemeler ve imza verme veya diğer hukuka uygun koşullara uyma iradesi önem taşıyabilir. Alternatif bir tedbir hiçbir üye devlette garanti edilmez ve her yerde aynı şekilde mevcut değildir.

Lanigan kararında (C-237/15 PPU, 16 Temmuz 2015) Adalet Divanı, 17. maddedeki karar sürelerinin dolmasının karar verme yükümlülüğünü sona erdirmediğine ve otomatik salıverme gerektirmediğine hükmetti. Devam eden tutukluluk ulusal hukuka, AB Temel Haklar Şartı’nın 6. maddesine ve toplam sürenin aşırı hâle gelip gelmediğini inceleyen kişiye özgü bir değerlendirmeye uygun olmalıdır. TC kararında (C-492/18 PPU, 12 Şubat 2019) Divan, bu bağlamda ulusal tutukluluk kurallarının yorumlanmasında hukuki güvenlik ve öngörülebilirliği de ele aldı. Savunma, 60 veya 90 gün dolduğunda her tutukluluğun otomatik olarak sona ereceğini soyut biçimde ileri sürmek yerine, gerçekten uygulanabilir ulusal hükümlere dayalı gerekçeli bir karar istemelidir.

Tutukluluk incelemesi, infaz eden devletin hukukunda belirlenen yetkili ulusal yargı makamına aittir; itirazlar ve yeni başvurular da ulusal hukuka tabidir. AB Adalet Divanı, ulusal mahkemenin ön karar başvurusu üzerine AB hukukunu yorumlar; salıverilme taleplerine ilk derece mahkemesi olarak bakmaz ve kişi ATM tutukluluğuna karşı doğrudan bireysel başvuru yapamaz. Her tutukluluk kararının tarihini, değerlendirilen alternatifleri ve işlem yapılmadan geçen dönemleri kaydedin.

Rıza, dinlenilme ve yargı kararı aynı şey değildir

13. maddeye göre teslim rızası, ulusal hukuka uygun şekilde infaz eden yargı makamı önünde verilir ve gönüllü olduğu ile sonuçlarının anlaşıldığı görülecek biçimde kaydedilir. Rızanın geri alınıp alınamayacağını ulusal hukuk belirler. 14. madde, rıza göstermeyen kişiye infaz eden yargı makamı tarafından dinlenilme hakkı tanır. Rıza genellikle karar sürecini hızlandırır; suçun kabulü veya bütün haklardan feragat anlamına gelmez.

13. madde, özellik/uzmanlık ilkesinden (speciality) açıkça feragat edilmesini ayrı olarak düzenler. Esas olarak 27. maddede yer alan bu ilke, belirli istisnalar ve sonradan alınabilecek rıza usulleri saklı kalmak üzere, teslimden sonra teslimin izin verildiği suçlardan farklı önceki fiiller nedeniyle kovuşturma, mahkûmiyet veya tutuklamayı sınırlar. Bir formda iki ayrı tercih bulunabilir. Özellikle birden fazla soruşturma belirtiliyorsa, tercümandan ve hâkimden her tercihi ve sonucunu ayrı ayrı açıklamasını isteyin. Sessizlik, teslim rızası ve özel uzmanlık ilkesinden feragat aynı anlama gelmez. 27(1). madde, özel uzmanlık korumasını etkileyebilecek belirli üye devlet bildirimlerine de izin verir; yerel avukat bunların uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmelidir.

İnfaz eden yargı makamı, müzekkereyi, 3, 4 ve 4a. maddelerdeki sınırlı ret nedenlerini, 5. madde kapsamındaki olası güvenceleri ve uygulanabilir temel hak sınırlamalarını inceleyerek ATM’nin infazına karar verir. Suçluluk hakkında tam bir yargılama yapmaz. Bilgi eksikse 15(2). madde, düzenleyen yargı makamından gerekli ek bilgilerin istenmesine izin verir. Belirli tutarsızlığı veya eksik bilgiyi gösterin; yabancı ceza dosyasının baştan soruşturulmasına yönelik genel bir talep, infaz mahkemesinin önündeki sorunu genellikle çözmez.

Hangi itirazlar süreci etkiler ve hangi kanıtlar gerekir?

ATM, polis gözetimi tedbirinin koşullarının ihlal edilmesinden sonra verilen ve gözetim tedbirinin hapis cezasına çevrilmesine yol açan sonraki bir karara dayanıyorsa, 4a maddesi bu dönüştürme yargılaması bakımından değerlendirilmelidir. Minister for Justice v SH (C-798/23, 9 Ekim 2025) kararında Divan, ihlal nedeniyle daha önce verilen polis gözetiminin yerine getirilmemiş kısmını hürriyetten yoksun bırakmaya çeviren ve iki günlük polis gözetiminin bir günlük hürriyetten yoksun bırakma olarak sayıldığı mahkeme sürecinin, 4a(1) maddesindeki “kararla sonuçlanan yargılama” kavramına girdiğine hükmetti. Divan ayrıca, kişinin bu aşamada savunma haklarını etkili biçimde kullanabilmesi ve dönüştürme kararını etkileyebilmesi gerektiğini vurguladı. Bildirim, duruşmaya katılım veya temsil ve dönüştürme kararına ilişkin kayıtları alın; yalnızca ilk mahkûmiyetin önemli olduğunu varsaymayın.

Temel haklara dayalı itirazlar sıkı hukuki sınırlar içindedir. Birleştirilmiş Aranyosi ve Căldăraru davalarında (C-404/15 ve C-659/15 PPU, 5 Nisan 2016) Divan, cezaevi koşullarının insanlık dışı muamele bakımından gerçek risk oluşturduğu durumlarda somut inceleme yapılmasını istedi. Dorobantu kararı (C-128/18, 15 Ekim 2019), maddi koşulların değerlendirilmesini ve somut güvencelerin rolünü açıkladı. LM kararında (C-216/18 PPU, 25 Temmuz 2018), adil yargılanma hakkına ilişkin kaygılar kişiye özgü değerlendirme gerektirir; tüm bir ülke için otomatik yasak oluşturmaz. Bu yorumları infaz eden yargı makamı uygular; ulusal hukuk bir yol öngörüyorsa ulusal itiraz mahkemesi sonucu inceleyebilir.

10 günlük teslim süresi dolarsa ne yapılmalı?

23. madde ancak infaza ilişkin nihai karar verildikten sonra uygulanır. İlgili makamlar bir teslim tarihi üzerinde anlaşır; teslim normalde nihai karardan itibaren 10 gün içinde gerçekleşmelidir. Devletlerin kontrolü dışındaki koşullar teslimi engellerse 23(3). madde, yargı makamlarının derhâl iletişim kurmasını ve yeni bir tarih üzerinde anlaşmasını gerektirir; teslim normalde yeni tarihten itibaren 10 gün içinde yapılmalıdır. 23(4). madde ise yaşam veya sağlık için açık tehlike gibi ciddi insani nedenlerle geçici ertelemeye ayrı olarak izin verir. Bunlar sınırlı ve farklı istisnalardır; idareye süreyi genel olarak yeniden başlatma yetkisi vermez.

Vilkas kararında (C-640/15, 25 Ocak 2017) istisnai ve öngörülemeyen direnç, sıkı koşullar altında yeni bir tarihi haklı kılabilirdi; sürenin dolması teslim yükümlülüğünü sona erdirmedi. C and CD kararında (C-804/21 PPU, 28 Nisan 2022) Divan, aranan kişinin infaz eden devlet hukukuna dayanarak başlattığı hukuki işlemlerden kaynaklanan teslim engellerinin —somut olayda uluslararası koruma başvurusu da dâhil olmak üzere— 15(1). madde uyarınca nihai teslim kararı zaten verilmişse, tek başına 23(3). madde anlamında mücbir sebep oluşturmadığına karar verdi. Mücbir sebebin değerlendirilmesi ve yeni tarih belirlenmesi polis veya idari makamın değil, infaz eden yargı makamının görevidir. Daha sonraki CJ kararı (C-492/22 PPU, 8 Aralık 2022) farklı bir durumu ele aldı: kişinin infaz eden devlette yargılanması veya başka bir cezayı çekmesi için 24(1). madde uyarınca erteleme de ATM’nin infazına ilişkin bir karardır ve infaz eden yargı makamınca alınmalıdır. Bu statüye sahip olmayan bir makam erteleme kararı verir ve 23(2)–(4). maddelerdeki süreler dolarsa, 23(5). madde ATM’ye dayalı tutukluluktan salıvermeyi gerektirir; kaçmayı önlemek için 12. madde kapsamındaki gerekli tedbirler saklıdır. Ulusal mahkemenin, iç hukuk izin veriyorsa, sakat kararı geçerli bir yargı kararıyla değiştirip değiştiremeyeceğini değerlendirmesi gerekebilir; hukuka aykırılığın otomatik olarak giderildiği varsayılmamalıdır. Bu kararların hiçbiri ATM’yi kendiliğinden iptal etmez veya bağımsız başka bir hukuki tutuklama nedenini dışlamaz.

Karar aşamasında tutukluluğun orantısız hâle gelmesi nedeniyle 12 ve 17. maddelere göre salıverilme istemek ile nihai karardan sonra teslim sürelerinin dolması üzerine 23(5). maddedeki açık sonucu ileri sürmek arasında önemli fark vardır. Avukattan nihai kararı, yürürlük tarihini, teslim tarihini belirleyen veya değiştiren yazışmaları ve mücbir sebep ya da insani erteleme hakkında verilmiş gerçek yargı kararlarını edinmesini isteyin. Uçuşun iptal edilmiş olması tek başına hukuki soruyu çözmez.

Güvenceler, vatandaşlık ve teslimin sonuçları

5. madde izin verdiğinde infaz eden yargı makamı teslimi belirli güvencelere bağlayabilir. Bunlar bazı müebbet hapis cezaları için inceleme düzenlemelerini ve 5(3). madde uyarınca, kovuşturma amacıyla teslim edilen infaz eden devlet vatandaşı veya mukiminin sonradan verilecek hapis cezasını çekmek üzere bu devlete geri gönderileceği güvencesini içerebilir. Vatandaşlık tek başına ATM’ye karşı genel bir savunma değildir. Daha önce verilmiş bir cezanın infazı için çıkarılan müzekkerede 4(6). madde, infaz eden devletin cezanın infazını üstlenmesine izin verebilir; ancak bunun için 2008/909/JHA sayılı Çerçeve Karar’daki tanıma ve devir usulü izlenmeli ve müzekkereyi düzenleyen devletin rızası alınmalıdır. C.J. kararında (C-305/22, 4 Eylül 2025) Büyük Daire, infaz eden devlet bu usule uymadan teslimi reddederse müzekkereyi düzenleyen devletin ATM’yi sürdürebileceğine ve cezayı infaz edebileceğine karar verdi; ancak düzenleyen yargı makamı müzekkerenin sürdürülmesinin orantılı olup olmadığını değerlendirmelidir. YM v Openbaar Ministerie kararında (C-641/23, 15 Ocak 2026) Divan, infaz eden yargı makamı 2(4). madde kapsamındaki bir suç için çifte cezalandırılabilirlik eksikliğini teslimi reddetme nedeni olarak kullanmamayı seçmiş ve 5(3). madde uyarınca geri dönüş güvencesi koymuşsa, aynı çifte cezalandırılabilirlik eksikliğinin daha sonra cezanın tanınmasını reddetmek için kural olarak kullanılamayacağına karar verdi. Kişinin infaz eden devletle bağlarının azalması veya ortadan kalkması gibi önemli bir koşul değişikliği, cezanın tanınması aşamasında yeniden değerlendirmeyi haklı kılabilir. Yerel ceza infazının teslimin yerine her zaman geçeceğini varsaymak yerine somut güvenceyi ve yargı kararını inceleyin.

Önemli bir ayrım, Birleşik Rugu ve Aucroix davalarındaki Büyük Daire kararından kaynaklanır (C-722/23 ve C-91/24, 4 Haziran 2026). Hapis cezasının infazı amacıyla çıkarılan bir ATM'nin yerine getirilmesi, teslimin kişiyi gerçek bir insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele riskine maruz bırakacağı gerekçesiyle 1(3) maddesi uyarınca reddedilirse, infaz eden yargı makamı cezasızlığı önlemek için ayrıca 4(6) maddesindeki isteğe bağlı ret nedenini uygulayamaz. Bunun yerine infaz eden devlet, cezanın kendi topraklarında infaz edilmesinin değerlendirilmesi için 2008/909 sayılı Çerçeve Kararın 4(5) maddesinde öngörülen hüküm ve sertifikayı, kendi girişimiyle düzenleyen devletten istemelidir. Bu yol, düzenleyen devletin rızası dâhil kendi koşulları bulunan 4(6) maddesinden farklıdır. Talep tek başına tanıma kararı vermez, düzenleyen devletin belgeleri göndermesini garanti etmez ve ayrı bir hukuka uygun tutukluluk dayanağına göre salıverilmeyi belirlemez.

Fiilî teslimden sonra müzekkereyi düzenleyen devlet, kişiyi müzekkerede belirtilen amaç için teslim alır ve kendi ceza muhakemesi hukukunu uygular. 26. madde, infaz eden devlette ATM’nin infazı sonucunda geçirilen tutukluluk süresinin, düzenleyen devlette çekilecek toplam hapis süresinden düşülmesini gerektirir. Resmî tutukluluk belgesini ve teslim kaydını saklayın: aynı döneme rastlayan veya ATM ile ilgisi olmayan tutukluluk sürelerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Teslimden sonra 27. maddedeki özel uzmanlık ilkesine ilişkin sınırlamalar ve istisnalar, somut fiiller, ayrı bir rıza ve olası feragat dikkate alınarak incelenmelidir.

Avukat ve aile için pratik dosya

1. Yargı yerlerini belirleyin. İnfaz eden üye devleti, müzekkereyi düzenleyen üye devleti, dosya numarasını, tutukluluk yerini ve yetkili yargı makamını kaydedin. Ulusal ATM uygulama hükümlerini ve yerel itiraz sürelerini isteyin.
2. Dört tarihi saklayın. Yakalamayı, varsa bilgilendirilmiş rızayı, infaza ilişkin nihai kararı ve planlanan her teslim tarihini kaydedin. Süreleri yalnızca telefon görüşmelerine veya haber metinlerine göre hesaplamak yerine mahkeme kararlarını ve polis tutanaklarını saklayın.
3. İki devletteki savunmayı koordine edin. İnfaz eden devletteki avukat tutukluluk, rıza, duruşmalar ve ulusal kanun yollarıyla ilgilenir; düzenleyen devletteki avukat asıl müzekkereyi, dosyanın durumunu ve o devlette yapılabilecek gerçekçi düzeltici başvuruları inceler.
4. Delilleri talep edilen sonuca göre düzenleyin. Salıverme için: ikamet ve duruşmaya katılma düzenlemeleri. ATM’deki eksiklikler için: doğrulanmış yargı belgeleri. Sağlık için: tarihli klinik belgeler. Temel hak itirazları için: güvenilir ve kişiye özgü bilgiler ile ilgili kurumların belirlenmesi.
5. Karardan önce etkili kanun yollarını sorun. Yetkili itiraz mahkemesini, süreyi, sürenin başlangıcını ve itirazın teslimi durdurup durdurmadığını ulusal hukuk belirler. İnceleme talebinin teslimi otomatik olarak durdurduğunu varsaymayın.

Birden fazla ülkede savunma avukatının rolü için Avrupa Tutuklama Müzekkeresi avukatı rehberine bakın. İade ile ATM kapsamında teslimin karşılaştırıldığı sayfa, bu iki uluslararası yolun neden birbirine karıştırılmaması gerektiğini açıklar. Bu sayfa, temel ceza davasının sonucunu tahmin etmek yerine yakalamadan teslim aşamasına kadar olan usule odaklanır.

Yakalama veya teslim kararı acil işlem gerektiriyorsa, hedefli hukuki danışmanlık için müzekkereyi, tutukluluk kararını, önemli tarihleri ve mahkeme bildirimlerini hazırlayın. Değerlendirme istemek için gizli başvuru formunu kullanın; uygulanacak ulusal kurallar somut olay bakımından doğrulanmalıdır.