Adwokat ds. ekstradycji w Łucku: Wołyński Sąd Apelacyjny i procedura lokalna

Z którą instytucją w Łucku powinna skontaktować się rodzina?

Najpierw trzeba ustalić, jaki dokładnie dokument otrzymano: protokół zatrzymania przez policję, wniosek prokuratora o areszt tymczasowy, postanowienie o areszcie ekstradycyjnym czy decyzję ukraińskiego organu centralnego o wydaniu osoby. Każdy z tych aktów wiąże się z innym organem i innym środkiem zaskarżenia. Wniosek o pierwsze postanowienie aresztowe skierowany do Wołyńskiego Sądu Apelacyjnego albo zaskarżenie tam zagranicznego nakazu może doprowadzić do przeoczenia właściwego posiedzenia.

Sąd publikuje dwa adresy, ale jego oficjalne strony nie przypisują wiarygodnie każdego posiedzenia do konkretnego budynku. Informacja kontaktowa podaje numery wydziałów, a nie gwarantowane miejsce rozprawy. Przed przyjazdem poproś sąd o potwierdzenie sygnatury, adresu i sali; adres w wykazie nie dowodzi, że konkretna osoba jest tam osadzona ani że posiedzenie odbędzie się w tym budynku.

Dlaczego zatrzymanie w Jahodynie lub Uściługu wymaga sprawdzenia innego sądu?

W obwodzie wołyńskim znajdują się drogowe przejścia graniczne Jahodyn–Dorohusk i Uściług–Zosin z Polską. Strona władz regionalnych wymienia oba przejścia, ale nie ma daty pozwalającej potwierdzić ich aktualne funkcjonowanie; w dniu podróży należy sprawdzić otwarcie i warunki przejazdu. W pierwszej wiadomości rodzina powinna podać stronę granicy, przejście, budynek kontroli, działający organ i dokładną godzinę. Zatrzymanie w Polsce i zatrzymanie na Ukrainie to odmienne sytuacje prawne; ta strona dotyczy wyłącznie zatrzymania przez organy ukraińskie.

W przypadku aresztu tymczasowego na podstawie art. 583 ust. 3 ukraińskiego Kodeksu postępowania karnego (KPK) prokurator składa wniosek do sędziego śledczego właściwego miejscowo dla miejsca zatrzymania. Osoby zatrzymanej w Jahodynie lub Uściługu nie należy więc automatycznie kierować do sędziego w Łucku tylko dlatego, że Łuck jest stolicą obwodu. Gdy osoba faktycznie przebywa już w areszcie, art. 584 ust. 1 wskazuje sędziego właściwego dla miejsca, w którym osoba jest pozbawiona wolności, w sprawie aresztu ekstradycyjnego. Rodzina i zagraniczny obrońca powinni sprawdzić tę zmianę łącznika miejscowego przed złożeniem dokumentów.

Co dzieje się w pierwszych 72 godzinach po zatrzymaniu na Ukrainie?

Jest to ustawowy harmonogram początkowego etapu zatrzymania, a nie obietnica zakończenia całej procedury ekstradycyjnej w ciągu trzech dni. Art. 582 wymaga, by organ zatrzymujący niezwłocznie powiadomił miejscowego prokuratora. Zgodnie z art. 582 ust. 4 prokuratura obwodowa musi powiadomić ukraiński organ centralny w ciągu 60 godzin od zatrzymania; następnie organ centralny ma trzy dni na poinformowanie organu zagranicznego. Odrębnie art. 582 ust. 6 nakazuje niezwłoczne zwolnienie, jeżeli osoba nie zostanie doprowadzona przed sędziego śledczego w ciągu 60 godzin od zatrzymania, z zastrzeżeniem okoliczności przewidzianych w ustawie. Art. 583 ust. 5 wymaga rozpoznania wniosku o areszt tymczasowy tak szybko, jak to możliwe, najpóźniej w ciągu 72 godzin od zatrzymania. Zapisz dokładną godzinę i minutę, nie tylko datę.

Przed nadejściem formalnego wniosku art. 583 pozwala na areszt tymczasowy przez maksymalnie 40 dni, chyba że właściwa umowa przewiduje inny okres. Nadejście formalnego wniosku może skutkować nowym postanowieniem o areszcie ekstradycyjnym, a nie automatycznym przedłużeniem aresztu tymczasowego. Są to odrębne orzeczenia. Zgodnie z art. 574 ukraińskimi organami centralnymi są zwykle Prokuratura Generalna w sprawach na etapie postępowania przygotowawczego oraz Ministerstwo Sprawiedliwości w sprawach na etapie sądowym lub wykonania kary. Właściwa umowa może wskazywać inny organ centralny.

Gdzie zaskarżać poszczególne decyzje, gdy osoba jest osadzona w Łucku?

Jeśli osoba przebywa w Łucku, obrońca powinien potwierdzić, że jest ona rzeczywiście osadzona w Areszcie Śledczym w Łucku przy ul. Nestora Burczaka, oraz uzyskać postanowienie sądu zezwalające na pozbawienie wolności. Art. 584 ust. 10 ogranicza areszt ekstradycyjny do 12 miesięcy. Na podstawie art. 584 ust. 11 sędzia śledczy miejsca osadzenia, na wniosek prokuratora, sprawdza podstawy dalszego pozbawienia wolności lub zwolnienia co najmniej raz na dwa miesiące. Osoba, jej obrońca albo przedstawiciel ustawowy może na podstawie art. 584 ust. 12 złożyć wniosek o kontrolę podstaw zwolnienia nie częściej niż raz w miesiącu. Kontrola dotyczy pozbawienia wolności, a nie zasadności zarzutów w państwie wzywającym.

Zwykłe postanowienia o areszcie tymczasowym i areszcie ekstradycyjnym co do zasady można zaskarżyć do właściwego sądu apelacyjnego; dla sądów pierwszej instancji w tym okręgu jest to zazwyczaj Wołyński Sąd Apelacyjny. Art. 583 ust. 7 i art. 584 ust. 9 wyraźnie wyłączają jednak zaskarżenie niektórych postanowień zatwierdzających zgodę na uproszczoną ekstradycję i stosujących areszt ekstradycyjny. Ogólny termin zaskarżenia zaskarżalnego postanowienia sędziego śledczego wynosi pięć dni od ogłoszenia, zgodnie z art. 395 ust. 2 pkt 3; w przypadku osoby pozbawionej wolności termin biegnie od doręczenia jej kopii postanowienia, zgodnie z art. 395 ust. 3. Przed założeniem, że odwołanie przysługuje, trzeba sprawdzić dokładną sentencję. Rozdział 44 wymienia zaskarżalne postanowienia; nie każde orzeczenie związane z ekstradycją, w szczególności przedłużenie środka nieizolacyjnego, podlega zaskarżeniu.

Odrębny środek dotyczy decyzji ukraińskiego organu centralnego o ekstradycji. Zgodnie z art. 590–591 decyzję można co do zasady zaskarżyć do sędziego śledczego właściwego dla miejsca osadzenia osoby; jeżeli zastosowano środek nieizolacyjny, art. 591 wskazuje sąd właściwy dla siedziby odpowiedniego organu centralnego. Ważny wyjątek: art. 591 ust. 1 wyłącza zwykłą drogę skargi w sprawach objętych procedurą uproszczoną z art. 588. Nie należy zakładać, że skarga sądowa będzie dostępna po zatwierdzeniu przez sąd zgody na uproszczoną ekstradycję.

Art. 590 stanowi, że po doręczeniu kopii decyzji faktyczne wydanie zostanie zorganizowane, jeżeli decyzja nie zostanie zaskarżona do sądu w ciągu 10 dni. Art. 591 wymaga rozpoznania skargi przez sędziego śledczego w ciągu pięciu dni od wpływu do sądu. Sędzia nie rozstrzyga o winie i nie bada legalności decyzji procesowych organów państwa wzywającego. Na postanowienie sędziego śledczego przysługuje apelacja na podstawie art. 591 ust. 6; jej wniesienie wstrzymuje uprawomocnienie i wykonanie postanowienia. Nie należy zakładać ogólnej trzeciej instancji kasacyjnej: art. 591 ust. 7 pozwala na kasację orzeczenia sądu apelacyjnego wyłącznie prokuratorowi, z ograniczonych powodów dotyczących niewłaściwego zastosowania ukraińskich umów międzynarodowych, gdy uchylenie decyzji o ekstradycji uniemożliwia dalsze postępowanie. To inna droga niż apelacja od postanowienia aresztowego. Podstawy odmowy i inne środki opisuje ukraiński przewodnik po środkach ochrony.

Co przygotować przed kontaktem z prawnikiem w Łucku?

• Ustalić miejsce: uzyskać nazwę jednostki policji, dokładne przejście graniczne, jeśli ma to znaczenie, miejsce osadzenia, sygnaturę sprawy i termin posiedzenia. Przeniesienie może zmienić właściwość miejscową sędziego rozpoznającego kwestie aresztu.
• Zabezpieczyć komunikację: zażądać poufnego spotkania z obrońcą i tłumacza, jeśli osoba nie rozumie ukraińskiego. Art. 584 ust. 5 wyraźnie wymaga tłumacza na posiedzeniu w sprawie aresztu ekstradycyjnego, jeżeli osoba nie zna języka państwowego.
• Zebrać dokumenty: dokumenty tożsamości i obywatelstwa, ukraiński protokół zatrzymania i postanowienie aresztowe, informacje o zagranicznym nakazie oraz daty doręczenia każdej decyzji sądowej lub administracyjnej.
• Sprawdzić pomoc prawną: członek rodziny może zgłosić zatrzymanie do ukraińskiego centrum bezpłatnej pomocy prawnej pod numerem 0 800 213 103; zgłoszenia są przyjmowane całodobowo. Przydzielenie konkretnego obrońcy należy potwierdzić w odpowiednim systemie.
• Zgłosić pilne potrzeby: leki, obrażenia, niepełnosprawność lub dziecko pozostawione bez opieki. Art. 584 ust. 15 przewiduje zawiadomienie służb ochrony dziecka, gdy dziecko pozostające na utrzymaniu może zostać bez opieki rodzicielskiej.

Przykład hipotetyczny. Cudzoziemiec zostaje zatrzymany przez ukraińskich funkcjonariuszy w Jahodynie podczas podróży autokarem. Krewny w Łucku pyta, czy jutrzejsze posiedzenie w sprawie aresztu tymczasowego odbędzie się w Łucku. Najpierw trzeba ustalić formalne miejsce zatrzymania i sędziego śledczego, do którego prokurator złożył wniosek z art. 583. Jeśli później osoba zostanie przeniesiona do Aresztu Śledczego w Łucku i nadejdzie formalny zagraniczny wniosek ekstradycyjny, wniosek z art. 584 rozpozna sędzia właściwy dla miejsca osadzenia. Żaden z tych etapów nie jest odwołaniem od działań polskich organów ani dowodem automatycznego wydania.

Ukraina jest stroną Europejskiej konwencji o ekstradycji z 1957 r. (ETS 024), z uwzględnieniem zastrzeżeń i deklaracji oraz statusu traktatowego państwa wzywającego. W zawiadomieniu dla Rady Europy z 18 kwietnia 2022 r. Ukraina wskazała, że podczas zbrojnej agresji i stanu wojennego nie może zagwarantować pełnego wykonywania niektórych zobowiązań traktatowych. 7 grudnia 2023 r. wyjaśniła, że traktaty wymienione w tym zawiadomieniu są wykonywane na terytorium Ukrainy w pełni, z wyjątkiem obszarów, na których prowadzi się lub prowadzono działania wojenne albo które są czasowo okupowane. Zawiadomienia z 2022 r. nie należy zatem odczytywać jako ogólnego zawieszenia na całym terytorium Ukrainy. Ponieważ Ukraina nie jest członkiem UE, europejski nakaz aresztowania nie jest mechanizmem wykonywania na Ukrainie polskiego nakazu ani nakazu innego państwa członkowskiego UE. Należy sprawdzić traktat właściwy dla konkretnego wniosku; ogólną procedurę opisuje przewodnik o ekstradycji z Ukrainy: przewodnik o ekstradycji z Ukrainy.

Jeśli obrona wymaga koordynacji w kilku państwach, zespół serwisu może pomóc w nawiązaniu kontaktu z odpowiednio wykwalifikowanym lokalnym prawnikiem przez poufny formularz zapytania.