Uitlevering en dubbele nationaliteit: wat telt?

Dubbele nationaliteit geeft geen immuniteit tegen uitlevering. Of nationaliteit aan overlevering in de weg staat, wordt bepaald door het recht van de aangezochte staat — de staat waaraan wordt gevraagd de persoon over te dragen — in samenhang met het toepasselijke verdrag en, waar relevant, het EU-recht. Een beroep op nationaliteit kan de uitkomst beïnvloeden, maar eerst moeten alle nationaliteiten, de juridische verkrijgingsdata, de woonplaats, de verzoekende staat en het doel van het verzoek worden vastgesteld. Over de toelaatbaarheid beslist de bevoegde nationale rechter of autoriteit; in sommige stelsels neemt een afzonderlijke uitvoerende of rechterlijke instantie het definitieve besluit over de overlevering. Er bestaat geen universele termijn voor een beroep op nationaliteit. Controleer daarom onmiddellijk de data van aanhouding, kennisgeving en beslissing.

Deze pagina maakt onderscheid tussen de bescherming van de eigen onderdanen van een staat en de positie van personen die alleen de nationaliteit van andere staten hebben. Ook wordt uitgelegd welk bewijs aan de beslissende autoriteit moet worden voorgelegd.

Welke staat beslist en wie geldt als eigen onderdaan?

Maak onderscheid tussen drie rollen. De verzoekende staat vraagt om overlevering voor strafvervolging of tenuitvoerlegging van een straf. De aangezochte staat ontvangt en beoordeelt het uitleveringsverzoek. Een staat van nationaliteit erkent de persoon juridisch als burger. Wie paspoorten van de staten A en B heeft maar in staat C wordt aangehouden, krijgt in C niet automatisch de bescherming tegen uitlevering die A of B aan eigen onderdanen biedt. Een regel over “eigen onderdanen” ziet doorgaans op burgers van C, met inachtneming van de toepasselijke wet, het verdrag en de definitie van nationaliteit.

Artikel 6, lid 1, onder a, van het Europees Verdrag betreffende uitlevering uit 1957 (ETS nr. 024) geeft een partij het recht uitlevering van eigen onderdanen te weigeren; het legt geen algemene weigeringsplicht op. Onder b mag een partij het begrip “onderdanen” bij verklaring definiëren. Volgens c wordt de nationaliteit in beginsel bepaald op het tijdstip van de uitleveringsbeslissing; als de persoon pas tussen die beslissing en de geplande overlevering als onderdaan van de aangezochte staat wordt erkend, kan die staat zich nog steeds op het weigeringsrecht beroepen. Lid 2 bepaalt dat een geweigerde zaak op verzoek van de verzoekende staat aan de bevoegde autoriteiten van de aangezochte staat wordt voorgelegd om mogelijke vervolging te beoordelen. Dat garandeert niet dat vervolging wordt ingesteld of tot een veroordeling leidt.

Controleer de actuele verdragsrelatie tussen de betrokken staten, inclusief verklaringen, voorbehouden en protocollen. Een bilateraal verdrag, nationale wet of grondwetsbepaling kan de analyse wijzigen. De relevante vraag is welk juridisch gevolg deze nationaliteit heeft in deze aangezochte staat voor dit verzoek.

Matrix: feiten over nationaliteit koppelen aan de juridische toets

Gebruik de matrix als checklist, niet als automatische voorspelling. De bevoegde autoriteit en bewijsregels hangen af van de procedure in de aangezochte staat.

Vast te stellen feiten	Juridische toets en beslissende autoriteit	Mogelijk gevolg
De persoon is onderdaan van aangezochte staat C en ook van verzoekende staat A. Verzamel nationaliteitsbewijzen, registers van de burgerlijke stand en verkrijgingsdata.	Beschermt de grondwet of uitleveringswet van C de eigen onderdanen? Definieert het toepasselijke verdrag “onderdaan” of bevat het een uitzondering? Breng het bezwaar naar voren bij de instantie die over de toelaatbaarheid van uitlevering beslist en afzonderlijk bij de autoriteit die de definitieve overlevering toestaat.	Een toepasselijk verbod op uitlevering van eigen onderdanen kan overlevering aan A verhinderen, ook als A de persoon eveneens als eigen onderdaan beschouwt. Eventuele vervolging in C is een afzonderlijke kwestie.
De persoon heeft de nationaliteit van A en B, woont in aangezochte staat C, maar is geen onderdaan van C. Verzamel bewijs van woonplaats en verblijfsstatus.	Het verbod van C op uitlevering van eigen onderdanen geldt doorgaans niet. Onderzoek afzonderlijk andere waarborgen inzake gelijke behandeling, verblijf, grondrechten en verdragen die niet-onderdanen kunnen beschermen.	Twee buitenlandse paspoorten blokkeren uitlevering vanuit C op zichzelf niet. Woonplaats kan relevant zijn voor een ander, nauw omschreven mechanisme.
Een EU-burger van lidstaat B die geen onderdaan is van de aangezochte lidstaat C, heeft gebruikgemaakt van het vrije verkeer en verblijft rechtmatig in EU-lidstaat C; derde land A verzoekt om uitlevering voor vervolging. Toon de nationaliteit van B, het gebruik van het vrije verkeer/rechtmatig verblijf en de verweten feiten aan.	Als de Petruhhin-rechtspraak van toepassing is: heeft C B geïnformeerd en een redelijke termijn gegeven om een Europees aanhoudingsbevel (EAB) voor dezelfde feiten te overwegen? B moet volgens zijn eigen recht bevoegd zijn tot vervolging.	De raadpleging kan overlevering aan B in plaats van uitlevering aan A mogelijk maken. Als binnen een redelijke termijn geen EAB wordt uitgevaardigd, ontstaat geen blijvende immuniteit.
Een EU-burger die onderdaan is van een andere lidstaat B, geen onderdaan is van de aangezochte staat C en duurzaam in C woont, wordt door derde land A gezocht om een bestaande straf te ondergaan. Verzamel het uitvoerbare vonnis en bewijs van verblijf en integratie.	Mag C de buitenlandse straf wettelijk ten uitvoer leggen, en is toestemming van de verzoekende staat nodig? Lees Raugevicius samen met het latere arrest C-237/21.	Gelijke behandeling kan vereisen dat een reëel alternatief voor tenuitvoerlegging in eigen land wordt onderzocht, maar garandeert niet dat iedere buitenlandse straf in C kan worden uitgezeten.
De nationaliteit is verkregen of officieel erkend terwijl de uitleveringsprocedure liep. Verzamel de naturalisatiebeslissing en bewijs van de ingangsdatum.	Controleer de temporele verdragsregel, de verklaring van de staat, het nationale nationaliteitsrecht en de procesfase. De afgiftedatum van een paspoort is niet noodzakelijk de juridische verkrijgingsdatum.	De latere wijziging kan relevant zijn, maar een temporele regel of uitzondering kan het bezwaar alsnog uitsluiten.
Het verzoek komt van een andere EU-lidstaat en berust op een EAB.	Pas Kaderbesluit 2002/584/JBZ en de uitvoeringswet van de uitvoerende staat toe, niet de toets voor uitlevering aan een derde land.	Nationaliteit is geen automatisch veto. Een specifieke facultatieve weigeringsgrond kan afhangen van woonplaats of de toezegging de straf zelf uit te voeren.

De formele bewijslast verschilt per rechtsstelsel. Laat vaststellen wie de nationaliteit moet bewijzen, welke autoriteit beslist en welke termijn in de huidige procesfase geldt.

Nationale voorbeelden laten zien waarom één paspoortregel niet bestaat

Artikel 16, lid 2, van de Duitse Grondwet (Grundgesetz) bepaalt dat geen Duitser aan het buitenland mag worden uitgeleverd. Een wet kan uitzonderingen toestaan voor overlevering aan een andere EU-lidstaat of een internationaal gerecht, mits de beginselen van de rechtsstaat worden geëerbiedigd. Een Duitse burger met daarnaast een Amerikaans paspoort heeft daarom in Duitsland een andere nationaliteitskwestie dan iemand met twee buitenlandse paspoorten die geen Duitser is. De Duitse regel kan niet naar een andere aangezochte staat worden overgezet.

Artikel 55 van de Poolse Grondwet verbiedt uitlevering van Poolse burgers, behoudens uitdrukkelijk geregelde uitzonderingen. Lid 2 vereist een grondslag in een geratificeerd verdrag of in wetgeving ter uitvoering van een rechtshandeling van een internationale organisatie, plus voorwaarden over de plaats van het feit en de strafbaarheid volgens Pools recht op beide relevante tijdstippen. Lid 3 betreft bepaalde internationale gerechten en ernstige internationale misdrijven. Lid 4 verbiedt afzonderlijk uitlevering voor een politiek misdrijf dat zonder geweld is gepleegd en wanneer overlevering de mensen- en burgerrechten of vrijheden zou schenden. Lid 5 draagt de beslissing over de toelaatbaarheid op aan een rechter. Ook het toepasselijke verdrags- en EU-recht moet worden meegewogen; het zou onjuist zijn de bescherming als absoluut in elke situatie te beschrijven.

De richtlijn van het Home Office voor Engeland, Wales en Noord-Ierland vermeldt dat het Verenigd Koninkrijk eigen onderdanen volgens zijn beleid uitlevert als er geen juridische belemmering bestaat. Dit beschrijft het beleid in die rechtsgebieden en is geen universele regel of vervanging voor controle van de toepasselijke wet en het verdrag.

De Franse verklaring bij artikel 6 van het Verdrag verwijst naar de Franse nationaliteit op het moment van het vermeende feit, terwijl de algemene verdragsregel uitgaat van het tijdstip van de uitleveringsbeslissing, met een aanvullende regel voor erkenning vóór de overlevering. Daarom moet de toepasselijke verklaring worden gelezen en volstaat de algemene verdragstekst niet.

Heft nationaliteit van de verzoekende staat de bescherming in de aangezochte staat op?

Niet automatisch. Als C de persoon als eigen onderdaan erkent en eigen onderdanen tegen uitlevering beschermt, maakt het feit dat A die persoon ook als burger beschouwt de regel van C niet zonder meer ongedaan. Controleer de nationale definitie, uitzonderingen en verdragsbepalingen. Als de persoon alleen onderdaan is van A en B, schept geen van beide paspoorten noodzakelijk een uitleveringsverbod in C.

Consulaire bijstand kan helpen bij het verkrijgen van akten van de burgerlijke stand of het contact met familie, maar is geen rechterlijk afdwingbaar verbod op overlevering en vervangt geen tijdig juridisch bezwaar. Een paspoort is nuttig bewijs, maar niet altijd beslissend voor het begin, behoud of verlies van nationaliteit; uittreksels uit registers of een naturalisatiebesluit kunnen nodig zijn.

EU-burger bij een verzoek van een derde land om vervolging: wat vereist Petruhhin?

In Petruhhin (C-182/15, 6 september 2016) behandelde het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) een uitleveringsverzoek van een derde land tegen een EU-burger die gebruik had gemaakt van vrij verkeer en verbleef in een andere lidstaat die eigen onderdanen tegen uitlevering beschermde. De artikelen 18 en 21 VWEU verplichten de aangezochte staat de daaruit voortvloeiende ongelijke behandeling te beoordelen. In de relevante vervolgingssituatie moet die staat de lidstaat van nationaliteit informeren en de gelegenheid geven om overlevering via een EAB te verzoeken, als die lidstaat bevoegd is dezelfde feiten te vervolgen.

Pisciotti (C-191/16, 10 april 2018) bevestigde dat dit raadplegingsbeginsel ook kan gelden binnen de uitleveringsovereenkomst tussen de EU en de Verenigde Staten. Het arrest zegt niet dat een EU-paspoort uitlevering aan de VS automatisch verhindert. In Generalstaatsanwaltschaft Berlin (BY) (C-398/19, 17 december 2020) bevestigde het Hof dat de analyse ook kan gelden wanneer het EU-burgerschap pas na verhuizing naar de aangezochte staat is verkregen en de persoon ook de nationaliteit van het verzoekende derde land bezit.

Volgens BY moet de nationaliteitsstaat de feitelijke en juridische informatie ontvangen die de verzoekende staat heeft verstrekt, relevante wijzigingen vernemen en een redelijke termijn krijgen om een EAB te overwegen. Het EU-recht vereist niet dat het volledige onderzoeksdossier van het derde land wordt verkregen en verplicht de aangezochte staat niet zelf tot vervolging. Als binnen een redelijke termijn, vastgesteld met inachtneming van alle omstandigheden — waaronder detentie en complexiteit — geen EAB wordt uitgevaardigd, kan de uitlevering doorgaan. Het EU-recht stelt geen uniform aantal dagen voor deze raadpleging vast.

Controleer het dossier: is de tweede EU-nationaliteit bewezen, welke autoriteiten zijn geïnformeerd, welke informatie is verzonden, wanneer begon de redelijke termijn en zou het mogelijke EAB dezelfde feiten betreffen? Het paspoort alleen beslist dit niet.

Tenuitvoerlegging van een straf is iets anders dan strafvervolging

In Raugevicius (C-247/17, 13 november 2018) werd een Litouwse onderdaan die in Finland woonde door Rusland gezocht om een straf uit te zitten. Als de aangezochte staat eigen onderdanen beschermt tegen uitlevering voor tenuitvoerlegging van een straf en buitenlandse straffen lokaal kan uitvoeren, vereisen de artikelen 18 en 21 VWEU onder de voorwaarden van het nationale stelsel een gelijkwaardige behandeling van een EU-burger die onderdaan is van een andere lidstaat en duurzaam verblijft. Dit is geen algemeen recht om elke buitenlandse straf in de woonstaat uit te zitten.

Het latere arrest van de Grote Kamer Generalstaatsanwaltschaft München (C-237/21, 22 december 2022) verduidelijkt de grenzen. Als lokale tenuitvoerlegging juridisch alleen mogelijk is met toestemming van de verzoekende staat, moet de aangezochte staat die toestemming actief proberen te verkrijgen via de beschikbare mechanismen voor strafrechtelijke samenwerking. Wordt geen toestemming verkregen, dan verhindert het EU-recht op zichzelf geen uitlevering krachtens een toepasselijk internationaal verdrag, mits de overlevering het EU-Handvest van de grondrechten niet schendt. De praktische vraag is of een rechtmatig en uitvoerbaar alternatief daadwerkelijk is onderzocht, niet alleen of de persoon familiebanden of een tweede EU-paspoort heeft.

Leg het definitieve, uitvoerbare vonnis, bewijs van woonplaats en documenten over vereiste toestemming over. De autoriteit die een straf erkent of ten uitvoer legt, kan een andere zijn dan de uitleveringsrechter. Geen van beide arresten creëert een universeel formulier of een algemene beroepstermijn.

Wat betekent een eerdere weigering door een andere EU-staat?

In Kamekris (C-219/25 PPU, 19 juni 2025) oordeelde het HvJ EU dat het EU-recht een lidstaat niet automatisch verplicht een verzoek van een derde land om dezelfde straf uit te voeren te weigeren alleen omdat een andere lidstaat dat verzoek eerder had afgewezen wegens een ernstig risico voor grondrechten. De beslissende autoriteit moet de redenen voor de eerdere weigering meewegen, maar die beslissing hoeft niet automatisch wederzijds te worden erkend. Een eerdere weigering is relevant bewijs, geen overdraagbare immuniteit.

Leg de eerdere beslissing, een gewaarmerkte vertaling en bewijs van het risico in de verzoekende staat over. Ga in op gewijzigde omstandigheden of nieuwe garanties. Een actuele individuele beoordeling op grond van artikel 19, lid 2, van het EU-Handvest staat los van het nationaliteitsbezwaar.

Is het verzoek een EAB, pas dan de EU-overleveringsregels toe

Het EAB is een gerechtelijk overleveringsmechanisme tussen EU-lidstaten. Artikel 4, punt 6, van Kaderbesluit 2002/584/JBZ biedt een facultatieve grond om een EAB voor de tenuitvoerlegging van een straf niet uit te voeren wanneer de persoon in de uitvoerende staat verblijft, daar woont of daarvan onderdaan is en die staat toezegt de straf volgens zijn recht uit te voeren. Artikel 5, punt 3, staat in bepaalde vervolgingszaken toe dat overlevering afhankelijk wordt gemaakt van de voorwaarde dat de persoon terugkeert om de straf uit te zitten. Beide regels hangen af van nationale uitvoering en beoordeling door de bevoegde rechterlijke autoriteit.

In C.J. (C-305/22, 4 september 2025) oordeelde het HvJ EU dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de uitvoering van een EAB niet mag weigeren en de strafuitvoering niet zelf mag overnemen zonder toestemming van de uitvaardigende staat. Zonder die toestemming kan de uitvaardigende staat het EAB handhaven en de straf zelf uitvoeren. Voor artikel 4, punt 6, zijn nationaliteit of woonplaats alleen niet genoeg: de uitvoerende staat moet een rechtmatige, werkbare route hebben om de straf uit te voeren en aan de voorwaarden voor overname van de tenuitvoerlegging voldoen.

Artikel 4, punt 6, geeft niet iedere EU-pashouder een zelfstandige immuniteit; de toezegging om de straf uit te voeren is essentieel. Is het document een EAB, raadpleeg dan de aparte gids over het Europees aanhoudingsbevel. Bij een verzoek van een derde land mogen EAB-gronden niet zonder zelfstandige rechtsgrond worden toegepast.

Verzamel documenten en bepaal waar het bezwaar moet worden ingediend

Nationaliteit: alle huidige en eerdere paspoorten en identiteitsdocumenten, geboorte- en afstammingsakten, naturalisatiebesluiten, nationaliteitsbewijzen, registeruittreksels en besluiten over verlies of herstel.
Data: juridische verkrijgingsdatum van elke nationaliteit, vermeend feit, aanhouding, verzoek, beslissingen en geplande overlevering. Onderscheid verkrijging van latere bevestiging of afgifte van een paspoort.
Woonplaats: registraties, verblijfsvergunningen, inreisdocumenten, werk, belasting, huishouden en familiebanden wanneer vrij verkeer of gelijke behandeling bij strafuitvoering wordt aangevoerd.
Verzoek: aanhoudingsdocument, verzoekende staat, beschuldigingen of definitieve straf, ingeroepen verdrag of wet en de procedure: uitlevering, EAB of een afzonderlijke immigratiemaatregel.
Eerdere stappen: eerdere weigeringen, kennisgevingen aan de nationaliteitsstaat, reactie op een mogelijk EAB, officiële correspondentie en bewijs van vereiste toestemming voor strafuitvoering.

Bewaar originelen en gebruik beëdigde vertalingen wanneer dat vereist is. Vraag bij detentie onmiddellijk een lokale advocaat naar de termijnen voor detentie, bewijs, beroep en overlevering. Aanvang en duur hangen af van het actuele recht van de aangezochte staat; er is geen universele termijn om dubbele nationaliteit aan te voeren.

Vraag	Te bepalen autoriteit	Praktische volgende stap
Mag deze onderdaan volgens de wet worden uitgeleverd?	De rechter of autoriteit die volgens het recht van de aangezochte staat over de toelaatbaarheid beslist.	Dien bewijs van nationaliteit en de toepasselijke grondwettelijke, wettelijke of verdragsregel in vóór de relevante termijn.
Wie staat de definitieve overlevering toe?	De uitvoerende of rechterlijke autoriteit die de nationale wet aanwijst; dit kan een andere instantie zijn dan de toelaatbaarheidsrechter.	Controleer of een afzonderlijke eindbeslissing, beroep of toetsing bestaat.
Is de EU-nationaliteitsstaat correct geïnformeerd?	De autoriteiten die het verzoek van het derde land behandelen, onder toezicht van de bevoegde nationale rechter die EU-recht toepast.	Verkrijg de kennisgeving, verzonden informatie en tijdlijn van de reactie; toets of een EAB werkelijk mogelijk was.
Kan de buitenlandse straf lokaal worden uitgevoerd?	De nationale autoriteit die bevoegd is buitenlandse straffen te erkennen of uit te voeren, mogelijk niet de uitleveringsrechter.	Leg het vonnis en de vereiste toestemmingen over; pas C-237/21 toe voordat alleen op woonplaats wordt vertrouwd.
Is een spoedige toetsing van detentie of een beslissing nodig?	Het beroep, de detentietoets of de grondwettelijke route die het recht van de aangezochte staat biedt.	Noteer de exacte beslissing en gebeurtenis die elke termijn doet ingaan; de ene procedure schorst de andere mogelijk niet.

Er bestaat geen internationaal “beroep wegens dubbele nationaliteit”. Een beslissing over toelaatbaarheid, een uitvoerende beslissing over overlevering, een detentietoets en een grondwettelijke klacht kunnen verschillende instanties, termijnen en gevolgen hebben. Bepaal elke route afzonderlijk. Voor algemene uitleveringsprocedures, zie de gids over grensoverschrijdende uitleveringsbijstand; deze pagina richt zich op nationaliteitsfeiten die de juridische toets veranderen.

Zes aannames die een nationaliteitsbezwaar kunnen verzwakken

“Twee paspoorten sluiten elke uitlevering uit.” Het recht van de aangezochte staat en de status van de persoon volgens dat recht zijn doorslaggevend, niet het aantal paspoorten.
“Elk EU-paspoort blokkeert uitlevering.” Petruhhin vereist onder bepaalde omstandigheden raadpleging, geen algemene immuniteit.
“Een paspoort dat vóór de zitting is afgegeven, beslist de datum.” De juridische verkrijgingsdatum, verdragsverklaring en procesfase kunnen afwijken van de datum op het document.
“Een andere EU-staat heeft geweigerd, dus deze staat moet dat ook doen.” Kamekris sluit automatische erkenning uit, al moeten de eerdere redenen worden meegewogen.
“Ik kan mijn straf uitzitten waar mijn familie woont.” Er is een rechtsmechanisme nodig, duurzame woonplaats en soms toestemming van de verzoekende staat.
“Consulaire hulp, beroep en nationale vervolging zijn hetzelfde.” Ze hebben verschillende autoriteiten en rechtsgrondslagen.

Vragen over meerdere nationaliteiten

Kan nationaliteit door geboorte relevant zijn als ik nooit een paspoort van dat land heb gehad?

Ja, als de toepasselijke nationaliteitswet die nationaliteit heeft verleend en betrouwbaar bewijs wordt aanvaard. Een paspoort is bewijs, niet noodzakelijk de juridische bron van nationaliteit.

Wat als ik onderdaan ben van zowel de verzoekende als de aangezochte staat?

Begin met de regel van de aangezochte staat die eigen onderdanen beschermt en de uitzonderingen daarop. Dat de verzoekende staat u als eigen onderdaan beschouwt, bepaalt niet op zichzelf of de aangezochte staat u mag overleveren.

Stopt een recent verkregen EU-paspoort een lopend verzoek van een derde land?

Niet automatisch. BY bevestigt dat EU-nationaliteit die na verhuizing is verkregen EU-rechtelijke toetsing kan meebrengen, maar raadpleging, bevoegdheid om een EAB uit te vaardigen en de overige uitleveringsvoorwaarden blijven van belang.

Bestaat er een vast aantal dagen om een tweede nationaliteit aan te voeren?

Er is geen universele termijn. Controleer de actuele regels voor detentie, bewijs, beroep en overlevering in de aangezochte staat aan de hand van de concrete kennisgeving of beslissing.

Primaire bronnen en uitspraken

Bij een verzoek dat meerdere nationaliteiten raakt, moet de eerste beoordeling de aangezochte staat, de juridische verkrijgingsdata, het toepasselijke instrument en het verschil tussen vervolging en strafuitvoering vaststellen. U kunt relevante documenten via het vertrouwelijke aanvraagformulier sturen om vast te stellen welke vragen advies van een advocaat in de aangezochte staat vereisen.