Uitlevering vanuit Canada: procedure en rol van de advocaat

Deze gids betreft verzoeken aan Canada om iemand die zich daar bevindt, niet verzoeken van Canada aan een ander land. Familieleden moeten nagaan of er een voorlopig aanhoudingsbevel op grond van artikel 13, een bevel na een machtiging tot voortzetting op grond van artikel 16 of een rechterlijk bevel tot detentie op grond van artikel 29 bestaat. De vervolgstappen verschillen.

Welke Canadese wet en welk verdrag zijn van toepassing?

De kern is de Extradition Act (Canadese uitleveringswet), S.C. 1999, c. 18, deel 2, in samenhang met het toepasselijke uitleveringsverdrag en de Canadian Charter of Rights and Freedoms (Canadese grondrechtenverklaring). Artikelen 2 en 10 erkennen als partner verdragsluitende landen, in de wettelijke bijlage aangewezen entiteiten en partijen bij een specifieke overeenkomst. Het ontbreken van een bilateraal verdrag sluit uitlevering dus niet altijd uit. Eerst moet de precieze rechtsgrond worden vastgesteld.

Artikel 3 beoordeelt dubbele strafbaarheid aan de hand van het gedrag, niet aan de hand van gelijkluidende delictnamen. Behoudens afwijkingen in de overeenkomst moet de maximaal mogelijke vrijheidsstraf gewoonlijk in beide rechtsstelsels ten minste twee jaar bedragen. Bij een specifieke overeenkomst moet het Canadese strafmaximum daarentegen minstens vijf jaar zijn. Voor tenuitvoerlegging van een buitenlandse vrijheidsstraf verlangt artikel 3 lid 3 doorgaans dat nog zes maanden moeten worden uitgezeten, behoudens verdragsafwijkingen. De advocaat heeft de concrete gedragingen, beschuldigingen en actuele overeenkomst nodig.

Canada doet niet mee aan het Europees aanhoudingsbevel. Ook een EU-lidstaat moet voor een persoon in Canada de Canadese uitleveringsprocedure volgen. Het verdrag tussen Canada en de Verenigde Staten trad in werking op 22 maart 1976; een wijzigingsprotocol op 26 november 1991. Controleer die wijzigingen voordat verdragsdeadlines worden gebruikt. Een rode INTERPOL-signalering is zelf geen Canadees aanhoudingsbevel. Artikel 11 lid 2 staat een verzoek via INTERPOL toe, maar artikelen 12 en 13 vereisen Canadese toestemming en een bevel van een Canadese rechter.

Aanhouding, eerste verschijning en voorlopige invrijheidstelling

Een dringend verzoek kan tot voorlopige aanhouding leiden voordat de volledige stukken zijn ingediend. Volgens artikel 12 kan de minister de Attorney General machtigen een rechterlijk bevel te vragen; artikel 13 verlangt onder meer een openbaarbelangtoets en aanwijzingen voor een buitenlands aanhoudingsbevel of veroordeling. Een andere route begint met het formele verzoek en de authority to proceed (ATP, toestemming om de procedure voort te zetten); artikel 16 maakt dan een oproeping of aanhoudingsbevel mogelijk. Een buitenlandse melding of krantenbericht bewijst niet dat een Canadees bevel bestaat.

Artikel 17 lid 1 schrijft voor dat iemand die onder artikel 13 of 16 is aangehouden binnen 24 uur na de aanhouding aan een rechter of vrederechter wordt voorgeleid; is niemand beschikbaar, dan zo spoedig mogelijk. De vrederechter moet volgens artikel 17 lid 2 detentie en voorgeleiding aan een rechter bevelen; hij beslist zelf niet over voorlopige invrijheidstelling. De regel is een voorgeleidingstermijn, geen automatische vrijlating . Noteer het exacte tijdstip en vraag naar de eerstvolgende zittingsdatum.

In gewone zaken kan de rechter van het superior court krachtens artikel 18 lid 1 onder b van de Extradition Act voorlopige invrijheidstelling met of zonder voorwaarden toestaan of detentie laten voortduren; artikel 19 past relevante regels uit de Criminal Code toe. Artikel 18 lid 2 staat toetsing door een rechter van het provinciale hof van beroep toe. Zo’n toetsing geeft geen automatisch recht op vrijlating: Canadese rechtsbijstand moet de toepasselijke toetsingsmaatstaf van het bevoegde hof nagaan en een verifieerbaar adres, zo nodig betrouwbare borgstellers en bewijs van verschijning en naleving voorbereiden.

Bij verzoeken van het Internationaal Strafhof stelt artikel 18 lid 1 onder a een beduidend strengere uitzonderingsmaatstaf voor vrijlating; artikel 18 lid 1.1 regelt raadpleging van de Pre-Trial Chamber. De gewone regels over voorlopige invrijheidstelling zijn daarop niet zonder meer toepasbaar.

Welke termijnen horen bij welke fase?

De ATP, de rechterlijke toets op toelaatbaarheid en de beslissing van de minister hebben afzonderlijke aanvangsmomenten. De tabel beschrijft wettelijke ijkpunten, geen voorspelling van de totale behandeltijd.

Artikel 14 is afhankelijk van voorwaarden. Een verdrag kan bepalen binnen welke termijn na voorlopige aanhouding het formele verzoek en de stukken moeten worden ontvangen. Zonder toepasselijke verdragsperiode geldt gewoonlijk 60 dagen vanaf de aanhouding. Bij tijdige ontvangst van de stukken is voor de ATP doorgaans nog 30 dagen na het einde van de toepasselijke indieningstermijn beschikbaar. Op verzoek van de Attorney General kan de rechter de perioden onder artikel 14 lid 2 verlengen; voor het Internationaal Strafhof geldt een bijzondere regeling. Ontslag uit de procedure onder artikel 14 sluit een nieuw uitleveringsverzoek niet per se uit: artikel 4 laat dat toe zolang geen sprake is van procesmisbruik. Laat de data controleren aan de hand van verdrag, aanhouding, ontvangstbewijzen en verlengingsbesluiten.

Waarover oordeelt het provinciale superior court?

Een rechter van het provinciale of territoriale superior court behandelt de rechterlijke fase onder artikelen 24 en 29, niet een federale strafrechter. In Toronto is dat het Ontario Superior Court of Justice, in Vancouver het Supreme Court of British Columbia en in Montréal het Superior Court of Québec. Artikel 2 vermeldt deels historische namen. Artikel 22 staat verplaatsing naar een andere Canadese plaats toe als de belangen van een goede rechtspleging dat vereisen.

Bij verzoeken voor vervolging vraagt artikel 29 lid 1 onder a of het volgens de uitleveringswet toelaatbare bewijs van het gedrag in Canada verwijzing naar een strafproces zou rechtvaardigen voor het Canadese delict in de ATP, en of de identiteit vaststaat. Bij een reeds uitgesproken veroordeling geldt een andere maatstaf volgens artikel 29 lid 1 onder b. Ontbreken de vereisten, dan moet de rechter volgens artikel 29 lid 3 ontslag bevelen; anders volgt detentie in afwachting van overlevering. De Canadese rechter beslist niet over schuld in de buitenlandse strafzaak. Belangrijke uitzondering: als de buitenlandse veroordeling volgde op een proces waarbij de betrokkene niet aanwezig was, moet de rechter krachtens artikel 29 lid 5, behoudens de toepasselijke uitleveringsovereenkomst, de vervolgingsmaatstaf van artikel 29 lid 1 onder a gebruiken, niet automatisch die voor een veroordeling.

Artikelen 32 en 33 staan een correct gecertificeerd record of the case met buitenlands bewijsmateriaal toe. In United States of America v. Ferras, 2006 SCC 33, vereiste het Hooggerechtshof van Canada een wezenlijke rechterlijke toetsing, ook van kennelijk onbetrouwbare gegevens. M.M. v. United States of America, 2015 SCC 62, begrenst de taak van de uitleveringsrechter: mogelijke verweren en humanitaire gevolgen behoren in beginsel tot de latere ministeriële beoordeling. In United States of America v. Shulman, 2001 SCC 21, verduidelijkte het Hooggerechtshof dat klachten op grond van de Charter of wegens procesmisbruik in deze fase de eerlijkheid van juist deze zitting moeten raken; een op nationaliteit gebaseerd bezwaar tegen overdracht is voor de minister.

Waarom beslist de federale minister apart?

Na de rechterlijke detentiebeslissing brengt de rechter verslag uit ingevolge artikel 38. De federale minister van Justitie beslist persoonlijk over de overdracht krachtens artikel 40. De normale termijn is 90 dagen vanaf de rechterlijke detentiebeslissing, maar artikel 40 lid 5 biedt een beperkte verlenging voor behandeling van opmerkingen en artikel 41 voorziet in bepaald uitstel tijdens hoger beroep. Het zijn geen algemene maximale detentietermijnen. Artikel 43 geeft de betrokkene in beginsel 30 dagen na de detentiebeslissing om schriftelijke argumenten in te dienen; de minister kan later ontvangen materiaal toelaten.

De minister beoordeelt verdragsverplichtingen, wettelijke weigeringsgronden en relevante grondrechten. Artikel 40 lid 3 staat toe toezeggingen of voorwaarden te verlangen; op grond van lid 4 mag overdracht pas plaatsvinden nadat die zijn nagekomen. In India v. Badesha, 2017 SCC 44, liet het Hooggerechtshof de beoordeling van specifieke toezeggingen door de minister in stand. Het arrest houdt niet in dat iedere diplomatieke toezegging toereikend is.

Canadees staatsburgerschap verhindert uitlevering niet automatisch. Artikel 6 lid 1 van de Charter beschermt het recht van burgers om in Canada te blijven. De Cotroni-rechtspraak staat echter gerechtvaardigde beperkingen toe. Normaal moet de minister dit belang afwegen bij de overdracht, niet de rechter in de committal-fase. Verzamel nationaliteitsbewijzen en gegevens over plaatsen van gedragingen, slachtoffers, getuigen en eventuele Canadese vervolging. Bij een lopend verzoek om vluchtelingenbescherming schrijft artikel 40 lid 2 overleg met de bevoegde minister voor.

Na de rechterlijke beslissing: rechtsmiddelen en overdracht

Artikelen 49–50 bieden hoger beroep tegen de committal-beslissing bij het provinciale hof van beroep, normaal door een kennisgeving binnen 30 dagen na de rechterlijke beslissing, met mogelijke verlenging en verlof voor bepaalde gronden. Los daarvan kent artikel 57 hetzelfde hof exclusieve oorspronkelijke bevoegdheid voor rechterlijke toetsing van het ministeriële overdrachtsbesluit: een afzonderlijke termijn van 30 dagen begint bij de eerste mededeling van dat besluit. Procedures kunnen gezamenlijk worden behandeld, maar zijn niet simpelweg een nieuwe feitenzitting; bij het Hooggerechtshof is doorgaans verlof vereist. Zie de gids over rechtsmiddelen tegen Canadese uitlevering.

Artikel 62 verbiedt fysieke overdracht gewoonlijk in de 30 dagen na de committal-beslissing en zolang de genoemde beroeps- of toetsingsprocedures en verdere beroepen lopen, behoudens schriftelijke afstand. Artikelen 58 en 60 regelen overdrachtsbevel en vervoer. Artikel 69 biedt onder voorwaarden habeas corpus bij bepaalde vertragingen, waaronder perioden van 45 dagen na het ministeriële bevel of de definitieve uitspraak, na kennisgeving aan de minister en tenzij voldoende rechtvaardiging bestaat. Dit is geen algemene maximale detentieperiode en geen automatische borgtocht. Artikel 64 kan overdracht vertragen door een andere Canadese verdenking of straf, artikel 66 regelt voorwaardelijke tijdelijke overdracht en artikel 74 doorvoer door Canada. Uitzetting onder immigratierecht is een ander traject.

Instemmen met detentie is geen afstand van uitleveringsrechten

Artikel 70: na de ATP kan men schriftelijk voor de rechter instemmen met committal, terwijl de minister nog over overdracht moet beslissen. Artikel 71: schriftelijke instemming met overdracht na aanhouding of verschijning maakt een sneller persoonlijk ministerieel besluit mogelijk, maar schakelt artikelen 43, 44, 48 en 57 en de wachttijd uit artikel 62 lid 1 onder a uit. Artikel 72: schriftelijke afstand van de uitleveringsprocedure voor de rechter leidt tot onverwijld vervoer; de rechter moet uitleggen dat ook de specialiteitsbescherming tegen vervolging voor andere strafbare feiten na overdracht verloren gaat. Vraag vóór ondertekening naar het precieze wetsartikel, begrijpelijke vertaling en onafhankelijk juridisch advies.

Wat kunnen advocaat en familie nu doen?

De Canadese advocaat moet het bevel, aanhoudingstijdstip, gerechtelijk dossier, beslissing over invrijheidstelling en volgende zitting opvragen; vrijlating beoordelen; vervolgens gedragingen en Canadese ATP-delicten toetsen aan het verdrag en de gecertificeerde stukken. Na committal dient hij afzonderlijk artikel 43-argumenten in, bewaakt beide verschillende beroepstermijnen en controleert de voorwaarden van overdracht. Een advocaat in het verzoekende land kan authentieke buitenlandse documenten regelen, maar vervangt geen Canadese vertegenwoordiging.

Te verzamelen stukken:

• Volledige naam, geboortedatum, paspoorten, nationaliteit en exact detentieadres.
• Canadese bevelen, ATP, oproepingen, detentie- of vrijlatingsbesluiten en zittingsdata.
• Verzoekende staat, buitenlands bevel, aanklacht of vonnis en formele stukken.
• Tijdlijn van aanhouding en mededelingen; bewaar berichten en enveloppen.
• Woonadres, eventuele borgstellers, identiteits-, medische en gezinsdocumenten.
• Namen en opdrachten van Canadese en buitenlandse advocaten.

Hypothetisch voorbeeld: een Canadees-Georgische dubbelstaatburger wordt in Toronto voorlopig aangehouden op een Amerikaans verzoek. De familie denkt dat hij op dag 61 automatisch vrijkomt. De advocaat vraagt in plaats daarvan het Canadese artikel 13-bevel op, leest het gewijzigde Canada–VS-verdrag, controleert ontvangst van documenten, de ATP en eventuele artikel 14-verlengingen en vraagt waar passend vrijlating aan het superior court. Na committal brengt hij nationaliteitsargumenten afzonderlijk op grond van artikel 43 bij de minister. Een algemene online '60-dagenregel' beslist deze zaak niet.

Lokale rechtsgang vindt u in de gidsen voor Toronto, Vancouver en Montréal. Lees ook het internationale stappenoverzicht.

Dit is algemene juridische informatie, geen individueel advies. Lex Agency coördineert grensoverschrijdende verdediging met lokaal bevoegde advocaten; vraag een zaakbeoordeling aan.