Finlandiya’dan iade: süreç ve avukatın rolü

Finlandiya’da hangi hukuki usul uygulanır?

Finlandiya İade Kanunu’nun (456/1970; laki rikoksen johdosta tapahtuvasta luovuttamisesta) 1. maddesi olağan iadeyi AB ve Nordik teslim usullerinden ayırır. INTERPOL Kırmızı Bülteni veya polis alarmı, polis işlemlerine ya da geçici yakalamaya yol açabilir; ancak tek başına Finlandiya’nın nihai iade kararı değildir.

Finlandiya, Avrupa İade Sözleşmesi’ni (ETS No. 24) 12 Mayıs 1971’de onaylamış; Sözleşme Finlandiya bakımından 10 Ağustos 1971’de yürürlüğe girmiştir. Finlandiya, 6. maddeye ilişkin beyanında Sözleşme bakımından “vatandaşlar” kavramına Finlandiya, Danimarka, İzlanda, Norveç ve İsveç vatandaşlarının yanı sıra bu devletlerde ikamet eden yabancıların da dâhil olduğunu belirtmiştir. 28. madde kapsamındaki beyanlar, AB üyesi devletlerle ilişkilerde Finlandiya’nın AB teslim mevzuatının uygulanmasını öngörür ve tek tip bir hukuki rejime tabi olan Finlandiya ile diğer Nordik devletler arasındaki iadeleri Sözleşme kapsamı dışında bırakır. AB ve Nordik ülkeler dışındaki bir devletten gelen talepte, Sözleşme’nin Finlandiya ile talepte bulunan devlet arasında yürürlükte olup olmadığını ve uygulanabilir protokolleri kontrol edin; bu beyanlar somut hukuki dayanağın belirlenmesinin yerini tutmaz.

AB dışındaki bir devletten gelen olağan iade talebini kim yürütür?

456/1970 sayılı Kanun’un 14 ve 15. maddeleri uyarınca Adalet Bakanlığı karar verir ve hemen reddetmediği talebi acil soruşturma için NBI’ye gönderir. Başka bir düzenleme yoksa talep genellikle diplomatik kanaldan gelir. Belgeler iadeye hukuken engel bulunduğunu gösteriyorsa Bakanlık talebi derhal reddetmelidir; aksi hâlde dosyayı acil soruşturma için Ulusal Soruşturma Bürosuna (Keskusrikospoliisi; NBI) gönderir. Polis kimliği ve koşulları kontrol eder, kişinin tutumunu kaydeder ve dosyayı geri gönderir. Bakanlık talepte bulunan devletten ek bilgi isteyebilir.

Bu usulde Yüksek Mahkeme olağan bir temyiz mercii değildir. 16 ve 17. maddeler uyarınca kişi soruşturma sırasında veya Bakanlık karar vermeden önce yazılı beyanla iadenin hukuki dayanağı olmadığını bildirirse, talep hemen reddedilmediği sürece Bakanlık Yüksek Mahkemeden görüş istemelidir. Bakanlık kendi girişimiyle de görüş talep edebilir. Mahkeme hukuki bir engel tespit ederse iade yapılamaz. 34. madde, Bakanlık kararına karşı temyiz yoluyla yargısal incelemeyi dışlar. Bu nedenle hukuka aykırılık itirazları karar verilmeden önce açıkça ileri sürülmelidir.

9. madde, yeterli delille desteklenen icra edilebilir bir hüküm veya muhtemel suçluluğu gösteren delillere dayalı bir tutuklama emri gerektirir; uygulanabilir antlaşma ayrıca dikkate alınır. 4. maddeye göre fiil, kural olarak Finlandiya hukukunda en az bir yıl hapis üst sınırı olan bir suç olmalı veya Finlandiya’da benzer koşullarda işlenseydi bu eşiği karşılayan bir suç sayılmalı; cezanın infazı amacıyla talepte, verilen hürriyeti bağlayıcı ceza en az dört ay olmalıdır. 5–8. maddeler önemli sınırlamalar getirir. Ayrıca Finlandiya Anayasası’nın 9(4). maddesi, yabancı bir kişinin ölüm cezası, işkence veya insan onurunu zedeleyen başka bir muamele riskiyle karşılaşacağı hâllerde iade veya geri göndermeyi yasaklar. ATM Kanunu zorunlu ret nedenlerini (§ 5), ihtiyari ret nedenlerini (§ 6) ve gıyapta verilen hükümler için özel kuralları (§ 6a) içerir. Ayrıntılı ret nedenleri ve savunma argümanları Finlandiya’dan iadeyi durdurma sayfasında ele alınır. 12. madde ayrıca özellik ilkesini düzenler: gerekli izin olmadan, teslim edilen kişi kural olarak teslimden önce işlenmiş başka bir suç nedeniyle kovuşturulamaz veya cezalandırılamaz; istisnalar ve uygulanabilir antlaşma saklıdır. Transit ayrı bir konudur: 33. madde uyarınca Bakanlık, bir yabancı devletten diğerine iade edilen kişinin Finlandiya üzerinden geçmesine izin verebilir; Finlandiya vatandaşları için yalnızca kanunda belirtilen Nordik veya Avrupa istisnaları geçerlidir.

Yakalama veya geçici yakalama talebinden sonra ne olur?

Resmî talep gelmeden önce kişi yakalanabilir. 456/1970 sayılı Kanun’un 31. maddesi uyarınca bu, yabancı devletin talebiyle veya iade edilebilir bir suçla ilgili yabancı yakalama emrine dayanarak yapılabilir. Adalet Bakanlığı derhal bilgilendirilmeli ve resmî talebin sunulması için süre belirlemelidir: talepte bulunan devlete bildirim tarihinden itibaren genellikle 30 gün, özel nedenlerle en fazla 45 gün. Talep süresinde ulaşmaz ve tutmanın başka bir hukuki dayanağı yoksa kişi serbest bırakılmalıdır. Bildirim tarihini ve uygulanabilir antlaşmayı derhal kontrol edin.

Kişinin tutulduğu belediyede yetkili ilk derece mahkemesine bilgi verilmeli; mahkeme tutmanın devam edip etmeyeceğine acilen karar vermelidir. Bu mahkeme mutlaka Helsinki İlk Derece Mahkemesi değildir: 1286/2003 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca bu mahkeme ATM teslimlerine bakar; olağan iade dosyasında tutma ilk olarak yerel mahkemece incelenir. 456/1970 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre kişi her zaman yeniden inceleme isteyebilir ve inceleme talep tarihinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır. 22. madde, belirtilen durumlarda sabit bir başvuru süresi olmaksızın Yüksek Mahkemeye şikâyete izin verir.

31a maddesi tutma yerine seyahat yasağı uygulanmasına izin verir. Olağan iade talebi resmen geldikten sonra tek bir azami tutma süresi yoktur; ancak tutmanın devamı yeniden incelenebilir ve savunma gereksiz gecikmeye itiraz edebilir. Bakanlık iadeye izin verirse 21. madde uyarınca teslim için bir süre belirler; bu süre normalde kararın bildirildiği tarihten itibaren bir ayı aşmamalı ve hiçbir durumda iki ayı geçmemelidir.

Avrupa Tutuklama Müzekkeresi nasıl işler?

ATM, Bakanlığın karar verdiği bir iade talebi değil, yargısal bir teslim talebidir. 1286/2003 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca Helsinki İlk Derece Mahkemesi teslim ve tutmanın devamına karar verir. Kanuni istisnalar saklı kalmak üzere dosyayı genellikle bu mahkemenin yargı çevresindeki savcılar yürütür. Ulusal Soruşturma Bürosu (Keskusrikospoliisi; NBI) talebi koordine eder, tebliğ eder, içeriğini açıklar ve kişinin beyanını kaydeder. 15. maddeye göre talep Fince, İsveççe veya İngilizce hazırlanmalı ya da bu dillerden birine tercümesi eklenmelidir; kişinin anladığı dilde bilgi ve dil desteği alma hakkı vardır. 2. madde uyarınca, çifte cezalandırılabilirlik incelemesi yapılan olağan yolda suçun talep eden devlette en az bir yıl hapis üst sınırıyla cezalandırılabilir ve Finlandiya hukukuna göre de suç teşkil eder olması gerekir; ceza infazında verilen hapis cezası en az dört ay olmalıdır. 3. madde, talep eden devlette azami ceza en az üç yıl olduğunda, sayılan suç kategorileri için çifte cezalandırılabilirlik kontrolünü kaldırır.

60 günlük gecikme bildirimi özel durumlara ilişkindir ve ilk derece mahkemesinin 26 günlük süresinden farklıdır; gerekli bildirimden sonra nihai karar için toplam süre yakalamadan itibaren 90 güne ulaşabilir. C-804/21 PPU davasında AB Adalet Divanı, karar sonrası teslim süreleri dolduğunda hâlâ tutulan kişinin serbest bırakılması gerektiğini, ancak kaçmayı önlemek için özgürlüğü kısıtlamayan hukuka uygun tedbirler alınabileceğini açıklamıştır. Nihai teslim kararından sonra, kişinin icra devletinin hukukuna göre başlattığı yargı süreçlerinden doğan hukuki engeller mücbir sebep sayılmaz ve süreleri otomatik olarak durdurmaz; gerçek bir mücbir sebep uzatması için öngörülen yargısal makamlar arası koordinasyon gerekir. Hesaplama gerçek yakalama ve rıza tarihlerinden yapılmalıdır; ayrıntılı temyiz süreleri hukuki başvuru sayfasında ele alınır.

Tutma, dil ve hukuki yardım konusunda hangi haklar vardır?

ATM sürecinde savcı, tutmanın devamı için Helsinki İlk Derece Mahkemesine başvurur; teslim aksi hâlde tehlikeye girecekse mahkeme tutmayı sürdürebilir. 17. madde alternatif olarak seyahat yasağına izin verir. 19. madde uyarınca tutmanın devamı kararına karşı sabit bir süre olmaksızın Yüksek Mahkemeye şikâyet edilebilir. Müzekkereye itiraz etmek otomatik serbest bırakılma sağlamaz; mahkeme somut olgulara göre karar verir.

20a ve 21. maddeler, polis/NBI’nin talebi inceleme, avukat yardımı alma, talep üzerine müdafi atanmasını isteme, sözlü veya yazılı tercüme alma, ilk derece mahkemesinde dinlenilme ve teslimi kabul edip etmeme hakkını açıklamasını gerektirir. Yazılı tercüme etkili hukuki koruma için gerekli değilse sözlü tercümeye izin verilebilir. Kişiye ayrıca talep eden devlette avukat atama hakkı bildirilmelidir. Rıza, karar uygulanıncaya kadar geri alınabilir; bu durumda mahkeme konuyu yeniden inceler ve süre hesabı değişir. Teslime rıza, daha önceki başka suçlar için kovuşturmaya rıza ve sonraki teslim için rıza ayrı kararlardır.

Olağan İade Kanunu’nun 24. maddesi avukat yardımına hak tanır ve talep üzerine devletin makul ücretini ödediği bir müdafi atanmasını öngörür. AB ve Nordik kanunlarının kendi atama kuralları vardır. Yardımı gecikmeden isteyin ve Finlandiyalı avukatın kişiyi yurt dışında da temsil ettiğini varsaymayın; ATM kapsamındaki kişi talep eden devlette de avukat atayabilir.

Finlandiya vatandaşlığı veya ikamet durumu usulü değiştirebilir mi?

456/1970 sayılı Kanun’un 2. maddesi, olağan usulde Finlandiya vatandaşlarının üçüncü bir devlete iadesini yasaklar. Buna karşılık ATM Kanunu başka bir AB üyesi devlete teslimi mümkün kılar. Belirli koşullarda 8. madde, Finlandiya vatandaşı veya Finlandiya’da en az beş yıl hukuka uygun biçimde ikamet etmiş ya da bulunmuş bir kişinin talebi üzerine cezasını çekmek için Finlandiya’ya geri gönderilmesini şart koşabilir.

KKO 2025:69 kararı, olağan iadede ek bir ayrımı doğrular: Finlandiya’nın Sözleşme’nin 6. maddesine ilişkin beyanı, belirli yabancı yerleşiklerin iadesini reddetme hakkını saklı tutsa da 2. maddedeki mutlak kanuni yasağı Finlandiya vatandaşlarının ötesine genişletmez. Bu olayda Yüksek Mahkeme, Finlandiya’da işlendiği ileri sürülen fiiller ve Arnavutluk’ta verilebilecek ceza ile Finlandiya’daki ceza aralığı arasındaki önemli fark nedeniyle 3. madde kapsamında ayrı bir engel bulunduğuna karar vermiştir.

2025 değişikliğinden bu yana AB Teslim Kanunu’nun 6. maddesinin 1. fıkrasının 6. bendi, hapis cezasının infazı amacıyla çıkarılan bir ATM için ayrıca takdire bağlı bir ret nedeni öngörür: kişi Finlandiya vatandaşı olmalı veya Finlandiya’da en az beş yıl sürekli ikamet etmiş ya da hukuka uygun biçimde bulunmuş olmalı, cezayı Finlandiya’da çekmek istemeli ve ret kararı topluma yeniden kazandırılmayı kolaylaştırmalı ya da özel nedenlerle haklı olmalıdır. Mahkeme kalışın niteliğini ve koşullarını, ailevi, dilsel, kültürel, sosyal ve ekonomik bağları değerlendirebilir; olağanüstü güçlü bağlar beş yıl dolmadan da ret gerekçesi olabilir. Bu otomatik bir engel değildir ve kovuşturma amacıyla teslimde 8. maddedeki geri dönüş koşulundan farklıdır.

Bir üçüncü devlet Finlandiya vatandaşı olmayan bir AB vatandaşının iadesini istediğinde, Raugevicius (C-247/17) kararı, ceza infazına ilişkin ilgili durumda kişi Finlandiya’da sürekli ikamet ediyorsa ve Finlandiya hukuku cezanın burada infazına izin veriyorsa Finlandiya vatandaşlarıyla eşit muamele gerektirir. KKO 2019:26, ikamet bakımından bu yaklaşımı sınırlar: Finlandiya’yı yalnızca ziyaret eden Litvanya vatandaşı sürekli ikamet eden kişi sayılmamıştır; dolayısıyla Raugevicius çizgisi uyarınca AB vatandaşlığı tek başına iadeyi engellememiştir. Bununla birlikte Yüksek Mahkeme, Türkiye’de insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye ilişkin kanıtlanmış risk giderilmediği için talebin kabul edilemeyeceği sonucuna ayrıca varmıştır. İkamet konusundaki tespit, iadeye onay verilmiş gibi okunmamalıdır. Bu, tüm AB vatandaşları veya çifte vatandaşlar için genel bir dokunulmazlık değildir.

Nordik Kanun 10 Temmuz 2025 itibarıyla değiştirilmiştir. Finlandiya vatandaşları veya Finlandiya’da en az beş yıl hukuka uygun biçimde ikamet etmiş ya da bulunmuş ve cezalarını burada çekmek isteyen kişiler hakkındaki bazı ceza infazı taleplerinde takdire bağlı bir yol öngörür. Mahkeme topluma yeniden kazandırılma olasılığını veya özel nedenleri değerlendirmelidir; ikamet tek başına teslimi otomatik olarak engellemez. Vatandaşlık, hukuka uygun ikamet, aile ve sosyal bağlar ile cezanın Finlandiya’da çekilmesi talebine ilişkin belgeleri avukata verin.

Nordik Kanun daha kısa süreler öngörür. 29. maddeye göre ilk derece mahkemesi rızadan sonraki üç gün içinde ve kural olarak kişinin Finlandiya’da yakalanması veya bulunmasından sonraki 14 gün içinde karar vermelidir; özel bir neden varsa bu süre farklılaşabilir. 43. madde, kararın kesinleşmesinden sonra genellikle beş gün içinde teslim öngörür; istisnai durumlar ve erteleme için ayrı kurallar vardır. AB Kanunu’ndaki 26 günlük ilk derece süresini Nordik usule uygulamayın.

Finlandiya’da başka bir dava sürüyorsa veya birden fazla devlet aynı kişiyi istiyorsa ne olur?

Finlandiya’daki bir ceza soruşturması, kovuşturma veya ceza iade sürecini geciktirebilir. 456/1970 sayılı Kanun’un 11. maddesi, kişi Finlandiya’da başka bir suç nedeniyle yargılanıyorsa veya hapis cezasını çekiyorsa derhâl teslimi engelleyebilir; ancak özellikle ağır nedenlerle, yargılama amacıyla sınırlı geçici teslim ve ardından kişinin derhâl geri verilmesi mümkündür. AB ve Nordik kanunları da belirli durumlarda erteleme veya geçici teslim öngörür. Erteleme otomatik değildir: uygulanabilir hukuki dayanak ve geri dönüş koşulları belirlenmelidir.

KKO 2025:68 kararında Yüksek Mahkeme, teslimin savunmanın hazırlanmasını zorlaştıracağı gerekçesiyle Polonya’ya ATM kapsamında teslimin uygulanmasını Finlandiya’daki ciddi ceza davası kesin olarak sonuçlanana kadar ertelemiştir. 1286/2003 sayılı Kanun’un 49. maddesinin bu uygulanışı somut olayın özelliklerine bağlıdır; başka herhangi bir dava sürerken genel bir erteleme hakkı oluşturmaz. Birden fazla devlet olağan iade talep ederse 25. madde uyarınca hangi devlete iade edileceğine Adalet Bakanlığı karar verir; AB ve Nordik usullerinde mahkeme ilgili kanunu uygular.

AB Adalet Divanının CJ (C-492/22 PPU) kararı, ATM Çerçeve Kararı’nın 24(1). maddesi uyarınca erteleme kararının yalnızca polis veya idari makam tarafından değil, teslimi uygulayan yargı makamınca verilmesi gerektiğini de doğrular. Geçerli bir yargısal erteleme veya başka bir hukuka uygun uzatma olmadan ilgili teslim süreleri dolarsa kişi serbest bırakılmalıdır; kaçmayı önlemek için özgürlüğü kısıtlamayan hukuka uygun tedbirler uygulanabilir. Erteleme otomatik değildir.

Kişi ve ailesi hangi belgeleri hazırlamalı?

Dosya eksik olsa bile mevcut belgeleri gecikmeden avukata gönderin.

• Yakalama tutanağı, Kırmızı Bülten veya alarm, ATM ya da resmî talep ve dayanak yakalama emri veya kesin hüküm.
• Yakalamanın kesin tarih ve saati, geçici yakalama bildiriminin tarihi, tutma kararları, duruşma bildirimleri ve varsa teslim tarihi.
• Pasaportlar ile vatandaşlık, hukuka uygun ikamet, aile bağları, iş, dil ve toplumsal bağlara ilişkin kanıtlar.
• Süreleri veya infazı etkileyebilecek Finlandiya soruşturması, suçlama, duruşma, hüküm veya temyiz bilgileri.
• Gıyapta verilmiş bir hüküm varsa celbi, hükmü, tebligat kanıtını ve olası yeniden yargılama veya inceleme belgelerini saklayın. AB Adalet Divanının 21 Mayıs 2026 tarihli Khuzdar (C-95/24) kararı, cezaların tanınmasına ilişkin ayrı AB kurallarını ele alır ve duruşma bildirimi ile katılma hakkından feragate ilişkin kayıtların neden önemli olabileceğini açıklar.
• Tıbbi kayıtlar ve talepte bulunan devletteki tutma koşulları veya riskler hakkında somut, güvenilir kanıtlar.
• Kısa bir kronoloji ve acil sorular: dosyayı hangi makam yürütüyor, sonraki süre ne zaman, tutma incelenebilir mi ve rıza kayda geçirilmiş mi?

Varsayımsal örnek: ATM nedeniyle yakalamadan sonra avukat müzekkereyi ve kesin yakalama saatini temin etmeli, Helsinki İlk Derece Mahkemesindeki duruşmaya hazırlanmalıdır; karar aleyhe ise temyiz talimatları ve hukuki başvuru rehberi hemen izlenmelidir. AB dışındaki bir devletin talebiyle geçici yakalama varsa talepte bulunan devlete ne zaman bildirim yapıldığını belirleyin: resmî talep genellikle 30 gün, özel nedenlerle 45 gün içinde gelmelidir.

Genel süreç için İade nasıl işler: talepten nihai karara sayfasına bakın. Belgeler bir ATM gösteriyorsa ATM prosedürü rehberini ve ATM avukatı sayfasını inceleyin.

Karardan sonra hangi hukuki başvuru yolları vardır?

Yol, kullanılan hukuki araca bağlıdır: ATM teslim kararı, Yüksek Mahkeme temyiz izni verirse bu mahkemeye götürülebilir; olağan iade konusunda Adalet Bakanlığı kararına 34. madde uyarınca temyiz edilemez, ancak karar öncesi bir itiraz Yüksek Mahkeme görüşü alınmasını sağlayabilir; Nordik kararlar kendi başvuru yoluna tabidir. Ayrıntılı ret nedenleri, temyiz süreleri ve strateji Finlandiya’da iadeyi durdurma ve hukuki başvuru yolları sayfasında ele alınır.

Lex Agency ekibi gerektiğinde sınır ötesi savunmayı yerel hukuk desteğiyle koordine eder. Belgeleri ve yaklaşan usul süresini görüşmek için başvuru sayfasını kullanın.