İsveç’ten iade: usul, yetkili makamlar ve avukatın rolü

Bu rehber, İsveç’te bulunan ve yurt dışında aranan kişilere yöneliktir: kişi polis tarafından yeni durdurulmuş, geçici tedbirlere tabi tutulmuş veya resmî belgeleri almış olabilir. INTERPOL bildirimi ya da yabancı ülkedeki suçlama, tek başına İsveç’in teslim kararı değildir. Gerçekten tebliğ edilen belgeler ve kararlardaki tarihler önemlidir.

Talebe hangi usul uygulanır?

Talepte bulunan devleti ve size verilen belgeyi kontrol edin. Lag (1957:668) om utlämning för brott (Suçluların İadesi Yasası), talep İsveç’in Avrupa Tutuklama Müzekkeresi yasasına, Nordik müzekkere yasasına veya İsveç’in tamamlayıcı yasasıyla birlikte AB–Birleşik Krallık Ticaret ve İşbirliği Anlaşması’na tabi olduğunda uygulanmaz.

İsveç, 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi’ni 22 Ocak 1959’da onaylamış; Sözleşme İsveç bakımından 18 Nisan 1960’ta yürürlüğe girmiştir. Avrupa Konseyi Antlaşmalar Bürosu’nun güncel kaydında, yalnızca geçici olarak veya istisnai koşullarda suç hakkında karar vermeye yetkili mahkemeler, insani durumlar, siyasi suçların ele alınışı, aynı fiilin genel ceza hukuku kapsamında da suç oluşturduğu durumlarda askerî ceza hükümlerinin uygulanması ve açıkça dayanaksız yabancı yakalama kararları veya hükümlerle ilgili İsveç çekinceleri yer alır. Kayıtta ayrıca “vatandaş” teriminin anlamı, transit geçiş ve uygulanabildiği ölçüde İsveç’in 1 Ocak 2004’ten itibaren AB üyesi devletler arasındaki Avrupa Tutuklama Müzekkeresi çerçevesini uygulamasına ilişkin beyanlar bulunur. İsveç’in 2. maddeye ilişkin önceki bir çekincesi 2001’de geri çekilmiştir. Her iki devlet bakımından güncel kaydı ve uygulanabilir ek protokolleri kontrol edin; tarihî bir çekincenin hâlen yürürlükte olduğunu doğrulamadan varsaymayın. Bir anlaşma her talebin incelenmesi için her zaman ön koşul değildir ve İsveç hukukundaki sınırlamaları ya da uygulanabilir insan hakları yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

AB, Nordik ve Birleşik Krallık sistemleri dışındaki olağan talebe kim karar verir?

1957 Yasası’nın 14. maddesi uyarınca yabancı devlet yazılı talebini Justitiedepartementet (Adalet Bakanlığı) makamına sunar. Dosyada kişinin kimliği ve vatandaşlığı, yabancı tutuklama kararı veya hüküm, isnat edilen fiiller, tarih ve yerler, ilgili suçlar ve cezalar bulunmalıdır. Savunma, yalnızca “dolandırıcılık” gibi genel bir etikete dayanmak yerine belgelerde açıklanan somut fiilleri ve çevirileri karşılaştırmalıdır.

Riksåklagaren (Başsavcı) soruşturmayı düzenler ve 15–16. maddeler uyarınca görüş bildirir. Kişi iadeye itiraz ederse 17–18. maddeler uyarınca dosya Högsta domstolen’e gider; Mahkeme 1–10. maddelerdeki hukuki engelleri inceler. Bu, yerel mahkemenin rutin bir uygunluk belgesi vermesi değildir. Yüksek Mahkeme bir engel tespit ederse 20. madde Hükümetin talebi onaylamasını engeller; engel bulmazsa nihai karar yine Hükümete aittir. Kişi rıza gösterirse dosya genellikle olağan çekişmeli Yüksek Mahkeme incelemesi yapılmadan Hükümete gönderilir. İmza atmadan önce bu sonuç açıklanmalıdır.

2. madde, bu yasa kapsamında İsveç vatandaşlarının iadesini yasaklar; ancak bu kural ATM veya Nordik müzekkere için otomatik bir bağışıklık sağlamaz. Birleşik Krallık rejiminde İsveç vatandaşları için ayrı bir yasak vardır. 4. madde uyarınca fiilin genel olarak İsveç hukukunda en az bir yıl hapisle cezalandırılabilen bir suça karşılık gelmesi gerekir. Yabancı bir cezanın infazı için verilen hapis cezası normalde en az dört ay olmalıdır.

Yüksek Mahkemenin 23 Eylül 2026 tarihli B 4802-26 sayılı görüşüne ilişkin resmî özet, Två gärningar i samma mejl, fiillerin neden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir: aynı e-postada yer alan hakaret ve hukuka aykırı zorlama teşebbüsü, çifte cezalandırılabilirlik incelemesinde iki ayrı fiil sayılmıştır. Mahkeme, İsveç hukukuna göre zamanaşımına uğramış para cezası gerektiren fiiller bakımından iade engeli bulmuş, hapis cezası bakımından ise engel görmemiştir. Bu, hukuki şartların incelenmesidir; yabancı ceza davasının yeniden görülmesi değildir.

Tam iade dosyası gelmeden tutuklama yapılabilir mi?

Evet. 23. madde, resmî talep beklenirken uygun bir yabancı talep veya arama bildirimi üzerine savcının geçici tutuklama ya da daha hafif tedbirler uygulamasına izin verir. Bunlar seyahat yasağı (reseförbud) veya polise düzenli bildirim yükümlülüğü (anmälningsskyldighet) olabilir. Tedbir gecikmeksizin mahkemeye bildirilmelidir. İlk derece mahkemesi kısa sürede duruşma yaparak tedbirin sürüp sürmeyeceğine karar verir; tedbir sürerse sorumlu bakan tam talebin gelmesi için süre belirler.

Bu süre, geçici tutuklama tarihinden veya seyahat yasağı/bildirim yükümlülüğü kararından itibaren 40 günü aşamaz. İlk avukat görüşmesinden başlamaz ve tüm iade davası boyunca geçerli genel bir 40 günlük azami tutukluluk süresi değildir. Tam talep belirlenen süre içinde gelmezse 23. madde kapsamındaki tedbir kaldırılmalıdır. Başsavcı tam talebi aldıktan sonra kişi tutuklu kalıyorsa, tutuklama talebi en geç alındığı günü izleyen sekizinci günde mahkemeye sunulmalıdır.

23. madde kapsamındaki ilk mahkeme kararına bu hüküm uyarınca itiraz edilemez; ancak son karardan itibaren üç hafta içinde yeni duruşma talep edilebilir. 16. madde uyarınca tutuklu kişi önceki karardan itibaren üç hafta içinde yeni duruşma isteyebilir; ayrıca zorlayıcı tedbire ilişkin karar sabit bir başvuru süresi olmadan Yüksek Mahkemeye götürülebilir. Bunlar farklı usul yollarıdır.

Savunma tutukluluk konusunda ne yapabilir?

1957 Yasası, her çekişmeli iade dosyası için tek tip nakit kefalet veya evrensel azami tutukluluk süresi öngörmez. Savunma; somut kaçma riskini, ikamet ve kişisel bağları, sağlığı, aile sorumluluklarını, önceki kararlara uyumu, beklenen takvimi ve bildirim yükümlülüğü ya da seyahat kısıtlamalarının yeterli olup olmayacağını değerlendirmelidir.

30 Ocak 2025 tarihli B 9418-24 kararında Yüksek Mahkeme, somut kaçma riskini yeterince azaltacağı için tutukluluğu seyahat yasağı ve haftalık polis bildirimine çevirmiştir. Bu, orantılılık değerlendirmesidir; otomatik tahliye hakkı değildir. 30 Eylül 2025 tarihli B 6007-25 davasında, kişi İsveç’te yaklaşık altı ay tutuklu kaldı diye Moldova’da verilen altı aylık ceza yasal dört aylık eşiğin altına düşmemiştir: İsveç’teki tutukluluk süresinin Moldova’da mahsup edileceği açık değildi. Çoğunluk o davada tutukluluğun sürmesini de orantılı bulmuştur; bir hâkim karşı oy kullanmış ve kişinin en geç 3 Ekim 2025’te serbest bırakılmasını savunmuştur. Bu ayrılık, orantılılığın somut olaya göre değerlendirildiğini ve genel bir tahliye tarihi bulunmadığını gösterir.

Avrupa Tutuklama Müzekkeresi nasıl işler?

Nordik rejime girmeyen bir ATM’de 2003:1156 sayılı Yasa’nın 4. bölümü soruşturmayı İsveç savcısına, 5. bölümün 1. maddesi teslim kararını yetkili tingsrätt mahkemesine verir. Kişinin yeri biliniyorsa müzekkere doğrudan savcıya gönderilebilir veya Schengen Bilgi Sistemi üzerinden gelebilir. 4. bölümün 2. maddesine göre müzekkere İsveççe, Danca, Norveççe veya İngilizce olmalı ya da bu dillerden birine çevrilmelidir. Savunma eksikleri belirterek ek bilgi istenmesini sağlayabilir.

Yasal şartlar varsa savcı tutuklama kararı verebilir; ancak seyahat kısıtlaması, bildirim yükümlülüğü veya gözetim yeterliyse daha hafif tedbir kullanılmalıdır. 4. bölümün 8. maddesi, kişi talep ederse, 18 yaşından küçükse veya başka bir nedenle savunmana ihtiyaç duyuyorsa kamu tarafından atanan müdafi öngörür. Genellikle duruşma yapılır; ancak rıza veya dosya üzerinden karar talebi gibi yasal istisnalar vardır.

5. bölümün 3. maddesi, mahkemenin normalde tutuklamadan itibaren 30 gün içinde veya tutuklama olmadıysa kişiye müzekkere içeriğinin bildirilmesinden itibaren 30 gün içinde karar vermesini gerektirir. Kişi rıza gösterirse olağan karar süresi rızadan itibaren 10 gündür. Özel nedenler daha geç kararı haklı kılabilir; bu süreler karar süresidir, aynı gün teslim garantisi değildir.

4. bölümün 9. maddesi teslim rızasını, müzekkerede yer almayan önceki fiiller nedeniyle kovuşturma veya ceza verilmesine izin verilmesinden (hususilik ilkesinden feragat) ayrı tutar. Teslime rıza tek başına hususilikten feragat anlamına gelmez; iki rızanın geri alınabileceği son tarihler farklıdır. 5. bölümün 9. maddesine göre kişi rıza göstermişse teslim kararı temyiz edilemez. Aksi hâlde hovrätt (istinaf mahkemesi) nezdinde, genellikle inceleme iznine tabi bir başvuru mümkün olabilir. İsveç Yargılama Usulü Kanunu’nun 52. bölüm 1. maddesine göre ilk derece mahkemesi kararına karşı başvuru normalde karar tarihinden itibaren üç hafta içinde yapılmalıdır; karar duruşmada açıklanmamış ve açıklanacağı tarih de bildirilmemişse süre kişinin kararı öğrendiği tarihte başlar. Yazılı karar ve varsa özel kural derhâl kontrol edilmelidir.

İsveç vatandaşlığı, ATM bakımından 1957 Yasası’nın 2. maddesindeki klasik iade yasağını oluşturmaz. 2. bölümün 6. maddesi uyarınca mahkeme, kişi İsveç vatandaşıysa, İsveç’te ikamet ediyor veya bulunuyorsa, bunu talep etmişse ve cezanın İsveç’te infazı topluma yeniden kazandırılmasını kolaylaştıracaksa verilmiş bir hapis cezasının İsveç’te infazına karar verebilir. Bu, verilmiş bir cezanın İsveç’te infaz edilmesine yönelik koşullu bir imkândır; yabancı ceza davasının İsveç’te görülmesi için otomatik bir hak değildir. Puig Gordi kararında (ABAD, C‑158/21, 31 Ocak 2023) Mahkeme, uygulayıcı makamın yalnızca düzenleyen devletteki yargılama mahkemesinin yetkisiz olduğunu düşündüğü için ATM’yi kural olarak reddedemeyeceğine karar vermiştir. Bu gerekçeyle ret istisnaidir: uygulayıcı makamın, sistemik veya genel eksiklikleri (ya da nesnel olarak belirlenebilir bir grubun yargısal korunmasındaki eksiklikleri) ve bu eksikliklerin kişileri yargılama mahkemesinin yetkisine etkili biçimde itiraz etme olanağından genel olarak yoksun bıraktığını gösteren nesnel, güvenilir, somut ve güncel bilgilere sahip olması gerekir; ardından somut olayda davaya bakması muhtemel mahkemenin açıkça yetkisiz olduğuna inanmak için ciddi nedenler bulunmalıdır. Bu gerekçeyle ret kararı vermeden önce düzenleyen makamdan ek bilgi istenmelidir. Ayrıntılı ret gerekçeleri İsveç’ten iadeye itiraz rehberinde, genel aşamalar ise ATM usulü rehberinde ele alınır.

Nordik tutuklama müzekkeresinde ne farklıdır?

2011:1165 sayılı Yasa ayrı ve hızlandırılmış bir usul öngörür. 1. bölümün 3. maddesi, aranan kişi İsveç’teyse, başka bir Nordik devletin AB düzenlemeleri veya AB–Norveç/İzlanda anlaşması uyarınca çıkardığı belirli müzekkereleri de Nordik müzekkere sayar. 4. bölümün 1. maddesine göre kişi rıza gösterirse savcı davayı mahkemeye sunmadan teslim kararı verebilir; aksi hâlde ilk derece mahkemesi karar verir.

4. bölümün 3. maddesine göre karar rızadan itibaren üç gün içinde veya normalde tutuklamadan itibaren 14 gün içinde verilmelidir; tutuklama yoksa süre müzekkere içeriğinin bildirilmesiyle başlar. Özel nedenlerle uzatma mümkün olsa da karar mümkün olan en kısa sürede verilmelidir. Nihai mahkeme kararına itiraz normalde karar tarihinden itibaren bir hafta içinde yapılmalı ve genellikle istinaf mahkemesinden izin alınmalıdır. Rıza, teslim kararına itirazı engeller; tutukluluktan çıkmanın sonuçsuz bir kestirme yolu olarak görülmemelidir.

Brexit sonrasında Birleşik Krallık talepleri nasıl ele alınır?

Birleşik Krallık talebi, AB ATM usulüne değil, AB–Birleşik Krallık Ticaret ve İşbirliği Anlaşması’nın teslim bölümüne ve İsveç’in 2021:709 sayılı Yasası’na tabidir. 3. bölümün 1. maddesi İsveç savcılarını ve genel mahkemeleri yetkili adli makamlar olarak belirler; 2. madde bu rejim kapsamında İsveç vatandaşlarının teslimini yasaklar. 6–10. maddeler ATM Yasası’nın belirli usul hükümlerine atıf yapar; yasayı bütünüyle uygulamaz. Tam atıflar kontrol edilmeli; ne 1957’deki Hükümet usulü ne de ATM’nin 30 günlük karar süresi otomatik olarak uygulanmalıdır.

İsveç’te karar verildikten sonra ne olur?

Klasik iadede 20. madde, istisnai nedenler daha uzun süreyi haklı kılmadıkça, talep eden devlete Hükümet kararını almasından itibaren kişiyi teslim almak için normalde en fazla bir ay verir. Kararı İsveç Polisi uygular. Kişi serbest durumdaysa polis yalnızca teslimi gerçekleştirmek amacıyla en fazla 96 saat alıkoyabilir; bu, önceki tutukluluk süresinin azami sınırı değildir.

ATM’de 2003:1156 sayılı Yasa’nın 6. bölümünün 1. maddesi, yasal erteleme nedenleri saklı kalmak üzere, karar kesinleştikten sonra normalde 10 gün içinde teslimi gerektirir. Nordik müzekkerede 2011:1165 sayılı Yasa’nın 5. bölümünün 1. maddesi kesinleşmeden sonra beş gün öngörür; savcı beş gün daha tanıyabilir ve ayrı erteleme kuralları uygulanır. Bu süreler ilk tutuklamadan itibaren hesaplanmaz.

Klasik iadede 12. madde genellikle hususilik ilkesini içerir: gerekli rıza veya geçerli bir istisna olmadan teslim alan devlet kişiyi önceki başka fiiller nedeniyle kovuşturamaz ya da başka bir devlete yeniden teslim edemez. Teslime rıza, hususilikten ayrı feragat ve sonradan verilen ek rıza farklı işlemlerdir. Transit ve sonraki teslim ayrıca değerlendirilmelidir; iade, göç hukuku kapsamında sınır dışı etme ile aynı şey değildir.

Kişi veya ailesi avukata ilk olarak hangi belgeleri vermeli?

• Talepte bulunan devletin adı ve mevcut tüm müzekkereler, bildirimler, tutuklama kararları, hükümler veya diplomatik talepler.
• Tutuklama, resmî bildirim, duruşmalar ve her tutukluluk, seyahat yasağı veya bildirim yükümlülüğü kararının tarihleri.
• Vatandaşlık, ikamet, aile ve iş bağları ile başka bir devletten daha önce teslim edilme durumuna ilişkin belgeler.
• Yabancı iddianame veya hüküm, fiillerin ayrıntıları, tarih ve yerler, çekilen ceza süresi ve doğru çeviriler.
• Tıbbi belgeler, sabit adres kanıtı ve daha hafif tedbir lehine diğer bilgiler.
• İsveç savcısı, mahkeme, atanan müdafi ve yabancı avukatın adları ve iletişim bilgileri.

Varsayımsal örnek: Gürcistan vatandaşı bir kişi, tam dosya gelmeden önce İsviçre talebi üzerine Stockholm’de geçici olarak tutuklanır. Avukat 1957 Yasası’nın uygulanıp uygulanmadığını kontrol eder, 23. madde süresinin başlangıcını kaydeder, mahkemenin tedbir kararını alır ve 40 günlük belge süresini takip eder. Kişi iadeye karşı çıkarsa Başsavcı, Yüksek Mahkeme ve Hükümet aşamalarına hazırlanır. Aynı kişi hakkında Alman ATM’si olsaydı mahkeme yolu ve 30/10 günlük karar süreleri uygulanırdı. İlk duruşmaya ilişkin yerel bilgiler Stockholm, Göteborg ve Malmö rehberlerinde yer alır.

Sınır ötesi savunma nasıl koordine edilir?

İsveç’teki avukat dosyayı almalı, tercüman ve atanmış müdafiye erişimi sağlamalı, her yasal sürenin başlangıcını kaydetmeli ve tutukluluk meselesini teslim kararından ayrı tutmalıdır. Yabancı avukat müzekkereyi, isnatları, önceki kararları ve düzeltme ya da geri çekme talebi imkânını kontrol etmelidir. Yurt dışında yapılan başvuru İsveç’ten teslimi otomatik olarak durdurmaz; İsveç mahkemesi yabancı ceza davasını yeniden görmez.

Karardan sonra tam metni alın; başvuru yolunu, sürenin başlangıcını ve kararı uygulayacak makamı belirleyin. Klasik iadede Yüksek Mahkemenin hukuki engellere ilişkin görüşü ve Hükümet kararı, olağan bir ilk derece hükmü ve standart temyiz süreci değildir. ATM ve Nordik müzekkere kararlarının ayrı başvuru kuralları vardır; tutukluluğun incelenmesi farklı bir usuldür. Genel sıra, talep aşamasından nihai karara kadar iade rehberinde açıklanır.

Lex Agency, uygun olduğu durumlarda sınır ötesi savunmayı bağımsız olarak görevlendirilen yerel avukatlarla koordine eder. Somut İsveç belgelerinin değerlendirilmesi için gizli başvuru formunu kullanın.