Danimarka’dan iade: süreç ve müdafiin rolü

Danimarka’da iade kararını kim verir?

İade Kanunu 15 Şubat 2020’de yürürlüğe girdiğinden beri 35. madde, karar yetkisini savcılığın başvurusu üzerine mahkemeye vermektedir. Kural olarak kişinin ikamet ettiği veya bulunduğu yerdeki bölge mahkemesi yetkilidir; bu bağlantılardan hiçbiri uygulanamıyorsa yakalamanın yapıldığı yerdeki mahkeme karar verebilir. Adalet Bakanlığı bir merkezî makam belirler, ancak olağan usulde nihai kararı vermez; Kopenhag Şehir Mahkemesi ülke çapındaki tek iade mahkemesi değildir.

Başsavcılık (Rigsadvokaten), İskandinav bölgesi dışındaki ülkelerden gelen taleplerin hazırlanmasını polis bölgesiyle koordine eder. İskandinav dosyalarını polis bölgeleri hazırlar ve yerel savcılık mahkemeye başvurur. Savcılığın tavsiyesi nihai mahkeme kararıyla aynı şey değildir.

Yabancı talebe hangi hukukî çerçeve uygulanır?

Danimarka; İskandinav ülkeleri, Avrupa Birliği ve üçüncü devletler için farklı usuller, ayrıca Brexit sonrasında Birleşik Krallık için özel bir yol uygular. 6. bölüm ortak usulü, 3 ila 5. bölümler ise her grup için ayrı şartları düzenler. Bir antlaşma uygulanacak şartları değiştirebilir; ancak Danimarka hukukunu veya insan hakları yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Avrupa Yakalama Emri (EAW) bakımından 13. madde, düzenleyen devlette öngörülen azami hapis cezası en az üç yıl ise, listelenen 32 suç kategorisinden biri için kural olarak ayrı bir çifte suçluluk incelemesi olmadan teslimata izin verir. Mevcut kanun metnine göre listede olmayan suçlarda kovuşturma genellikle düzenleyen devlette en az bir yıllık azami ceza ve fiilin Danimarka hukukunda da suç olmasını; cezanın infazı ise genellikle en az dört aylık ceza ve çifte suçluluk şartını gerektirir. Yalnızca eşiklere değil, somut emre ve uygulanacak usule bakılmalıdır.

Üçüncü devlet talebinde, kişi Danimarka vatandaşı değilse 19. madde genellikle fiilin Danimarka hukukuna göre en az bir yıl hapisle cezalandırılabilir olmasını ister; bir anlaşma daha düşük bir eşik öngörebilir. Cezanın infazı için 21. madde, anlaşmada farklı hüküm yoksa, genellikle en az dört aylık ceza ve eşdeğer fiilin Danimarka’da suç olmasını gerektirir. 20. madde, talep eden devletin ilgili fiil nedeniyle kişinin yakalanması veya tutuklanması gerektiğine dair kararını gerektirir. Talep ile antlaşma birlikte incelenmelidir.

2027 için hangi değişiklikler öneriliyor?

L 31 sayılı yasa tasarısı 7 Ekim 2026’da sunulmuş olup 29 Ekim 2026 itibarıyla hâlâ görüşülmektedir. Tasarı, 13(2)–(3). maddeleri değiştirerek listede bulunmayan suçlara ilişkin EAW dosyalarında çifte suçluluğun bulunmamasını otomatik bir kanun şartı yerine isteğe bağlı ret sebebi hâline getirmeyi önermektedir. Ayrıca AB–Birleşik Krallık Ticaret ve İşbirliği Anlaşması çerçevesinde Birleşik Krallık’a teslim taleplerinin Danimarka hukukunda nasıl ele alınacağını açıklığa kavuşturmayı amaçlar. Adalet Bakanlığı, mevcut metnin bu isteğe bağlı ret sebebi bakımından AB hukukunun gerektirdiği takdir yetkisini mahkemelere tanımadığını belirtmektedir. Tasarı, iade hukukuna ilişkin değişikliklerin 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesini öngörür; ancak 29 Ekim 2026 itibarıyla henüz yürürlükte bir kanun değildir. Somut bir dosyada müdafi hem mevcut Danimarka metnini hem de AB hukukunun ilgili yorumunu değerlendirmeli, tasarının kabul edilip yürürlüğe girip girmediğini yeniden kontrol etmelidir.

Yakalama veya iade talebinden sonra ne olur?

Danimarka’daki süreç ne kadar sürer?

Birçok kanuni süre “mümkün olduğu ölçüde” şeklindedir; dolayısıyla her dosyanın belirli bir tarihe kadar sonuçlanacağını garanti etmez. Kanun, üçüncü devlet talebinde ilk derece kararı için süre koymaz; resmî rehber yine de dosyanın mümkün olduğunca hızlı ele alınmasını söyler. Ek bilgi talepleri, çeviriler, tutukluluk meseleleri ve başvurular süreci uzatabilir.

Kesin karardan sonraki teslim süreleri 38(2). maddede düzenlenir. Kişi teslimi güvence altına almak için tutuluyor ve teslim uygulanabilir süre dolmadan gerçekleşmiyorsa, 38(3). madde bu hükme dayalı tutmanın sona erdirilmesini gerektirir; özel durumlarda mahkeme süreyi uzatabilir. Bu, karar öncesindeki tüm tutukluluk için genel bir üst sınır değildir.

Tutukluluk kuralları nelerdir? Kefalet var mı?

İade Kanunu tüm dosyalar için tek bir toplam azami tutukluluk süresi belirlemez. Kesin karardan önce yakalama ve tutuklama, 32. madde aracılığıyla uygulanan olağan Danimarka yargılama kanunu kurallarına tabidir. Tutma hukuka uygun, gerekli ve orantılı olmalı ve yargısal denetime tabi olmalıdır. 767. maddeye göre her tutukluluk dönemi normalde dört haftayı aşmaz, ancak uzatılabilir; bu süre tüm dosya için değil, her dönem içindir.

Kişi serbest bırakılmazsa 760. madde, yakalamadan sonra normal olarak 24 saat içinde hâkim önüne çıkarılmasını gerektirir. Mahkeme yetersiz bilgi veya başka bir nedenle tutukluluk hakkında hemen karar veremiyorsa yakalamayı geçici olarak sürdürebilir. Kişi yeniden hâkim önüne çıkarılmalıdır; ilk duruşmanın bitiminden sonraki üç adet 24 saatlik dönem içinde hâkim serbest bırakma, tutuklama veya alternatif bir tedbir kararı vermelidir. Bunlar ilk yargısal kontrol süreleridir; iade kararı süresi değildir. ABD tarzı nakit kefalet duruşması olduğu varsayılmamalıdır. Müdafi serbest bırakılmayı veya daha hafif bir tedbiri değerlendirebilir. Dosya üst mahkemedeyse resmî rehber, tutukluluk uzatmalarını o mahkemenin ele aldığını belirtir. İade kararı kesinleşince 38(3). madde, teslimi sağlamak için ayrı bir tutmaya izin verir; süre sınırları ve istisnai uzatma imkânı geçerlidir.

Her tutukluluk kararını ve bir sonraki inceleme tarihini saklayın. İkamet, aile, sağlık, ilaçlar ve tutmanın sürmesinin neden gereksiz veya orantısız olabileceği konusunda müdafiye güvenilir bilgi verin.

Danimarka vatandaşlığı iadeyi engeller mi?

Danimarka vatandaşlığı mutlak bir engel değildir. Üçüncü devletin kovuşturma amaçlı talebinde 18. madde ek şartlar getirir: bir anlaşma varsa kişi normal olarak suçtan önceki iki yıl boyunca talep eden devlette ikamet etmiş olmalı ve fiil Danimarka hukukuna göre en az bir yıl hapisle cezalandırılabilir olmalı ya da dört yıldan fazla hapis cezasını gerektirmelidir. Anlaşma yoksa diğer şartlar sağlanıyorsa ve özel kolluk/kovuşturma gerekleri haklı kılıyorsa iade yine mümkün olabilir.

7. madde, yargılama amacıyla iade edilen Danimarka vatandaşı veya daimi ikamet sahibi için, olası hapis cezasını çekmek üzere Danimarka’ya dönme şartı konulmasına izin verir. Cezanın infazı amacıyla iade, ceza Danimarka’da infaz ediliyorsa reddedilebilir. Vatandaşlık, ikamet, kovuşturma ile ceza infazı ve antlaşma şartları ayrı konulardır. Çifte vatandaşlık tek başına sonucu belirlemez; iade ve çifte vatandaşlık sayfasına bakın.

İadeye rıza göstermek ne anlama gelir?

36. madde, kişinin duruşmada iadeye rıza göstermesine izin verir; mahkeme sonuçlarını açıklamalıdır. Rıza süreci hızlandırabilir; 35(4). madde bazı rızalı dosyaların yeni bir duruşma yapılmadan ele alınmasına izin verir. Rıza, yargılamada hazır bulunmaktan vazgeçmekle aynı şey değildir ve sıradan bir formalite olarak görülmemelidir.

Ayrı bir beyan, daha önce işlenmiş başka suçlar nedeniyle kovuşturma veya sonradan başka bir devlete teslim konusunu kapsayabilir. Bu, teslim alan devleti normal olarak kararda kapsanan suçlarla sınırlayan özellik ilkesini etkileyebilir. Müdafi her beyanın sonucunu ayrı ayrı açıklamalıdır.

Müdafi her aşamada ne yapar?

Müdafi önce uygulanacak yolu belirler: İskandinav emri, EAW, TCA kapsamındaki İngiliz yakalama emri veya antlaşmaya dayalı üçüncü devlet talebi. Çünkü eşikler, süreler ve belgeler farklıdır. Kimlik, emri düzenleyen makam, suç açıklaması, verilen veya verilebilecek ceza ve 30. madde kapsamındaki eksiksizlik kontrol edilir.

Soruşturma sırasında müdafi mevcut materyallere erişim isteyebilir, kimlik veya olgu hatalarını düzeltebilir, ilgili kişisel belgeleri sunabilir ve talep eden devletten eksik bilgileri isteyebilir. 6. madde, kanunda belirtilen nedenlerle ciddi zulüm riski, işkence veya diğer insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele riski ya da Danimarka’nın uluslararası yükümlülüklerinin başka şekilde ihlali varsa iadeyi yasaklar. Tutukluluk koşulları, muamele, adil yargılanmaya erişim veya diğer haklara ilişkin kaygılar, ülke hakkında genel iddialarla değil, güncel ve kişiye özgü delillerle desteklenmelidir. Ayrıntılı ret sebepleri ve itiraz stratejisi ayrı Danimarka’dan iadeyi durdurma rehberi rehberinde ele alınır.

Mahkemede, emirdeki bir kusur ile yabancı ülkedeki suçluluk tartışması birbirinden ayrılmalıdır. Danimarka mahkemesi genellikle yabancı suçlamayı baştan sona yeniden yargılamaz. Ancak üçüncü devlet taleplerinde 23. madde, özel koşullar suçlama veya hükmün yeterli delil temeline dayanmadığını gösteriyorsa ilgili fiil nedeniyle iadeyi yasaklar. Yargılama dili Dancadır; polis bölgesi yabancı belgelerin tercümesini ayarlayabilir.

Tutukluluk koşullarına dayalı bir EAW itirazında AB Adalet Divanının Dorobantu (C-128/18, 15 Ekim 2019) tarihli Büyük Daire kararı, kişinin fiilen tutulmasının muhtemel olduğu cezaevinin nesnel, güvenilir, somut ve güncel bilgilere dayanılarak özel olarak değerlendirilmesini gerektirir. Hücredeki kişisel alan, sağlık ve temizlik koşulları ile hareket özgürlüğü ilgili unsurlardır; genel eksiklikler tek başına sonucu belirlemez. Rugu ve Aucroix (C-722/23 ve C-91/24, 4 Haziran 2026) birleştirilmiş davalarında Divan ayrıca, tutukluluk koşulları nedeniyle hapis cezasının infazına yönelik bir EAW’nin reddedilmesi hâlinde, infaz eden devletin uygulanabilir işbirliği çerçevesinde cezanın kendi ülkesinde infazını sağlamak için mümkün olan tüm adımları atması gerektiğine karar verdi; ret kararı infaz konusunu kendiliğinden sona erdirmez ve Danimarka’daki özel yasal yol ayrıca kontrol edilmelidir. Ayrı olarak, Danimarka Yüksek Mahkemesi 27 Nisan 2023 tarihli 62/2022 sayılı kararında, suçluluğu belirleyen ilk karar bakımından gerekli usul güvencesi kanıtlanmadığı için teslimi reddetti. Bunlar otomatik ret kuralları değil, somut olaya özgü değerlendirmelerdir. 6. madde insan haklarına dayalı engelleri düzenler; ayrıntılı ret sebepleri ve itiraz stratejisi ayrı Danimarka’dan iadeyi durdurma rehberi rehberindedir.

Kişi ve ailesi hangi belgeleri hazırlamalı?

• Polis bildirimlerinin, mahkeme kararlarının, yakalama emirlerinin, iade talebinin veya talep eden devleti gösteren her belgenin kopyası ya da fotoğrafı.
• Tam yasal ad, doğum tarihi, vatandaşlık(lar), ikamet geçmişi ve olası kimlik karışıklığını hızlıca kontrol etmek için kimlik belgeleri.
• Yabancı mahkûmiyet kararı, ceza hesaplaması, celp veya talebin kovuşturma mı yoksa cezanın infazı mı için olduğunu gösteren belge.
• Sağlık, tutukluluk, teslim veya kişisel durum açısından önemliyse tıbbi kayıtlar, ilaç bilgileri ve güncel uzman raporları.
• Aile bağları, ikamet, iş veya serbest bırakılma, geri dönüş şartı ya da geçici erteleme talebi için önemli diğer koşulları gösteren belgeler.
• Duruşmaların, tutukluluk incelemelerinin, iade kararının tarihinin ve mahkemenin belirttiği sürelerin tarihli listesi.
• Danimarka’daki ve talep eden devletteki mevcut müdafilerin isimleri ve iletişim bilgileri ile önemli belgelerin mevcut çevirileri.

Belgeleri saklamayın veya polisten ya da mahkemeden kaçınmayın. Kişi tutukluysa bir sonraki duruşmayı, tutmanın mevcut dayanağını ve itiraz süresini belirleyin. Alarm yakalamadan önce geldiyse müdafi, ilk karardan önce kullanılan aracı ve usulün durumunu inceleyebilir.

Varsayımsal bir dosyada nasıl hareket edilmeli?

Varsayımsal örnek: Danimarka’da daimi ikamet eden bir kişi, AB dışındaki bir devletin talebi üzerine Jutland’da yakalanır. Aile, Kopenhag’daki Adalet Bakanlığının karar vereceğini düşünür. Oysa polis ve savcılık dosyayı hazırlar, Rigsadvokaten İskandinav dışı talebi koordine eder ve yerel bölge mahkemesi 35. madde uyarınca karar verir. Üçüncü devlet talebinde ilk derece kararı için sabit kanuni süre yoktur. Müdafi talebi temin etmeli, 18 veya 19. maddeleri incelemeli ve tutukluluk inceleme tarihlerini kaydetmelidir.

Mahkeme kararından sonra hangi başvuru yolları vardır?

35(6). madde uyarınca bölge mahkemesinin kararı, üç gün içinde ilgili üst mahkemeye götürülebilir. Adalar için Østre Landsret, Jutland için Vestre Landsret yetkilidir. Yüksek Mahkemeye daha sonraki başvuru genel kurallara tabidir ve otomatik değildir. Yüksek Mahkemeye başvuru ancak bu mahkeme durdurma kararı verirse teslimi askıya alır. Derhal hukukî danışmanlık alın; ayrıntılı ret sebepleri, itiraz stratejisi ve acil insan hakları tedbirleri Danimarka’da iadeyi reddetme ve başvuru yolları rehberinde ele alınır.

Süreler ve tutukluluk meseleleri belgelere ve usul aşamasına bağlı olduğundan, hakkında iade talebi bulunan kişi gecikmeden Danimarkalı bir ceza müdafiine danışmalıdır. Olası yardım hakkında siteye danışmak için iletişim talep sayfası bağlantısını kullanın.