Kazakistan’dan iade: süreç ve hukuki yardım

Bir kişi Kazakistan’daki bir havalimanında yakalanmışsa veya ailesi yabancı bir devletin iade talebinden haberdar olmuşsa, önce tutmanın hukuki dayanağı, talepte bulunan devlet, resmî ve eksiksiz talebin ulaşıp ulaşmadığı ve hangi somut kararın itiraza konu olabileceği belirlenmelidir. Bu bilgiler yetkili makamı ve atılacak sonraki hukuki adımı gösterir. Bu sayfa Kazakistan’dan iade sürecini açıklar; iade kararına karşı çıkma hakkındaki ayrı rehber ret nedenlerini ve başvuru yollarını ayrıntılı biçimde ele alır.

Kim karar verir: soruşturma hâkimi, Başsavcı mı, Yüksek Mahkeme mi?

Kazakistan’da yetkiler farklı makamlara dağıtılmıştır. CMK’nın 587–589. maddelerine göre ilk yakalama ceza soruşturması makamlarınca yapılır; kişinin tutulduğu yerdeki ilçe veya eşdeğer mahkemenin soruşturma hâkimi geçici tutukluluğa ve iade amacıyla tutuklamaya izin verir. 559. madde, yabancı makamlarla iade iş birliğinde merkezî makam rolünü Başsavcılığa (Генеральная прокуратура Республики Казахстан) veya yetkili bir savcıya verir. İade incelemesi tamamlandığında Başsavcı veya yardımcısı, 591. madde uyarınca iadenin kabulüne ya da reddine karar verir.

Bunlar suçluluk hakkında sırayla karar veren üç mahkeme değildir. Soruşturma hâkimi tutma koşullarını denetler; Başsavcı yabancı talebin kabul edilip edilmeyeceğine karar verir; karar itiraz edilirse Kazakistan Yüksek Mahkemesi (Верховный Суд Республики Казахстан) nihai iade kararının hukuka uygunluğunu ve gerekçesini inceler. İade amacıyla tutuklama hakkındaki soruşturma hâkimi kararı, 589(5) ve 107. maddeler uyarınca Yüksek Mahkemede değil, bölge veya eşdeğer mahkemede incelenir. 107. madde, kural olarak bu tutuklama kararına karşı kararın açıklanmasından itibaren üç gün içinde başvuru yapılmasını öngörür. Yanlış makama başvurmak, ilgili kararın denetimsiz kalmasına yol açabilir.

Yakalamanın yapıldığı yer, yetkili soruşturma hâkimini belirlemek ve tutulan kişiye erişimi düzenlemek bakımından önemlidir; ancak nihai iade kararını şehir mahkemesine taşımaz. Yerel uygulama için Almatı ve Astana sayfalarına bakılabilir; başlangıç noktası ülke çapında geçerli kurallardır.

Talebi hangi kanunlar ve uluslararası anlaşmalar düzenler?

Kazakistan CMK’nın 60. bölümü (579–595. maddeler) iade, tutukluluk aşamaları, karar, teslim ve transit işlemlerini düzenler. Kapsam bakımından önemli bir ayrım vardır: 579. maddedeki eşik — en az bir suç için en az bir yıl hapis cezası öngörülmesi veya çekilecek en az altı aylık hapis cezasının kalmış olması — Kazakistan’ın başka bir devlete gönderdiği iade talepleri içindir. Bu eşik, Kazakistan’a yöneltilen bir iade talebi için de geçerliymiş gibi kabul edilmemelidir. Kazakistan’a gelen bir talepte, isnat edilen fiil, ceza, vatandaşlık ve belgeler dikkate alınarak uygulanabilir anlaşma ile CMK’nın gelen taleplere ilişkin hükümleri ve 590. maddedeki ret nedenleri kontrol edilmelidir.

2002 tarihli Kişinev Sözleşmesi’nin 120(3). maddesi, Kişinev Sözleşmesi’ne taraf devletler arasında 1993 Minsk Sözleşmesi’nin uygulanmasını sona erdirir. 120(4). madde ise daha yeni sözleşme diğer devlet bakımından yürürlüğe girmemişse bazı ilişkilerde önceki rejimin devam etmesini sağlar. Bu nedenle bir talebi yalnızca “BDT dosyası” olarak nitelendirmek ve otomatik olarak aynı kuralları uygulamak yeterli değildir. Bir istisna veya süre hakkında sonuca varmadan önce iki devlet belirlenmeli; yürürlüğe giriş, çekinceler, beyanlar ve varsa ikili anlaşma kontrol edilmelidir.

Kazakistan, Avrupa Konseyi Antlaşmalar Ofisinin 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi tarafları listesinde yer almamaktadır. Talepte bulunan devletin bu Sözleşmeye taraf olması, Sözleşmeyi tek başına Kazakistan için bağlayıcı hâle getirmez; iki devlet arasında fiilen yürürlükte olan anlaşma kontrol edilmelidir.

Polis aranan kişiyi bulduğunda ne olur?

587. madde, başka bir devlet tarafından aranan kişinin Kazakistan’da ceza muhakemesi kuralları uyarınca yakalanmasına izin verir. Yetkililer 72 saat içinde kimliği ve vatandaşlığı belirlemeli, isnat edilen fiil ve yabancı makamın tutuklama kararına ilişkin bilgi istemelidir. Kişi, geçici tutukluluk veya iade amacıyla tutuklama konusunun incelenmesi için yakalamadan itibaren 72 saat içinde soruşturma hâkimi önüne çıkarılmazsa ya da iadeyi engelleyen durumlar ortaya çıkarsa derhâl serbest bırakılmalıdır. Bu süre hukuka aykırı ilk tutmaya karşı güvence sağlar; tüm iade sürecinin üç gün içinde tamamlanacağı anlamına gelmez.

INTERPOL Kırmızı Bülteni, makamların kişinin kimliğini neden kontrol ettiğini açıklayabilir; ancak tek başına uluslararası tutuklama emri değildir. INTERPOL, polisin yakalama yetkisinin ulusal hukuka bağlı olduğunu belirtir. Savunma, yalnızca bültenin devam eden tutma için yeterli olduğunu varsaymak yerine Kazakistan’daki yakalama tutanağını, kesin saati, yabancı arama bilgilerini ve varsa tutuklama kararını edinmelidir. INTERPOL verilerine ilişkin ayrı konu için Kırmızı Bültenin nasıl kontrol edileceği rehberine bakılabilir.

CMK’nın 586. maddesi, diğer hakların yanı sıra talepte belirtilen suçu öğrenme, avukatla gizli görüşme, sorgularda avukat yardımından yararlanma, yakalama ve bulunduğu yer hakkında yakınlara veya başka kişilere haber verilmesini sağlama, tutukluluk duruşmalarına katılma ve iade talebini inceleme ya da kopyasını alma haklarını tanır. Tutulan yabancı uyruklu kişi, kendi devletinin diplomatik veya konsolosluk temsilcisiyle de görüşebilir. Bu haklar Başsavcının nihai kararından önce geçerlidir; avukat tutmak için bu kararın beklenmesi gerekmez.

Geçici tutukluluk ile iade amacıyla tutuklama arasındaki fark nedir?

Resmî iade talebi gelmeden önce 588. madde, savcının ilçe veya eşdeğer mahkemeden geçici tutukluluk istemesine izin verir. Süre, uygulanabilir anlaşmada başka bir süre yoksa, fiilî yakalamadan itibaren genellikle 40 gündür. Savcı başvuruyu ilk 72 saatlik tutma süresinin bitiminden 12 saat önce sunmalıdır. Soruşturma hâkimi başvuruyu gecikmeden ve her hâlükârda fiilî yakalamadan itibaren 72 saat içinde incelemelidir. Yabancı talep 40 gün içinde gelmezse veya bu süre içinde iade amacıyla tutuklama kararı verilmezse, uygulanabilir anlaşma süresi ve diğer yasal koşullar saklı kalmak üzere savcı kişiyi serbest bırakmalıdır. Daha sonra gelen bir talep yeni ve hukuka uygun bir tutuklama başvurusuna imkân verebilir; ilk serbest bırakma iade dosyasını kendiliğinden sona erdirmez.

Yabancı iade talebi geldiğinde 589. madde, savcının kişinin tutulduğu yerdeki ilçe veya eşdeğer mahkemeye başvurmasını gerektirir. Soruşturma hâkimi kimliği, vatandaşlığı ve isnat edilen fiilin hapis cezasını gerektiren bir suç olup olmadığını inceler. Suçluluk hakkında karar vermez ve yabancı makamların usule ilişkin kararlarının hukuka uygunluğunu denetlemez. Bu tutukluluk duruşması, Başsavcının daha sonra vereceği teslim kararından ayrıdır.

589(7). maddeye göre iade amacıyla tutukluluk, kural olarak fiilî yakalama anından itibaren 12 ay ile sınırlıdır. Kişi kesinleşmiş bir cezayı infaz etmek için isteniyorsa tutukluluk, talepte bulunan devlette verilen hapis cezasını aşamaz. Bununla birlikte 12 ay mutlak bir salıverilme garantisi değildir: iade kararı verildikten sonra 589(9). madde, sınırlı teslim veya itiraz incelemesi ihtiyaçları için, yabancı ceza kanununda isnat edilen suça öngörülen azami hapis cezasıyla bağlantılı sınırlar içinde hâkimin süreyi uzatmasına izin verir. Yalnızca genel süreye değil, somut karara ve hukuki dayanağına bakılmalıdır.

Teminat karşılığında serbest bırakılmak mümkün mü?

Evet. 16 Temmuz 2025 tarihli 210-VIII sayılı Kanunla eklenen CMK’nın 589-1. maddesi, yabancı devletçe aranan kişi için teminatı mümkün kılar. Savcı talebi ilçe veya eşdeğer mahkemeye sunar; soruşturma hâkimi 140 ve 145. maddelere göre teminat tutarını ve yükümlülükleri belirler. Geçici tutukluluk veya iade amacıyla tutuklama kararı verirken hâkim, kural olarak teminat tutarını belirlemelidir; özellikle ağır suçlar ve 148(9). maddede belirtilen durumlar istisnadır. Teminat otomatik bir hak değildir ve ödenmesi iade talebini ortadan kaldırmaz.

Savunma; sabit ikamet, kimlik ve aile durumuna ilişkin belgeler, yargısal yükümlülüklere uyum bilgileri ve tutarın ölçülülüğüne ilişkin gerekçeler sunabilir. Yetkililere düzenli başvurma gibi yükümlülüklere uyulmalıdır. 589-1. madde, teslim kararı kesinleştikten sonra iade amacıyla tutuklamayı da öngörür; inceleme sırasında teminatla serbest kalmak, sonradan verilen hukuka uygun bir kararı yok sayma hakkı vermez.

Yakalamadan teslim aşamasına kadar adımlar

Bu tablo belirli bir dosyanın ne kadar süreceğini öngörmez. Eksik belgeler, birden fazla devletin eş zamanlı talepleri, özel anlaşma kuralları veya Kazakistan’da devam eden ceza yargılamaları incelemeyi uzatabilir. Birden fazla devlet aynı kişiyi istiyorsa 591. madde, hangi devlete teslim edileceğini seçme yetkisini Başsavcıya veya yardımcısına verir. Avukat her kararı ve süreyi ayrı ayrı izlemeli, otomatik bir “iade süresi” vaat etmemelidir.

Kazakistan vatandaşları iade edilebilir mi?

Yürürlükteki anayasal kural, Mart 2026’da kabul edilen ve 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Anayasa’nın 14(1). maddesindedir: Kazakistan vatandaşı, Kazakistan’ın uluslararası anlaşması aksini öngörmedikçe yabancı devlete iade edilemez. 1995 tarihli eski Anayasa’nın 11. maddesi artık güncel dayanak değildir. CMK’nın 590(1)(1). maddesi anlaşma istisnasını yansıtır. Bu nedenle vatandaşlık belgelerle kanıtlanmalı ve somut anlaşma incelenmelidir; istisna kontrol edilmeden yalnızca milliyete dayanmak yeterli değildir.

Yeni Anayasa’nın 13(3). maddesi Kazakistan vatandaşlarının çifte veya çoklu vatandaşlığını yasaklar ve bazı çocuklar için özel hükümler de dâhil hukuki sonuçlar öngörür. Kişi iki pasaport sunuyorsa savunma, belgeler arasından keyfî seçim yapmak yerine resmî kayıtlardan gerçek Kazakistan vatandaşlığı statüsünü belirlemelidir. Başka bir pasaport, önceki ikamet yeri veya yabancı suçlama vatandaşlık kanıtının yerini tutmaz. Ayrıca iade ve çifte vatandaşlık rehberine bakın.

Başsavcı neye karar verir?

591. madde, Başsavcının veya yardımcısının iade incelemesi belgelerini değerlendirerek teslimi kabul veya reddetmesini gerektirir. İlgili kişi ve avukatı bilgilendirilmelidir. İade kabul edilirse kişiye kararın bir örneği verilir ve Yüksek Mahkemeye başvuru hakkı açıklanır. İtiraz süresi kopyanın alınmasıyla başladığından, teslim alındığına ilişkin kanıt önemlidir. Soruşturma hâkiminin tutuklama kararı, Başsavcının nihai iade kararının yerine geçmez.

Talep incelemesi yalnızca dosyadaki sayfaları saymaktan ibaret değildir. Savunma; kimlik bilgilerini ve adın farklı yazılışlarını, yabancı kovuşturma veya kesinleşmiş mahkûmiyet belgelerini, vatandaşlığı, suç ve ceza hükümlerini, uygulanabilir anlaşmayı ve Kazakistan’da devam eden yargılamaları karşılaştırmalıdır. 590. madde, bazı vatandaşlık durumları, çifte suçluluk şartının karşılanmaması, sığınma verilmesi ve diğer güvenceler dâhil iadenin yasak olduğu hâlleri sayar. Ayrıntılı hukuki testler, deliller ve başvuru yolları ret ve itiraz rehberine aittir; belge hatası her zaman tüm süreci sona erdirmez.

Karardan sonra teslim nasıl düzenlenir?

İade kararı kesinleştiğinde 594. madde, İçişleri makamlarına talepte bulunan devlete teslimi 30 gün içinde düzenleme yükümlülüğü verir ve Başsavcılığın bilgilendirilmesini gerektirir. 593. madde uyarınca Başsavcı veya yardımcısı, Kazakistan’da ceza yargılaması ya da cezanın infazı devam ediyorsa veya ağır hastalık derhâl teslimi tehlikeli kılıyorsa fiilî teslimi erteleyebilir. Erteleme ret kararı değildir. 581 ve 595. maddeler geçici iadeyi ve Kazakistan üzerinden transiti ayrıca düzenler.

Kazakistan CMK’nın 582. maddesinin, Kazakistan’dan teslim edilen kişiyi kendiliğinden koruduğu varsayılmamalıdır: madde metni, yabancı bir devlet tarafından Kazakistan’a iade edilen kişiyi ele alır. Kazakistan’dan teslim edilen bir kişi bakımından başka suçlardan kovuşturma veya üçüncü bir devlete yeniden teslim konusundaki sınırlamalar, teslimi gerçekten düzenleyen anlaşma ve talepte bulunan devletin hukuku uyarınca kontrol edilmelidir. Göç mevzuatına dayalı sınır dışı etme, iadeden farklı bir süreçtir; önce hukuki dayanak ve yetkili makam belirlenmelidir. Bkz. iade ile sınır dışı etme arasındaki fark.

Hangi karara itiraz edilebilir?

Başsavcının nihai iade kararına karşı başvuru, Kazakistan Yüksek Mahkemesinin bir hâkimi önünde yapılır; 591(4). madde uyarınca başvuru sonuçlanana kadar teslim gerçekleştirilmez. 592(7)(3). maddeye göre Yüksek Mahkeme, karar açısından önemli konuları incelemek üzere kararı ayrıca askıya alabilir ve tutukluluk süresini en az bir ay uzatabilir; bu, teslimin düzenlenmesi veya başvurunun incelenmesi için 589(9). madde uyarınca yapılan uzatmadan farklıdır. İadeye karşı çıkma konulu ayrı rehber, ret nedenlerini, başvuru sürelerini ve delilleri ayrıntılı biçimde açıklar.

Aile ve avukat şimdi hangi belgeleri toplamalı?

• Tutukluluk: yakalama tutanağı, kesin tarih ve saat, tutulma yeri, soruşturma hâkiminin tüm kararları, uzatmalar ve tebliğ kanıtları.
• Kimlik ve vatandaşlık: pasaportlar, doğum belgesi, Kazakistan vatandaşlığını gösteren resmî belgeler ve adın her dilde doğru yazılışı.
• Yabancı ceza dosyası: talep ve yakalama kararı, isnadın açıklaması ve ceza hükmü, cezanın infazı isteniyorsa kesinleşmiş karar ve mevcut tercümeler.
• Kişisel durum: sağlık belgeleri, Kazakistan’daki ilgili davalar, bakmakla yükümlü olunan aile üyelerine ilişkin belgeler ve olası teminat koşulları için bilgiler.
• İletişim: avukatın iletişim ve yetki belgeleri, gerekiyorsa konsolosluk bilgileri, başvuru kanıtları ve tebligatların kronolojisi.

Varsayımsal örnek: Kırgızistan vatandaşı bir kişi, Kazakistan ile uygulanabilir bir iade anlaşması bulunan başka bir devletin talebi üzerine Almatı’da yakalanır. Avukat önce 72 saat içinde hâkim önüne çıkarılmayı kontrol eder, kişinin hâlâ 40 günlük geçici tutukluluk aşamasında mı olduğunu yoksa iade amacıyla tutuklama kararı verilip verilmediğini belirler ve teminat olanağını inceler. Ardından ilgili belgeleri iade incelemesini yapan savcıya sunar. Yüksek Mahkeme ancak Başsavcı veya yardımcısı iade kararı verip bu karar itiraz edildiğinde devreye girer; ilk tutukluluk itirazının mercii değildir. Örnek süreci gösterir, sonucu öngörmez.

Lex Extradition ekibi, ilgili hukuk düzeninde mesleğini icra etmeye yetkili avukatlarla sınır ötesi savunma taleplerini koordine eder. Mevcut bir talep ve belgeleri görüşmek için gizli iletişim formunu kullanın.