Ermenistan’dan İade: Süreç ve Avukatın Rolü

Kararı kim verir: Ermenistan Başsavcısı mı, Adalet Bakanı mı?

Ermenistan’da iade kararını verecek makam, yabancı ceza davasının hangi aşamada olduğuna bağlıdır. Ceza Yargılamalarında Hukuki Yardım Hakkında Kanun’un (Ermenice: «Քրեական վարույթներով իրավական օգնության մասին» օրենք) 32. maddesi, yabancı dosya soruşturma aşamasındaysa kararı Başsavcıya (Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ), dosya yabancı mahkeme önündeyse veya hüküm verilmişse Adalet Bakanına (ՀՀ արդարադատության նախարար) bırakır. Ermenistan mahkemeleri tutukluluk konusunu ayrıca denetler ve itiraz edilirse iade kararını inceleyebilir. Tüm süreç için tek bir süre yoktur: yakalama, resmî talebin ulaşması, karar ve yargısal inceleme farklı sürelerle işler.

Ermenistan kararını ve yabancı yakalama emrini veya hükmünü gecikmeden alın. “Red Notice dosyası” ifadesi usul aşamasını açıklamaz: yakalama emri, suçlama ve kesin hüküm farklı belgelerdir. İtiraz süresi kararın alınmasıyla başlayabileceğinden Ermeni avukat, hukuki dayanağı ve tebliğ tarihini kesin olarak kontrol etmelidir.

Talebe hangi Ermeni kanunları ve uluslararası anlaşmalar uygulanır?

Temel ulusal düzenleme, 15 Kasım 2024’te kabul edilen ve Aralık 2024’te yürürlüğe giren Ceza Yargılamalarında Hukuki Yardım Hakkında Kanun’dur. Kanunun 5. bölümü iadeyi düzenler. 94. madde, yeni kanun yürürlüğe girdikten sonra doğan ilişkiler bakımından 1998 tarihli Ceza Muhakemesi Kanunu’nun iade bölümlerini yürürlükten kaldırmıştır; 95. madde ise daha önce doğan işler için eski kuralları korur. Resmî birleştirilmiş metin, 40. ve 61. maddelerde 27 Ağustos 2026 tarihli değişiklikleri içerir. Bu nedenle eski Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 478–498. maddelerine dayanan eski rehberler, güncel yetkili makamı veya tutukluluk sınırlarını belirlemek için güvenilir değildir. 2. madde uyarınca onaylanmış bir uluslararası anlaşma, kanunla çelişmesi hâlinde kanun hükmüne üstün gelir.

Ermenistan, 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi’ne (ETS No. 024) 25 Nisan 2002’den, Birinci ve İkinci Ek Protokollere (ETS No. 086 ve 098) ise 17 Mart 2004’ten beri taraftır. Basitleştirilmiş iadeye ilişkin Üçüncü Ek Protokolü imzalamamıştır. Dördüncü Ek Protokolü 20 Eylül 2012’de imzalamış, ancak Avrupa Konseyi’nin Eylül 2026 tarihli durum tablosuna göre onaylamamıştır. Bu nedenle söz konusu protokollerdeki basitleştirilmiş usul veya sürelerin uygulanacağı varsayılmamalıdır. Belirli iki devlet arasındaki ilişkide ikili bir anlaşma ya da başka bir çok taraflı sözleşme uygulanabilir; her iki devletin taraflık durumu, beyanları ve çekinceleri kontrol edilmelidir.

Ermenistan Avrupa Birliği üyesi değildir. Bir AB devletinin çıkardığı Avrupa Tutuklama Müzekkeresi, Ermenistan’da AB teslim sistemi kapsamında doğrudan uygulanmaz; talepte bulunan devletin uygulanabilir bir iade anlaşmasına veya başka bir hukuki temele dayanması gerekir. İade anlaşması yoksa 29(3) ve 61. maddeler karşılıklılık temelinde iş birliğine izin verir, ancak önce diplomatik kanallardan Ermenistan’ın yetkili makamıyla yazılı bir düzenleme yapılmalıdır. 62. madde, anlaşma bulunmayan durumlar için ek ret nedenleri öngörür. Karşılıklılık, talebin kabul edileceği anlamına gelmez.

Ermenistan’daki bir dosyanın hukuki dayanak haritası

Kimlik tespitinden fiilî teslim aşamasına kadar ne olur?

İlk olarak yabancı makamların kişiyi özgürlüğünden yoksun bırakmayı mı, yoksa yalnızca kimliğini belirlemeyi mi istediği saptanmalıdır. 39. madde, yabancı ülkede özgürlüğü kısıtlayan bir koruma tedbiri bulunmadığında, aranan kişinin kimliğinin tespiti için soruşturma birimine götürülmesine izin verir. Bu sınırlı özgürlük kısıtlaması, kişinin fiilen özgürlüğünden yoksun bırakıldığı andan itibaren altı saati aşamaz. 40. madde farklıdır: yabancı ülkede özgürlüğü kısıtlayan bir tedbir kararı bulunmalıdır. Yakalama tutanağı kesin saati, yeri ve hukuki dayanağı belirtmeli, kişinin beyanlarını içermelidir; tutanak ve destekleyici belgeler gecikmeden yetkili Ermeni makamına gönderilmelidir.

40. madde kapsamındaki yakalamada, mahkeme yakalamadan itibaren 72 saat içinde tutuklama kararı vermelidir; aksi hâlde kişi serbest bırakılmalıdır. Bu, tutukluluğun yargısal denetimine ilişkin bir güvencedir; iade kararının üç gün içinde verileceği anlamına gelmez. Yabancı dava zaten yargılama veya hükmün infazı aşamasındaysa, 43. madde Adalet Bakanlığının yakalamadan sonraki 60 saat içinde yakalamanın hukuka uygunluğu ve tutukluluğun gerekliliği hakkındaki görüşünü Başsavcılığa ve soruşturma birimine iletmesini gerektirir. Bu görüş, gerekli belgeler ve Ermenice çeviriler, yasal yakalama süresinin bitiminden en az 12 saat önce ulaşmazsa savcı serbest bırakma kararı vermelidir.

Resmî talep ulaştığında makam talebi, yabancı yakalama emrini veya hükmünü, kimliği ve destekleyici belgeleri inceler. 36. madde ek bilgi istenmesine izin verir. Bir belgenin eksik olması, gelecekteki her talebi otomatik olarak ortadan kaldırmaz; sonuç uygulanacak anlaşmaya, yasal süreye ve fiilen ulaşan belgelere bağlıdır. INTERPOL bildirimi bilgi aktarımına yardımcı olabilir, ancak tek başına kesin bir Ermeni iade kararı değildir.

Aşamalar ve süreler: Her süre neyi ölçer?

40 gün, iki ay ve 11 ay 10 gün neden farklı sınırlardır?

43. madde, resmî iade talebi gelmeden önceki geçici tutukluluğu düzenler. İç hukukta süre genellikle 40 güne kadardır veya uygulanabilir anlaşmada başka bir süre öngörülmüş olabilir. Avrupa İade Sözleşmesi’nin 16. maddesi kapsamındaki Ermenistan beyanı, resmî talep ve 12. madde belgeleri yakalamadan sonraki bir ay içinde ulaşmazsa geçici yakalamanın sona ermesini gerektirir. Sözleşmeye dayalı bir talepte avukat bu beyanı ve belgelerin alındığı tarihi kontrol etmelidir; iç hukuktaki 40 gün, sözleşmedeki bir aylık sürenin üzerine on ek gün olarak yorumlanmamalıdır. Genel olarak 43. madde, uygulanabilir süre içinde resmî talep gelmezse serbest bırakmayı gerektirir; Ermeni vatandaşları için 47. maddedeki ayrı usul saklıdır.

Resmî talep geldikten sonra 44. madde başlangıçta iki aylık iade tutukluluğuna izin verir. 45. maddeye göre uzatma başvurusu mevcut sürenin bitiminden on gün önce yapılmalıdır; her uzatma en fazla iki ay olabilir. İade amacıyla tutukluluk toplam on ayı aşamaz. 45. madde ayrıca, 46. maddedeki ayrı aşama hariç, iade prosedürü kapsamındaki toplam özgürlükten yoksun bırakılma süresini 11 ay 10 günle sınırlar. Birden fazla devlet aynı kişiyi arıyorsa süre her devlet için ayrı hesaplanır. Bunlar azami koruma sınırlarıdır, tamamlanması gereken cezalar değildir. Savunma, yakalama ve her mahkeme kararı için gün gün bir kronoloji hazırlamalıdır.

46. madde, fiilî teslim amacıyla ayrı tutukluluğa yalnızca 45. maddedeki azami süre geçmiş, kişi fiilen teslim edilmemiş ve kesin, icra edilebilir bir iade kararı mevcutsa izin verir. Bu süre bir ayı aşamaz. 58. madde uyarınca talepte bulunan devlete teslim yeri ve zamanı bildirilir; devlet kararlaştırılan sürede kişiyi teslim almazsa kişi serbest bırakılmalıdır. Tutukluluktan serbest bırakılma, yabancı talebi otomatik olarak geri çekmez veya iade kararını iptal etmez.

Tutukluluğu hangi Ermeni mahkemesi, iade kararını hangi mahkeme inceler?

43. madde kapsamındaki geçici tutukluluk ve 44. madde kapsamındaki iade tutukluluğu başvuruları, kişinin yakalandığı veya gözaltına alındığı yerdeki ilk derece mahkemesine yapılır. Tutukluluğu inceleyen mahkeme yabancı ülkedeki suçluluğu belirlemez ve yabancı mahkeme belgelerini yeniden yargılamaz. Buna karşılık 34. madde, Başsavcı veya Adalet Bakanının iade ya da ret kararının, kararı veren makamın bulunduğu yerdeki genel yetkili ilk derece mahkemesi (առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան) tarafından incelenmesini, ardından istinaf mahkemesi ve Temyiz Mahkemesi (Վճռաբեկ դատարան) incelemesini öngörür. 42. madde kapsamındaki yakalamanın hukuka uygunluğuna itiraz ile 48. madde kapsamındaki tutuklama kararına başvuru ayrı yollardır. Süreleri ve inceleme konuları farklıdır: kararı ve tebliğ tarihini derhâl temin edin, ayrıntılı başvuru yolları için Ermenistan’da ret nedenleri ve itirazlar rehberine bakın.

Ermeni vatandaşı veya çifte vatandaş olan kişi iade edilebilir mi?

Anayasa’nın 55(2). maddesi ve 2024 tarihli kanunun 28. maddesi, onaylanmış bir uluslararası anlaşma aksini öngörmedikçe Ermeni vatandaşının iadesini yasaklar. 1957 tarihli Avrupa Sözleşmesi bakımından Ermenistan, kendi vatandaşlarını iade etmeyeceğini ve vatandaşlığın iade kararının verildiği tarihte belirleneceğini beyan etmiştir. İkinci pasaport, yurt dışında doğum, başka bir ülkede uzun süre ikamet veya yabancı yakalama emri tek başına Ermeni vatandaşlığının varlığını ya da yokluğunu kanıtlamaz. İlgili kanıtlar Ermeni pasaportu veya vatandaşlık belgesi, doğum ve vatandaşlığa alınma kayıtları ve vatandaşlığın ne zaman kazanıldığını ya da kaybedildiğini gösteren belgeleri içerebilir.

İade yasağı, ceza kovuşturmasından muafiyet anlamına gelmez. 47. madde, Ermeni vatandaşlarının yurt dışında işlediği iddia edilen ağır veya özellikle ağır suçlarla ilgili ceza yargılamalarının Ermenistan’a devredilmesi olasılığı için ayrı bir tutukluluk usulü öngörür. Bu devir amacıyla tutukluluk 40 günle sınırlıdır; önceki geçici tutukluluk bu 40 günlük sınıra dâhil edilmez. Bu, Ermenistan’da olası yargılama içindir; vatandaşı iade etme izni değildir. Avukat vatandaşlığı doğrulamalı ve makamların hangi iş birliği yolunu izlediğini belirlemelidir.

İade avukatı her aşamada neleri kontrol eder?

Yakalamadan sonra savunma, özgürlükten yoksun bırakmanın hukuki dayanağını belirlemeli, yakalama tutanağını ve mahkeme kararlarını almalı, kesin saati doğrulamalı, kişiyle görüşme talep etmeli ve gerekirse tercüman ayarlamalıdır. 41. madde avukat tutma, yeterli maddi imkânı olmayanlar için adli yardım, tutukluluğa itiraz ve belirtilen yargılamalarda tercüman desteği haklarını tanır. Aile, doğru kimlik ve vatandaşlık belgeleri, tıbbi bilgiler ve güvenilir bir zaman çizelgesi sağlayabilir; gayriresmî teslim pazarlığı yapmaya çalışmamalıdır.

Resmî talep geldiğinde avukat, anlaşmayı veya karşılıklılık temelini, yabancı davanın aşamasını, talepte bulunan makamı, isnat edilen fiili, yakalama emrini veya hükmü, çevirileri ve 36. madde uyarınca ek bilgi taleplerini inceler. Çevrilmiş bir suçlama, yakalama emri ve kesin hüküm farklı hukuki işlevlere sahiptir. Karardan önce, 33. maddedeki ret çerçevesi ve 37. madde uyarınca istenebilecek güvencelerle ilgili deliller korunmalıdır. Ayrıntılı ret nedenleri, deliller ve itiraz stratejisi Ermenistan’dan iadeye itiraz rehberinde ele alınır. Khachaturov / Ermenistan davasında (başvuru no. 59687/17, 24 Haziran 2021 tarihli karar), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi transferle bağlantılı ciddi sağlık risklerinin kişiye özgü değerlendirilmesini istemiştir; karar otomatik ret kuralı oluşturmaz.

Sığınma, gıyapta verilen hüküm veya yabancı mahkûmiyet dosyayı nasıl değiştirir?

Sığınma, vatandaşlık ve iadeye itiraz farklı konulardır. 2024 tarihli kanunun 4(4). maddesi, talepte bulunan devlet kişinin menşe ülkesi olduğunda, sığınma başvuru sahibi veya mülteci hakkındaki bilgilerin bu devlete verilmesini yasaklar. Devam eden sığınma süreci iade dosyasıyla birlikte ele alınmalıdır; başvurunun tutuklama kararını otomatik olarak ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır. Ermenistan’ın Sözleşme çekinceleri, Ermenistan’da siyasi sığınma verilen kişileri ve transfer sırasında sağlık veya yaşla ilgili ciddi riskleri de kapsar. Uygulanabilirlik olaylara ve devletler arasındaki sözleşme ilişkisine bağlıdır.

Yabancı bir hüküm kişinin yokluğunda verilmişse, 38. madde ve güvencelere ilişkin kurallar, talepte bulunan devlette bildirim yapılıp yapılmadığının ve usule ilişkin hakların incelenmesini gerektirir. 1957 Sözleşmesi kapsamında cezanın infazı için Ermenistan’ın beyanı en az altı aylık bir cezayı şart koşar. Ayrıca ulusal kanunun 33(2)(8). maddesi ret eşikleri belirler: cezanın infazı talebinde altı aydan kısa bir ceza veya kovuşturma talebinde Ermenistan ya da talepte bulunan devlet hukukuna göre bir yıldan az hapis cezası öngörülen bir fiil; uygulanabilir uluslararası anlaşma aksini öngörmüyorsa. Uygulanabilir anlaşma ve olayın koşulları kontrol edilmelidir; ret nedenleri Ermenistan’dan iadeye itiraz hakkındaki ayrı rehberde ayrıntılıdır. Ermenistan’da mahkûm edilmiş bir kişinin cezasını çekmek üzere yurt dışına nakledilmesi ayrı bir prosedürdür.

İlk duruşmadan önce Ermeni avukata hangi belgeler gönderilmeli?

• Özgürlükten yoksun bırakmanın kesin tarihini, saatini ve yerini gösteren yakalama tutanağı.
• Tüm Ermeni mahkeme kararları ve her kararın alındığı tarih.
• Yabancı yakalama emri, suçlama veya hüküm ve daha önce sağlanan çeviriler.
• Pasaportlar, vatandaşlık belgeleri, doğum kayıtları ve vatandaşlığa alınma veya vatandaşlıktan çıkma belgeleri.
• Talepte bulunan devletin ve makamın adları ile yabancı dosya numarası veya bilinen duruşma tarihi.
• Sağlık veya tutukluluk açısından önemliyse güncel tıbbi kayıtlar ve ilaç bilgileri.
• Avukat isterse hedef ülkedeki belirli riskleri gösteren güvenilir belgeler.

Orijinalleri güvenli tutun; aramalar, duruşmalar, tebligatlar ve tutukluluk uzatmaları için tarihli bir kronoloji hazırlayın. Resmî karar tebliğ edilmişse avukata hemen bildirin; kararın alınması kısa bir usul süresini başlatabilir.

Varsayımsal örnek: eksiksiz talep gelmeden yakalama

Başka bir devletin yabancı tutuklama emrine dayalı bir bildirim yayımlamasının ardından Gürcistan vatandaşı bir kişinin Erivan’da kimliğinin belirlendiğini varsayalım. Avukat önce makamların 39. maddedeki kimlik tespit prosedürünü mü, yoksa 40. maddedeki yakalama prosedürünü mü uyguladığını kontrol eder. 40. madde uygulanıyorsa kesin yakalama saati, 72 saat içinde yargısal tutuklama kararı verilmesi güvencesini başlatır. Avukat daha sonra 32. madde uyarınca yetkili Ermeni makamını belirler ve resmî talep ile belgelerin 43. madde ve uygulanabilir sözleşme beyanındaki süre içinde gelip gelmediğini kontrol eder. INTERPOL Red Notice kesin bir iade kararı değildir.

Yabancı dava zaten yargılama veya hükmün infazı aşamasındaysa, 32. ve 43. maddeler Adalet Bakanlığına rol verir; tutukluluğu yine mahkeme denetler. Talebin geç gelmesi nedeniyle serbest bırakılma, geçerli resmî talep ulaştıktan sonra daha sonra tutukluluk başvurusu yapılmasını mutlaka engellemez. Bu örnek yalnızca işlem sırasını gösterir; vatandaşlık, anlaşma, isnat edilen suç ve belgeler sonucu değiştirebilir.

İadeye izin verildikten sonra ne olur?

İzin kararı fiilî teslimle aynı şey değildir. 58. madde uyarınca kesin karardan sonra talepte bulunan devlete teslimin yeri ve zamanı bildirilir. Talepte bulunan makam talebini geri çekerse veya anlaşmada aksi öngörülmedikçe, kararlaştırılan teslim tarihinden önce ilgili zamanaşımı süresi dolarsa karar uygulanamaz. Devlet kişiyi kararlaştırılan sürede teslim almazsa 58. madde uyarınca tutukluluk sona erer.

59. madde özellik ilkesini korur: genel olarak teslim alan devlet, gerekli izin olmadan kişiyi teslimden önce işlediği başka bir suçtan dolayı yargılayamaz veya ceza infaz edemez; kanuni istisnalar saklı kalmak üzere kişiyi üçüncü bir devlete de devredemez. Devletler arasındaki bu izin, kişinin basitleştirilmiş teslim için verdiği rızadan farklıdır. Göç mevzuatına dayalı sınır dışı etme veya ülkeden çıkarma da iadeden hukuken ayrıdır; iade ile sınır dışı etme arasındaki açıklamaya bakın. Yerel mahkeme erişimi için Erivan rehberini, genel süreç için iadenin nasıl işlediğine ilişkin rehberi inceleyin.

Site ekibi, nitelikli bir Ermeni avukatla sınır ötesi savunmayı koordine edebilir. Dosyanıza özel değerlendirme için karar ve tebliğ tarihiyle birlikte başvuru gönderin.