Gürcistan’dan iade: usul ve avukatın görevleri

Sürelerin başlangıcı birbirinden farklıdır: yakalanma, tutuklama kararının tebliği, yabancı evrakın alınması, mahkeme kararının açıklanması veya basitleştirilmiş iadeye rıza. Vatandaşlık, geçerli antlaşma ve dosyanın ulaştığı aşama belirlenmeden tek bir süre üzerinden hareket etmek doğru değildir.

Gürcistan'da iade dosyasında savcılık, mahkeme ve bakanın rolleri

Gürcistan'ın Avrupa Konseyine sunduğu ve 21 Ocak 2025 tarihinde güncellenen resmî ulusal usul açıklamasında merkezî makam, Office of the Prosecutor General of Georgia, yani Gürcistan Başsavcılık Ofisi olarak gösterilir. Savcılık Hakkındaki Organik Kanun'un 30. maddesi uluslararası ceza iş birliği görevlerini düzenler. Yabancı makamların gönderdiği belgeleri Adalet Bakanlığı veya savcılık inceler; ardından yetkili savcı iadenin hukuken mümkün olup olmadığına karar verilmesi için mahkemeye başvurur. Yabancı arama kaydı veya idari yazışma mahkeme incelemesinin yerine geçmez.

Ceza İşlerinde Uluslararası İş Birliği Kanunu'nun 34. maddesi olağan kabul edilebilirlik incelemesi için yetkili ilçe veya şehir mahkemesini öngörür. Buna karşılık 2025 tarihli resmî ülke açıklaması, tarif ettiği olağan usulde Tiflis Şehir Mahkemesi Ceza Dairesini belirtir. Bu bilgiler Batum'da yakalanan herkesin bütün duruşmalarının Tiflis'te olacağı anlamına gelmez. İlk koruma tedbiri için 30(3). madde, yakalanma yerindeki sulh nitelikli yetkili hâkimi görevlendirir. Savunma, somut dosyaya hangi mahkemenin baktığını ayrıca doğrulamalıdır.

İlk tutuklama veya koruma tedbiri kararına yapılan başvuru İstinaf Mahkemesinin Soruşturma Dairesinde görülür. İadenin kabul edilebilirliğine ilişkin hükme karşı temyiz niteliğindeki kasasyon incelemesi ise Gürcistan Yüksek Mahkemesi Ceza Dairesinin görevindedir. Bunlar aynı başvuru değildir. Kesinleşmiş mahkeme kararından sonra Adalet Bakanı teslim konusunda karar verir. Mahkeme iadenin mümkün olmadığına hükmederse bakan talebi reddetmek zorundadır; olumlu karar varsa 34(13)–(15). maddeler gereğince bakan yine de iadeyi reddedebilir. Polis ve havalimanı görevlileri teslim kararını vermez.

Mahkeme ayrımı somut bir kararda görülür: Yüksek Mahkemenin 2k-121-I-25 sayılı dosyasında (2 Aralık 2025), Rustavi Şehir Mahkemesi 11 Ağustos 2025 tarihinde iade tutuklamasına karar verirken, Tiflis Şehir Mahkemesi 18 Kasım 2025 tarihinde iadenin hukuken mümkün olup olmadığını incelemiştir. Yüksek Mahkeme ilk tutuklama kararını değil, ikinci kararı temyiz denetiminde ele almıştır.

Hangi Gürcü kanunu ve hangi uluslararası sözleşme uygulanır?

Gürcistan Ceza İşlerinde Uluslararası İş Birliği Kanunu'nun III. Bölümü, 14–36. maddeler, ülkeden iadeye ilişkin temel çerçeveyi kurar. Kanunun 2. maddesi esas olarak uluslararası antlaşmalara, özel durumlarda bireysel anlaşmaya dayanmayı öngörür. Genel karşılıklılık ilkesi tek başına III. Bölüm kapsamındaki iadeye hukuki dayanak oluşturmaz. Avukat, talep eden devletin hangi sözleşmeye veya hukuken geçerli bireysel anlaşmaya başvurduğunu ve bunun iki ülke bakımından yürürlükte olup olmadığını araştırmalıdır. INTERPOL Kırmızı Bülteni, iade antlaşması veya Gürcü mahkeme hükmü değildir.

1957 tarihli Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (ETS 024), 15 Haziran 2001'deki onayın ardından 13 Eylül 2001'de Gürcistan için yürürlüğe girdi. İki ülke bakımından da uygulanıyorsa 16. madde geçici yakalamayı düzenler. Ek protokollerin tüm hükümlerinin kabul edildiği varsayılamaz: Gürcistan birinci Ek Protokolün (ETS 086) I. Bölümünü, ikinci Ek Protokolün (ETS 098) V. Bölümünü kabul etmemiştir. Gürcü beyanları özel mahkemeler, insani nedenler ve ölüm cezası gibi konulara ilişkindir. Talep eden ülkenin çekince ve beyanları da denetlenmelidir.

Gürcistan Avrupa Birliği üyesi değildir. Avrupa Tutuklama Müzekkeresi, talepte bulunan ülke AB üyesi olsa bile Gürcistan'dan iadenin usulü değildir. Eurojust ile iş birliği bu sınırı değiştirmez. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sumbayev/Gürcistan kararında (2025), Gürcistan'ın dördüncü Ek Protokolü (CETS 212) 17 Haziran 2024'te imzaladığını ancak o karar tarihinde onaylamadığını kaydetti. Daha sonraki olası onaylama güncel antlaşma kaydından doğrulanmadan protokolün değiştirdiği uzmanlık kuralına dayanılmamalıdır.

Uluslararası arama sonrası yakalanma ve iade tutuklamasının denetimi

30(1). madde üç olası yakalama dayanağı sayar: yabancı devletin resmî iade talebi, iade amacıyla geçici tutma talebi veya kişinin uluslararası düzeyde aranıyor olması. Son kategoride 30(2). madde yabancı devletten ilave bilgi gelmesini gerektirir. INTERPOL Kırmızı Bülteni bir kişinin tespit edilmesine ya da gözaltına alınmasına yol açabilir, ancak Gürcistan'daki iade mahkemesinin olumlu kararı veya teslim emri sayılamaz. Savunma yakalama tutanağını, fiilî yakalama saatini, yabancı başvurunun içeriğini ve dayanak belgeleri istemelidir.

Yakalama yapan makam savcıyı derhal haberdar eder. Savcı, 30(3). madde uyarınca yakalanmadan itibaren 48 saat içinde yakalama yerindeki yetkili hâkime bir koruma tedbiri uygulanması için başvurmalıdır. Hâkim, iade sürecinin özellikleri dikkate alınarak Gürcü Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 206. maddesine göre karar verir. Tutuklama tek seçenek değildir; koşulları varsa kefalet veya başka bir tedbir tartışılabilir. Kimlik hataları, yabancı belgelerin yeterliliği, kaçma riskine ilişkin somut bilgiler ve şahsi durum avukatın incelemesindedir.

İlk tedbir kararına, kişiye tebliğ edildiği tarihten itibaren yedi gün içinde İstinaf Mahkemesi Soruşturma Dairesinde itiraz edilebilir. Daire bu başvuruyu beş gün içinde inceler; dayanak 30(5). maddedir. Tutukluluğun uzatılması, değiştirilmesi veya kaldırılmasına ilişkin sonraki başvurularda 206 ve 207. maddeler ile özel kurallar uygulanır. Bu nedenle ilk karara ait süreyi bütün sonraki işlemlere otomatik taşımamak gerekir. Yazılı kararın ve tebligat belgesinin kopyası saklanmalıdır.

İade tutuklamasının başlangıç süresi üç aydır; savcılığın gerekçeli talebi üzerine mahkeme bunu en fazla iki defa üçer ay uzatabilir. Toplam sınır dokuz aydır; bu süre zorunlu tutukluluk veya kesin teslim tarihi anlamına gelmez. Bakanın izin kararının uygulanması için düzenlenen özel yeniden yakalama durumlarında da toplam üst sınır geçerlidir. Önemli ve ayrı bir kural olan 30(13). madde, iade amacıyla yakalanan kişinin Gürcistan vatandaşı olduğu saptanır saptanmaz derhal serbest bırakılmasını emreder. Resmî vatandaşlık kanıtı vakit kaybetmeden sunulmalıdır; bu, sadece kefalet isteği değildir.

Yabancı evrakın gelişi, mahkeme incelemesi ve bakan kararı süreleri

Geçici yakalama, tam iade dosyası gelmeden önce gerçekleşebilir. Gürcistan'ın Avrupa Konseyine sunduğu resmî açıklama, ETS 024 Sözleşmesi uygulandığında resmî iade talebinin geçici yakalamadan itibaren 40 gün içinde ulaşması gerektiğini bildirir. Bu sözleşmeye özgü süre dokuz aylık toplam iade tutuklaması sınırıyla aynı değildir; başka antlaşmalara kendiliğinden uygulanmaz. 31 ve 34. maddeler uyarınca bakanlık veya savcılık belgeleri inceler, eksik bilgilerin tamamlanmasını ister ve cevap için süre belirleyebilir.

Dosya geldikten sonra savcı evrakı ilgili kişiye bildirir, haklarını açıklar ve makul süre içinde yetkili ilçe veya şehir mahkemesinden iadenin kabul edilebilirliğine karar verilmesini ister. 34(6). maddeye göre savunmaya on gün önceden haber verilmelidir. Taraflar, bildirimden sonraki beş gün içinde mahkemede kullanacakları mevcut belge ve bilgileri karşılıklı paylaşır; uyulmaması bunların kullanılmasını engelleyebilir. Mahkeme, savcılık başvurusunu aldıktan sonra yedi gün içinde duruşma tarihini belirler. Tarihin belirlenmesi, yedi gün içinde nihai hüküm verileceği anlamına gelmez.

Mahkemenin kabul edilebilirlik kararı açıklandıktan sonra 34(11). madde gereğince yedi gün içinde Gürcistan Yüksek Mahkemesi Ceza Dairesine kasasyon başvurusu yapılabilir. Yüksek Mahkeme, başvurunun ulaşmasından itibaren beş gün içinde ilk duruşma tarihini belirler. Kesinleşmiş mahkeme kararı beş gün içinde Adalet Bakanlığına bildirilir; bakan daha sonra iadeye izin verir veya reddeder. 34(14). madde, bakanın olumlu teslim kararını bu usulde kesin ve itiraza kapalı sayar. Tutuklama itirazı ile iade kabul edilebilirliğine karşı kasasyon ve olası bağımsız anayasal başvurular birbirinden farklıdır.

Gürcü vatandaşları, çifte cezalandırılabilirlik ve yasal ret nedenleri

21. madde, geçerli bir uluslararası antlaşma aksi yönde hüküm içermedikçe Gürcistan vatandaşının yabancı devlete iadesini kural olarak yasaklar. Gürcistan'da ikamet etmek, orada doğmuş olmak veya Gürcü yakını bulunması vatandaşlığı tek başına kanıtlamaz. Pasaport, vatandaşlık belgesi veya resmî sicil kaydı temin edilmelidir. İade için yakalanmış kişinin Gürcü vatandaşlığı saptandığında 30(13). madde derhal serbest bırakılmasını emreder. Avukat bu evrakı esas duruşmayı beklemeden savcılığa ve mahkemeye sunmalı, 21. maddedeki olası antlaşma istisnasını ayrıca incelemelidir.

18. maddeye göre olağan durumda fiil iki ülkede de en az bir yıl hapis veya daha ağır yaptırımla cezalandırılabilir olmalıdır. Mahkûmiyetin infazı için iadede genellikle en az dört aylık hapis cezası verilmiş olması aranır. Birden fazla suçu içeren taleplerde, bazı suçlar eşik altında kalsa da kanundaki koşullarla birlikte değerlendirilebilir. Çifte cezalandırılabilirlik incelemesi, sadece suç isimlerini değil somut hareketleri ve iki ceza mevzuatını karşılaştırır. İlgili antlaşma farklı sınırlar öngörebilir.

19–29. maddelerde siyasi veya askerî suçlar, ölüm cezası, gıyabi mahkûmiyet, zamanaşımı, önceki Gürcü kararları, uluslararası koruma ve işkence veya kötü muamele riski gibi engeller bulunur. Her nedenin zorunlu olup olmadığı, istisnaları ve nasıl kanıtlandığı ayrıdır. 2025 değişiklikleri güvenli üçüncü ülke ve koruma statüsü yönünden özellikle kontrol edilmelidir. Yabancı devletin talebi mahkemenin bunları inceleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ret gerekçelerinin ayrıntılı dava stratejisi, Gürcistan'dan iadeyi durdurmaya ilişkin kardeş rehberin konusudur.

Basitleştirilmiş iadeye rıza: geri alınamaz karar ve özellik kuralı

34¹ ve 34². maddeler ayrı bir basitleştirilmiş iade usulü oluşturur. Bu, olağan duruşmada sözlü itirazdan vazgeçmekten farklıdır. Kişi ilçe veya şehir mahkemesi önünde özgür iradesiyle ve sonuçları bilerek rızasını açıklamalıdır. Hâkim belgeleri incelediğini, bilgilendirildiğini ve rızanın baskısız olduğunu kontrol eder. Müdafiin hazır bulunması zorunludur; gerekiyorsa tercüman da bulunur. 34²(4). madde mahkeme önündeki rızayı kesin ve geri alınamaz sayar. Buna rağmen fiilî teslim için bakanın ayrı kararı yine gereklidir.

Geçici yakalama talebi veya uluslararası aramaya dayanan belirli durumlarda savcı, antlaşmada farklı kural yoksa rıza duruşması için beşinci günden önce ve yedinci günden sonra olmayacak şekilde başvurur. Mahkeme 24 saat içinde duruşmayı planlar. Rızadan itibaren savcı 15 gün içinde basitleştirilmiş kabul edilebilirlik kararı ister; mahkeme evrakı aldıktan sonra 24 saatte karar verir. Bakanın kararı rızadan itibaren 20 gün içinde yabancı devlete bildirilir; olumlu bildirimin ardından kural olarak on gün içinde teslim yapılır. İlave bilgi talep edilmesi bazı özel sürelerin hesabını durdurabilir. Her sürenin başlangıcı ayrı tutulmalıdır.

Özellik veya uzmanlık ilkesi, olağan iadede kişinin teslim kapsamı dışındaki eski fiiller nedeniyle başka suçlardan kovuşturulmasını belirli koşullarla sınırlar. Ancak Gürcistan'ın 34²(19). maddesi, basitleştirilmiş iadede alıcı devletin bu olağan sınırla bağlı olmayacağını öngörür; uygulanabilir antlaşma yine incelenmelidir. Rıza vermek suçluluğu kabul etmek veya tutuklamaya onay vermek değildir. 2025 değişiklikleri devam eden uluslararası koruma başvurularının basitleştirilmiş iade ile ilişkisini de etkiler. Geri alınamaz açıklamadan önce bütün yabancı suçlamalar, muhtemel ek kovuşturmalar ve koruma dosyası avukatla karşılaştırılmalıdır.

25 Haziran 2026 tarihinde değiştirilen ayrı Gürcistan Uluslararası Koruma Kanunu, iade işlemine konu kişiler için özel bir süre öngörür. 26. madde uyarınca koruma başvurusu hakkı bildirilir ve kural olarak bu bilginin alınmasından itibaren 10 takvim günü içinde başvuru yapılmalıdır. Kanıtlanmış haklı sebeple 26(5). maddeye göre süre yeniden tanınabilir; haklı sebep yoksa geç başvuru kabul edilmeyebilir. 26(4), 26(8) ve 32(6). maddelere göre belirli ret veya kabul edilemezlik kararlarına dava açılması iadeyi ve teslimi kendiliğinden durdurmaz. Hızlandırılmış ret kararı tebliğ edilince, dava açılmış olsa bile kanuni sığınmacı statüsü sona erer. İşkenceye ilişkin gerçek kişisel tehlike varsa teslim etmeme yönündeki bağımsız yükümlülükler devam eder; müdafi bunu teslimden önce kişisel delillerle ortaya koymalıdır.

Birden çok devletin talebi, teslimin ertelenmesi ve AİHM kararları

Birden fazla devlet aynı kişiyi talep ederse 32. madde her isteğin kabul edilebilirliğinin incelenmesini ve sonra Adalet Bakanının uygun devleti seçmesini öngörür. Fiilin işlendiği yer, ağırlığı, talep tarihleri, vatandaşlık ve diğer koşullar dikkate alınır. Uluslararası Ceza Mahkemesinin talebi, birden fazla yabancı iade talebi karşısında özel önceliğe sahiptir. Bu kural Avrupa Tutuklama Müzekkeresi değildir ve bireyin sınırsız ülke seçme hakkı olduğunu göstermez.

33. madde, Gürcistan'da devam eden ceza soruşturması veya çekilen ceza nedeniyle teslimin ertelenmesine izin verebilir. Bakan insani sebeplerle de erteleme kararı alabilir. Kişinin belirli koşullarda Gürcistan'a geri gönderilmesi şartıyla geçici teslim de ayrı düzenlenmiştir. 36. madde ise Gürcistan üzerinden transit geçişe ilişkindir. Transit, Gürcistan'da yaşayan kişinin bu ülkeden iadesi için yapılan yeni bir başvuru gibi değerlendirilmemelidir. Hangi makamın hangi kararı verdiği tespit edilmelidir.

AİHM'nin Sumbayev/Gürcistan kararı (başvuru 45240/22, 24 Haziran 2025), daha önce iade edilmiş kişi hakkında Gürcistan'ın gelecekte ek suçlamalara onay vereceği ihtimaline dayanan şikâyeti kabul edilemez buldu. Henüz böyle bir karar alınmamıştı; ileri sürülen tehlike varsayımsaldı. Mahkeme 50–52. paragraflarda iade meselelerinin genel olarak idari mahkeme yetkisinde olduğu düşüncesini de reddetti. Bu, teslim öncesinde bireysel ve somut işkence riskine karşı korumanın ortadan kalkması anlamına gelmez; bakan kararlarına otomatik yeni itiraz hakkı da tanımaz. 34(14). maddedeki kesinlik hükmü, olası anayasal başvurular ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi çerçevesindeki bağımsız tedbirler farklı şartlara tabidir ve teslimden önce acilen değerlendirilmelidir.

Gürcistan Yüksek Mahkemesinin sonraki kararları, yalnızca genel kaygılarla iadeye engel olunabileceği varsayımını sınırlar. Ceza Dairesi, 10 Kasım 2025 tarihli 2k-115-I-25 sayılı dosyada kişiye özgü kanıt bulunmadığından siyasi takip ve cezaevi riski iddialarını kabul etmedi. İadenin yargısal kabul edilebilirliğini, bakanın daha sonra fiilî teslim ve 29(3). madde kapsamındaki insan hakları engellerini değerlendirmesinden ayırdı. 24 Temmuz 2025 tarihli 2k-96-I-25 sayılı karar da bireysel riskin somut destekle kanıtlanmasını vurguladı. Müdafi, ilgili makama kişiye özgü belgeler sunmalı; bakan kararına karşı ayrı bir olağan itiraz hakkı varmış gibi davranmamalıdır.

Yakalanan kişi, aile ve Gürcistan'daki müdafi şimdi ne yapmalı?

Önce yakalama tarihi ve saati, tutulduğu makam, talepte bulunan ülke ve her kararın tebliğ tarihi kaydedilmelidir. Gürcistan'daki ceza avukatı arama kaydının kaynağını ve tam iade dosyasının gelip gelmediğini kontrol eder. İlk tedbir için yetkili yerel hâkimi belirleyip kefalet veya daha hafif tedbir ihtimalini hazırlar. Gürcistan vatandaşlığı şüphesi varsa resmî kanıt önceliklidir; 30(13). madde doğrulama halinde derhal tahliyeyi zorunlu kılar. Bu aşamada yalnızca Kırmızı Bültenin iptal edilmesine güvenmek açık mahkeme dosyasını çözmeyebilir.

Yabancı evrak açıldığında yakalama kararı veya kesin hüküm, fiilin zamanı ve yeri, suçun kanuni tarifi, ceza miktarı, kimlik, önceki kararlar ve tercümeler karşılaştırılır. Resmî Gürcü usul açıklaması sözleşmeye göre Gürcüce, İngilizce veya Rusça belgelerin kullanılabileceğini ve çok uzun iddianamelerde olayların kısa özetinin istenebileceğini belirtir. On günlük ön bildirim, beş günlük belge değişimi, yedi günlük duruşma planlama ve karardan itibaren yedi günlük kasasyon süreleri ayrı ayrı kaydedilmelidir.

Varsayımsal örnek: Gürcistan vatandaşlığı bulunmayan bir Türk vatandaşı, uluslararası arama nedeniyle Batum Havalimanında yakalanır. İlgili ek bilgi koşulları varsa bu kayıt 30. maddedeki usulü başlatabilir, fakat iadeyi onaylamaz. Müdafi önce yakalama yerindeki hâkim önünde kimliği ve kefaleti, sonra sözleşmeyi ve gelen resmî belgeleri inceler. İade mahkemesinin olumlu kararından sonra da fiilî teslimi bakan belirler. Aile yurt dışından belgeleri toplayıp Gürcü avukatla iletişim için yetkilendirilmiş tek bir kişi görevlendirebilir.

• Yakalama saatlerini, yazılı kararları ve bunların tebliğ belgelerini saklayın.
• Kimlik, vatandaşlık, yabancı karar, ceza hükümleri ve güvenilir tercümeleri toplayın.
• Sağlık gereksinimlerini ve tutuklamaya alternatif tedbirlerin dayanaklarını belgeleyin.
• Tutuklama itirazı, kasasyon ve geri alınamaz basitleştirilmiş rızayı ayırın.
• Ailenin Gürcü müdafiye talimat verecek yetkili tek irtibat kişisini belirleyin.

Gürcistan’a özgü iade itiraz nedenleri için; Batum ve Tiflis mahkemelerindeki yerel uygulama için; İade sürecinin genel aşamaları için. Ekip, sınır ötesi savunmayı yetkili yerel avukatla koordine edebilir: Consultation.