Sırbistan’dan iade: süreç ve avukatın rolü

Sırbistan’da iade talebine hangi makamlar karar verir?

Sırbistan Ceza İşlerinde Uluslararası Hukuki Yardımlaşma Kanunu (Zakon o međunarodnoj pravnoj pomoći u krivičnim stvarima, RS Resmî Gazetesi 20/2009), özellikle 13 ila 37. maddeleriyle iade usulünü düzenler. Kanunun 1. maddesine göre onaylanmış bir uluslararası anlaşmanın bulunmadığı veya belirli bir konuyu düzenlemediği hallerde iç hukuk hükümleri uygulanır. Bu nedenle öncelikle talep eden ülke, ileri sürülen suç, fiilin tarihi ve iki ülke arasındaki anlaşmalar araştırılmalıdır. Kanunun 12. maddesi düzenlenmeyen usul konularında Sırp ceza muhakemesi ve mahkemelerin yetkisine ilişkin mevzuata atıf yapar.

Adalet Bakanlığı resmî talebi kişinin ikamet ettiği ya da bulunduğu yer bakımından yetkili mahkemeye iletir (madde 18). İade dosyasına temel ceza mahkemesi değil yüksek mahkeme bakar. Hâkimin sorgusundan sonra üç hâkimden oluşan duruşma dışı kurul (vanpretresno veće), yasal iade koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verir. Koşulların bulunduğuna ilişkin olumlu karara karşı doğrudan bir üst mahkemeye, çoğu durumda yetkili istinaf mahkemesine (Apelacioni sud) başvurulabilir. Olumlu adli karar kesinleştikten sonra Adalet Bakanı iadeye izin verir veya reddeder (madde 31). İçişleri Bakanlığı fiilî teslimi düzenler (madde 37). Mahkemenin uygunluk kararı, bakanlık izni ve kişinin fiilen teslimi aynı işlem değildir. Yerel adliye işlemleri için Belgrad ve Novi Sad rehberlerine bakılabilir.

Hangi anlaşmalar uygulanır, Avrupa Tutuklama Müzekkeresi geçerli midir?

Sırbistan Avrupa Birliği üyesi değildir. Dolayısıyla bir AB üyesi devletin talebi dahi, Sırbistan’dan doğrudan Avrupa Tutuklama Müzekkeresi mekanizmasıyla teslim sağlanması anlamına gelmez. 1957 tarihli Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi (ETS 024) Sırbistan bakımından 29 Aralık 2002’den beri yürürlüktedir. Üçüncü Ek Protokol (CETS 209) 1 Mayıs 2012’de, Dördüncü Ek Protokol (CETS 212) ise 1 Haziran 2014’te Sırbistan yönünden yürürlüğe girmiştir. Her dosyada talep eden devletin de ilgili protokole taraf olup olmadığı, beyanları, çekinceleri ve ikili anlaşmaları ayrıca incelenmelidir.

Kanunun 13. maddesine göre kovuşturma amacıyla iadede fiilin kural olarak her iki devlette en az bir yıl hapis cezasıyla cezalandırılabilir olması gerekir. Kesinleşmiş bir hükmün infazı için verilmiş ceza en az dört ay olmalıdır. Birden fazla suç içeren talepler özel değerlendirme gerektirir; 7 ve 16. maddelerdeki diğer şartlar da devam eder. Sırbistan, Sözleşme’nin 6. maddesi kapsamında kendi vatandaşlarının iade edilmemesine ilişkin eski beyanını 4 Şubat 2011 itibarıyla geri çekmiştir. Bu işlem, iç hukukun 16. maddesindeki vatandaşlık şartını ortadan kaldırmaz. İkili anlaşmada geçerli bir istisna bulunup bulunmadığı ayrı araştırılmalıdır.

INTERPOL kırmızı bülteni veya acil yakalama sonrasında ne olur?

24. madde, yabancı devletin tam iade dosyasını sunmasından önce geçici tutma istemesine izin verir. Başvuruda kişinin kimliği, fiilin açıklaması ve hukuki nitelendirmesi, dayanak yargısal karar ya da suçlama işleminin varlığı ve resmî iade talebinin daha sonra sunulacağı belirtilmelidir. İstem doğrudan, Adalet Bakanlığı veya INTERPOL üzerinden iletilebilir. Karşılıklılık koşuluyla uluslararası arama kaydı bu madde kapsamında talep sayılabilir. Ancak INTERPOL kırmızı bülteni yabancı mahkeme hükmü değildir; kişinin Sırbistan’da iade edilebileceğini tek başına belirlemez.

25. maddeye göre polis kişiyi gecikmeksizin hâkim önüne çıkarmalıdır. Yakalamanın gerekçeleri ve haklar açıklanır; kişi susma ve avukat yardımından yararlanma hakkına sahiptir (20 ve 21. maddeler). Bu hak kendisine bildirildikten sonraki 24 saat içinde avukat seçmezse resen müdafi atanır. Bu 24 saatlik süre müdafiin atanmasıyla ilgilidir; hâkim denetimi olmaksızın 24 saat tutmaya izin veren bir kural değildir. Tam dosya önceden gelmişse 15. madde kapsamında kimlik, vatandaşlık, yabancı kovuşturma veya mahkeme kararları ve makul şüpheye ilişkin belgeler ile gerekli tercümeler kontrol edilmelidir.

Geçici tutma ve iade tutukluluğu ne kadar sürebilir?

Tam resmî talep gelmeden başlayan geçici tutmada 26. madde önemlidir. Talep eden makam, kişinin tutulduğu tarihten itibaren 18 gün içinde resmî iade talebini sunmazsa hâkim bu tutmayı kaldırmalıdır. Yetkili yabancı makamın isteği üzerine süre uzatılabilir; ancak aynı başlangıç tarihinden hesaplanan toplam süre en fazla 40 gündür. Geçerli bir uzatma varsa 18. gün herkesin otomatik olarak serbest kalacağı söylenemez. Tutma nedenleri ortadan kalkarsa da tedbir kaldırılmalıdır. Avukat yakalama saatini, tutma kararını, uzatma talebini ve resmî evrakın geliş tarihini belgelemelidir.

22. madde, sorgudan sonra kaçma veya delillerin toplanmasını engelleme riskini gösteren somut koşullarda ayrı bir iade tutukluluğuna izin verir. Sadece iade talebinin varlığı tutukluluğu zorunlu kılmaz; özel sebepler varsa kişinin hazır bulunmasını sağlayacak başka tedbir kullanılabilir. Kanuni üst sınır ilk tutma tarihinden itibaren bir yıldır. Tutuklama kararı kesinleştikten sonra mahkeme her iki ayda bir nedenlerin sürüp sürmediğini resen inceler. Tutukluluğa itiraz ile iadenin uygunluğuna ilişkin 29. madde başvurusu farklı yollardır. 23. maddede, gıyapta mahkûmiyet veya ölüm cezası yönünden istenen belirli güvenceler için en fazla 30 günlük süre vardır. 19. maddedeki bazı eşyaların geçici zaptı için 48 saatlik süre ise kişi tutukluluğunun genel sınırı değildir.

Mahkemeden bakanlık kararına ve teslim aşamasına nasıl gidilir?

Üç hâkimli kurul iadeyi reddederse 28. madde uyarınca dosya doğrudan üst mahkemenin denetimine gider; ilk ret mutlaka kesin değildir. Koşulların gerçekleştiğine ilişkin olumlu karara karşı 29. maddede üç günlük olağan başvuru süresi öngörülmüştür. Süre kararın verildiği değil, alındığı tarihten başlar. Kesinleşmeden sonra bakan kararını verir. 37. maddeye göre İçişleri Bakanlığı yabancı makamla teslim yeri ve zamanını kararlaştırır. Talep eden devlet haklı bir neden olmaksızın kararlaştırılan gün kişiyi almazsa serbest bırakma öngörülür; gerekçeli talep üzerine yeni bir teslim günü saptanabilir. Bunlar tutukluluk incelemesiyle karıştırılmamalıdır.

29. madde uyarınca olağan kanun yoluna başvurulduktan sonra, olağanüstü kanunilik koruma talebinin (zahtev za zaštitu zakonitosti) esas hakkında ikinci bir temyiz yolu olduğu veya teslimi durdurduğu varsayılmamalıdır. Sırbistan Yüksek Mahkemesi, Kzz 716/2026 (16 Haziran 2026) ve Kzz 746/2026 (24 Haziran 2026) kararlarında, savunma başvurularına Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 484 ve 485. maddelerindeki sınırlı sebepleri ve somut gerekçelendirme şartlarını uyguladı. İkinci kararda, istinaf hâkiminin daha önce iade tutukluluğuna ilişkin karara katılmış olması tek başına iade itirazında reddini gerektirmedi. Öncelik üç günlük olağan başvuru süresine uymaktır; olağanüstü yollar için Sırp müdafiden ayrıca görüş alınmalıdır.

Sırp vatandaşı veya çifte vatandaş iade edilebilir mi?

16. maddenin birinci fıkrasındaki olağan şart, iadesi istenen kişinin Sırbistan vatandaşı olmamasıdır. Bununla birlikte belirli ikili anlaşmalar, belli suçlar için bu kurala istisna getirebilir. Çifte vatandaşlık tek başına kesin bir koruma veya otomatik iade nedeni değildir. Resmî vatandaşlık belgeleri, isnat edilen fiillerin işlendiği tarihler, suçun kapsamı ve anlaşmanın hangi tarihten itibaren uygulandığı birlikte değerlendirilmelidir. AB vatandaşı olan kişi için de Sırbistan usulü kendiliğinden Avrupa Tutuklama Müzekkeresine dönüşmez.

Sırbistan Yüksek Mahkemesi 10 Şubat 2026 tarihli Kzz 1487/2025 kararında, Kraljevo Yüksek Mahkemesi ile Kragujevac İstinaf Mahkemesinin İtalya’ya iadeyi mümkün gören kararlarını değiştirmiştir. İsnat edilen fiiller 20 Aralık 2017’de işlenmişti. İlgili Sırbistan–İtalya anlaşması ise 5 Ekim 2018’de yürürlüğe girmiş ve sonraki fiillere uygulanacak şekilde düzenlenmişti. Bu nedenle anlaşma somut olayda Sırp vatandaşlığı engelini aşmıyordu. Belgrad İstinaf Mahkemesinin 15 Kasım 2022 tarihli Kž-Po1-Kre 3/22 kararı da vatandaşlıkla ilgili farklı bir somut olayı ele almıştır. Bu kararlar bütün Sırp vatandaşları bakımından genel iade yasağı değildir. Ayrıca çifte vatandaşlık ve iade konusuna bakılabilir.

Basitleştirilmiş iadeye rıza göstermek ne sonuç doğurur?

30. madde kişinin basitleştirilmiş iade usulünü kabul etmesine imkân tanır. Hâkim bu beyanın sonuçlarını anlatmalı ve serbest iradeyle verildiğini doğrulamalıdır. Rıza geri alınamaz. Üç hâkimli kurul yine karar verir; ancak bu usulde karara karşı olağan itiraz yolu kapalıdır ve dosya bakana gönderilir. Basitleştirilmiş prosedüre rıza, yabancı suçlamayı kabul etmek veya bütün hukuki güvencelerden vazgeçmek anlamına gelmez.

14. maddedeki özellik ilkesi, kişinin teslimden önce işlediği fakat iade kararına konu olmayan başka fiiller nedeniyle kural olarak kovuşturulmasını, cezalandırılmasını ya da üçüncü devlete yeniden iadesini sınırlar. Bu güvence için ayrıca açıkça feragat edilebilir. Bir başka istisna, koşullu salıverilme veya cezanın bitiminden sonra ayrılma imkânı varken talep eden ülkeyi 45 gün içinde terk etmemek ya da yeniden o ülkeye dönmektir. Basitleştirilmiş iadeye rıza ile özellik ilkesinden feragat ayrı hukuki seçimlerdir; ilgili protokol de okunmalıdır.

Teslimden sonra kötü muamele riski varsa ne yapılmalı?

Kişisel ve somut risk delilleri Sırp mahkemelerine zamanında sunulmalı; başvurunun kendiliğinden teslimi durduracağı varsayılmamalıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Ali/Sırbistan davasında (başvuru 4662/22, 25 Mart 2025), Bahreyn’e iadeden önce ileri sürülen kötü muamele riskinin gerektiği gibi incelenmemesi nedeniyle 3. maddenin usuli yönünün ihlal edildiğine karar vermiştir. Ayrıca Mahkeme İçtüzüğü’nün 39. kuralına göre belirtilen geçici tedbire uyulmaması nedeniyle 34. madde ihlali bulmuştur. İncelenen Sırp sisteminde iltica başvurusu veya anayasa şikâyeti iade işlemini otomatik olarak durdurmamaktaydı.

Bu hüküm her risk iddiasının otomatik durdurma etkisi yaratması anlamına gelmez. Belgrad İstinaf Mahkemesinin 17 Ocak 2024 tarihli Kž-Po1-Kre 40/23 kararında Rusya kaynaklı belirli bir gümrük vergisi suçlaması açısından gerekli ceza hukuku eşdeğerliği bulunmamıştır. Karar bütün Rus taleplerini ya da bütün mali suçları yasaklamaz. Ret gerekçeleri ve ayrıntılı başvuru yolları Sırbistan’dan iadeye karşı hukuki yollar rehberinde ele alınır. Strazburg denetimi, talep eden devletin değil Sırbistan’ın Sözleşme’den kaynaklanan yükümlülüklerini değerlendirir.

Sırbistan’da ayrı bir ceza davası veya birden çok iade talebi varsa?

16. madde aynı fiil hakkında Sırbistan’da yürüyen bir ceza soruşturması veya kovuşturması olup olmadığının incelenmesini gerektirir. 17. madde, birden fazla ülkenin talebinde fiilin işlendiği yer, ağırlığı, taleplerin sırası, vatandaşlık ve sonraki iade olasılığının değerlendirilmesini öngörür. İlk başvuran devlet her zaman üstün değildir. 34 ve 35. maddelere göre bakan ayrı bir Sırp ceza davası veya hapis cezası nedeniyle onaylanmış teslimi erteleyebilir; belirli güvenceler karşılığında geçici iade de mümkün olabilir. 40. maddedeki Sırbistan üzerinden transit geçiş, Sırbistan’dan iade değildir. Göç hukuku kapsamında sınır dışı etme ile iade de birbirinden ayrılmalıdır.

Aile ve yabancı avukat Sırp müdafiye hangi belgeleri vermeli?

Varsayımsal örnek: Hem Sırp hem İtalyan vatandaşı olan biri 2017 yılı fiilleri nedeniyle İtalya’nın talebi üzerine Sırbistan’da yakalanır. Aile öncelikle yetkili mahkemeyi, tutmanın başlangıcını, resmî iade dosyasının gelip gelmediğini ve vatandaşlığın nasıl belgelenebileceğini belirlemelidir. Şubat 2026 tarihli Yüksek Mahkeme kararı anlaşmanın zaman bakımından uygulanmasının önemini gösterir; bu varsayımsal davanın sonucunu belirlemez. Bir AB yakalama kararı bulunduğu varsayımıyla savunma kurulamaz.

• Resmî tam kimlik, doğum tarihi, bütün pasaportlar ve varsa Sırp vatandaşlığını kanıtlayan belgeler.
• Yakalama tarihi, yeri ve mümkünse saati, polis tutanakları, tutuklama kararları ve sonraki duruşma.
• Yabancı yakalama kararı veya hüküm, isnat edilen fiiller ve tarihleri, tercümeler ve resmî iade talebi.
• Özellikle üç hâkimli kurul kararı dâhil tüm Sırp kararlarının tebliğ veya alınma tarihleri.
• İkamet, aile bağları ve tutuklama yerine uygulanabilecek tedbirleri destekleyen belgeler.
• Yabancı yargılama ve kişisel risklerle ilgili tarihi ve kaynağı belli yazılı materyal.

Sırp müdafi dosyayı inceleyebilir, sorguya katılabilir, ilgili ikili anlaşmayı, tutukluluğu ve süreleri kontrol edebilir. Yabancı avukat doğrulanabilir kararlar ile güvenilir tercümeler göndermelidir; başka ülkedeki itiraz kendiliğinden Sırp iadesini durdurmaz. Ailenin bütün karar, tebliğ ve iletişim tarihlerini tek çizelgede toplaması faydalıdır.

Sonraki adımı etkileyen sık sorular

Uluslararası sürecin geneli için iade talebinden nihai karara aşamalar rehberine bakınız. Sitenin ekibi, nitelikli yerel müdafilerle sınır ötesi savunmayı koordine edebilir; mevcut belgeleri gizli başvuru üzerinden iletebilirsiniz.