Karadağ’dan iade: usul, süreler ve avukatın rolü

İade talebinden nihai karara kadar genel sürecin özeti için genel iade prosedürü rehberine bakın.

Karadağ’a yöneltilen iade talebine hangi kanun uygulanır?

Başlıca ulusal düzenleme, Karadağ Resmî Gazetesi 160/2025 sayılı nüshada yayımlanan Zakon o međunarodnoj pravnoj pomoći u krivičnim stvarima (Ceza İşlerinde Uluslararası Adli Yardımlaşma Kanunu) adlı kanundur. Kanunun 14–29. maddeleri iadeyi düzenler. 15. maddeye göre farklı bir kural öngören uygulanabilir uluslararası anlaşma önceliklidir; 2. madde, anlaşma bulunmadığında veya anlaşma bir konuyu düzenlemediğinde karşılıklılık ilkesine başvurulmasına imkân verir. 9. madde uyarınca Adalet Bakanlığı merkezi iletişim makamıdır.

Yeni kanun 7 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiş ve 2013 ile 2019 değişiklikleri dâhil önceki kanunu yürürlükten kaldırmıştır. 65. madde, bu tarihte başlamış ancak henüz tamamlanmamış adli yardımlaşma işlemlerinin eski kanuna göre tamamlanmasını öngörür. Bu nedenle bir süre hesaplanmadan veya itiraz kuralı uygulanmadan önce işlemin hukuken hangi tarihte başladığı belirlenmelidir.

26 Ekim 2026’da incelenen Avrupa Konseyi Antlaşmalar Ofisi tablolarında Karadağ’ın Üçüncü ve Dördüncü Protokollere ilişkin özel bir çekincesi veya beyanı görünmemektedir; yine de diğer devletin antlaşma durumu ve iki ülke arasındaki antlaşma ilişkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Karadağ hâlen AB adayıdır, üye devlet değildir. Bu nedenle Avrupa Yakalama Emri (AYE), Karadağ’a teslim için şu anda işler bir usul değildir. AB Üyesi Devletlerle Ceza İşlerinde Adli İşbirliği Kanunu, 137/2026 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 29 Eylül 2026’da yürürlüğe girmiştir; ancak 194. madde bu kanunun uygulanmasını Karadağ’ın AB’ye katılmasına kadar ertelemektedir. O zamana kadar bir AB ülkesinden gelen talep mevcut iade kanunu ve iki devlet arasında uygulanabilir anlaşmalar uyarınca ele alınır; yeni AB işbirliği kanunu henüz bu yolu değiştirmez. İkili anlaşmalar, vatandaşların iadesi dâhil bazı ayrıntıları değiştirebilir; bu nedenle talep eden devletle ilişkideki anlaşmalar kontrol edilmelidir.

Hangi mahkeme ve makam karar verir?

“Yüksek Mahkeme (Podgorica / Bijelo Polje)” ifadesi mahkeme düzeyi bakımından doğrudur. Mahkemeler Kanunu’nun 16(4). maddesine göre Yüksek Mahkeme, sanık veya hükümlünün iade koşullarının karşılanıp karşılanmadığını belirleyen işlemleri yürütür. Viši sud u Podgorici (Podgorica Yüksek Mahkemesi) ve Viši sud u Bijelom Polju (Bijelo Polje Yüksek Mahkemesi), 15. madde uyarınca yer bakımından yetkiyi paylaşır. Mahkemeler Kanunu’nun 2026 değişikliği, 64/2026 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 21 Ağustos 2026’dan itibaren uygulanmaya başlamıştır; bu nedenle eski mahkeme haritaları güncelliğini yitirmiş olabilir. Yetkili Yüksek Mahkeme, yürürlükteki yer bakımından yetki kuralları ve kişinin bulunduğu yer esas alınarak doğrulanmalıdır; eski haritaya veya yalnızca havaalanına dayanılmamalıdır.

Soruşturma hâkimi kişiye talebi ve ileri sürülen delilleri açıklar ve savunmasını dinler. Yüksek Mahkemenin heyeti iade koşullarının karşılanıp karşılanmadığına karar verir; doğrudan üst merci Karadağ İstinaf Mahkemesidir (Apelacioni sud Crne Gore). Olağan usulde Adalet Bakanı, yargısal aşamadan sonra nihai yürütme kararını verir. Mahkemenin koşulların karşılandığına ilişkin tespiti, bakanın nihai iade izniyle aynı şey değildir.

Yerel mahkeme uygulamasına ilişkin konular ayrıca Podgorica Yüksek Mahkemesi rehberinde ele alınır; bu sayfa ülke çapındaki usulü açıklar.

İlk uyarıdan fiilî teslimata kadar süreç nasıl ilerler?

14. madde işlemlerin ivedilikle yürütülmesini gerektirir, ancak tüm süreç için tek bir toplam süre garanti etmez. Talebin eksiksiz olması, anlaşma kanalları, itirazlar, koruma süreçleri ve Karadağ’daki paralel davalar takvimi etkileyebilir. Heyet için sekiz günlük süre tutuklama gününde değil, dosyanın alınmasıyla başlar. Olumlu karara karşı itirazda üst mahkeme kararı yalnızca bir kez kaldırıp yeniden inceleme için geri gönderebilir (m. 23(4)).

Transit ayrı bir konudur. Karadağ’dan yalnızca başka iki devlet arasında teslim edilen bir kişinin ülke üzerinden geçişine izin vermesi isteniyorsa, ulusal iade sürecinin değişmeden uygulanacağı varsayılmamalıdır; uygulanabilir anlaşma ve özel transit kuralları kontrol edilmelidir. Bu rehber, Karadağ’dan bir kişinin iadesine ilişkin talepleri ele alır.

Talebe hangi belgeler eklenmelidir?

18. madde; kimliği belirlemeye yarayan bilgileri, vatandaşlık bilgilerini, iddianameyi, hükmü veya tutuklama kararını (ya da eşdeğer belgeyi), suçun açıklamasını ve hukuki nitelendirmesini ve talep eden devletin ilgili ceza kanunu metnini gerektirir. Fiil üçüncü bir ülkede işlenmişse o ülkenin ceza kanunundan bir alıntı da gerekir. Yabancı dildeki belgelere Karadağca onaylı tercüme eklenmelidir. Makamlar ek bilgi isteyebilir.

Kimlik hatası, hükmün eksikliği, kalan ceza süresinin belirsiz hesaplanması veya eksik tercüme uygun incelemeyi engelleyebilir. INTERPOL Kırmızı Bülteni veya difüzyonu kişinin nasıl bulunduğunu açıklayabilir, ancak iade dosyasının eksiksiz olduğunu tek başına kanıtlamaz.

• Gözaltı tutanağını, bildirim veya yakalama emri bilgilerini ve polisten ya da mahkemeden alınan tüm belgeleri saklayın.
• Pasaportu, vatandaşlık kanıtlarını ve çifte vatandaşlık veya isim değişikliğine ilişkin belgeleri hazırlayın.
• Yabancı iddianameyi veya hükmü, tutuklama kararını, ceza hesabını ve mevcut onaylı tercümeleri temin edin.
• Aynı fiillerle ilgili Karadağ’daki bir dosya, kesinleşmiş ulusal karar veya koruma/iltica başvurusu hakkındaki bilgileri sunun.
• Duruşma, karar ve tebliğ tarihlerini içeren tarihli bir kronoloji tutun; itiraz süresi kararın alınmasına bağlı olabilir.

Kırmızı Bültenin özel anlamı için INTERPOL Kırmızı Bülteni kontrol rehberine bakın. Bu bir uyarı mekanizmasıdır; ulusal teslim kararı değildir.

Talep gelmeden önce ve süreç sırasında yakalama ve tutukluluk nasıl işler?

20. madde, kişinin süreçten kaçma riski veya Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirtilen başka bir neden varsa iade amacıyla tutuklamaya izin verir; hâkim kişinin hazır bulunmasını sağlamak için başka tedbirler de uygulayabilir. Talep eden devlet isterse veya iade edilebilir bir suç işlendiğine dair makul şüphe varsa, resmî talep gelmeden önce de tutuklama kararı verilebilir.

Resmî talep tutuklama tarihinden itibaren 18 gün içinde sunulmazsa kişi serbest bırakılmalıdır; talep eden devlet uzatma isterse süre 40 gündür. İstisnai ve haklı nedenlerde 20(4). madde, talep eden devletin başvurusu üzerine en fazla 30 günlük ek uzatmaya izin veriyor görünmektedir. Bununla birlikte Avrupa İade Sözleşmesi’nin 16(4). maddesi, Sözleşme kapsamındaki geçici tutuklama için 40 günlük üst sınır koyar. Sözleşme uygulanıyorsa savunma bu antlaşma sınırını ileri sürmeli ve gerekçeli karar istemelidir; ek 30 gün, Sözleşme sınırının her durumda uzatılabileceği şeklinde sunulmamalıdır.

Resmî talep geldikten sonra 20(6). madde uyarınca tutukluluk, iade işlemi boyunca bakan kararının uygulanma süresi bitene veya kişi teslim edilene kadar devam eder. 20(7). madde mahkemenin tutuklama nedenlerinin sürüp sürmediğini incelemesini gerektirir. Yeni kanun, resmî talepten sonraki tüm tutukluluk için tek bir toplam azami süre belirlemez; devam eden tutukluluk, tutuklama nedenleri, sürecin özenle yürütülmesi, anlaşma ve insan hakları standartları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Anayasa Mahkemesinin 4 Şubat 2026 tarihli duyurusu, önceki kanuna tabi eski bir dosyayı açıklamıştır: kişi, önceki sekiz aylık azami sürenin bitiminden sonra mahkemenin tutuklama kararı olmaksızın 12 gün daha tutulmuştur. Duyuru, yeni kanunun sabit tutukluluk sürelerini kaldırdığını açıkça belirtir. Bu, mevcut kanun kapsamında sekiz aylık bir üst sınır oluşturmaz; 65. maddeye göre hangi kanunun uygulanacağını belirlemek ve tutukluluğun devamı için güncel bir mahkeme kararı bulunup bulunmadığını kontrol etmek gerekir.

Savunma, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun izin verdiği daha hafif tedbirlerin değerlendirilmesini istemelidir. İade kanunu “diğer tedbirlerden” söz eder ancak her dosyada kefalet veya koşullu salıverme garantisi vermez. Tahliye talebi, tutukluluğun somut nedenlerine yanıt vermeli ve kimlik, ikamet, aile bağları ve çağrılara uyma olanağı hakkında doğrulanabilir bilgiler içermelidir.

Ayrıca iade davalarında geçici tutuklama rehberine bakın.

Kişi Karadağ vatandaşıysa, iadeye rıza gösterirse veya birden fazla devlet talepte bulunursa ne değişir?

16(1). madde, kişinin Karadağ vatandaşı olmamasını iade koşulu olarak belirtir. Bununla birlikte Anayasa’nın 12. maddesi, Karadağ’ın uluslararası yükümlülükleri gerektiriyorsa vatandaşın iadesine izin verir; 15. madde farklı düzenleme içeren anlaşmaya öncelik tanır. Avrupa İade Sözleşmesi tek başına devletleri kendi vatandaşlarını iade etmeye zorlamaz, ancak ikili anlaşma durumu değiştirebilir. Çifte vatandaşlık varsa her iki vatandaşlık ve uygulanabilir anlaşma kontrol edilmelidir.

29. madde uyarınca basitleştirilmiş iade ancak kişiyi tek bir devlet arıyorsa, kanuni koşullar sağlanmışsa ve kişi rıza gösteriyorsa mümkündür. Rıza mahkeme önünde gönüllü ve bilinçli olarak tutanağa geçirilir ve geri alınamaz. Kişi ayrıca, teslimden önce işlenmiş başka suçlardan kovuşturmayı veya cezanın infazını ve Karadağ’ın onayı olmadan üçüncü bir devlete yeniden iadeyi sınırlayan özellik ilkesinden açıkça feragat edebilir. Bu feragat otomatik değildir ve geri alınamaz.

Aynı kişiyi iki veya daha fazla devlet arıyorsa basitleştirilmiş iade yapılamaz. 28. maddeye göre mahkeme her talebi ayrı değerlendirir; bakan iade izni konusunda karar verirken suçların ağırlığını, işlendiği yeri, taleplerin sırasını, vatandaşlığı ve daha sonra başka bir devlete iade olasılığını dikkate alır. Mahkemenin koşulları değerlendirmesi ile bakanın hedef devleti seçmesi farklı kararlardır.

İade avukatı her aşamada ne yapar?

İlk hâkim önüne çıkarılmada avukat kimliği, belirtilen yakalama nedenini, tercümana erişimi, hukuki temsili ve talebin kayda geçirilmiş açıklamasını kontrol eder. İşlemin geçici tutuklama mı, resmî talep mi yoksa başka bir süreç mi olduğunu belirlemeli; süreyi gerçek tutuklama tarihinden hesaplamalı ve daha sıkı bir antlaşma sınırı bulunup bulunmadığını incelemelidir.

Yargısal inceleme sırasında savunma dosyayı kanun ve anlaşmayla karşılaştırır, tercümeleri, önceki işlemleri ve destekleyici belgeleri kontrol eder; vatandaşlık, ülkesel bağlantı, çifte suçluluk, zamanaşımı, kimlik ve delil konularını ele alır. 17. madde siyasi veya askerî suçları, asgari ağırlık eşiklerini ve ölüm cezasına ilişkin güvenceleri de düzenler.

Olumlu karar sonrasında avukat yazılı kararı alır ve gerektiğinde üç günlük süre içinde işlem yapar. Bakanlık aşamasında uluslararası koruma, zulüm riski, silahlı çatışma, kişisel güvenlik ve önceki yargılamada avukata erişim hakkında güncel bilgiler sunmalıdır. 24. madde, kişinin uluslararası korumadan yararlanması, korunan bir nedenle zulüm görme riskinin makul olması, savaş veya silahlı çatışmada yaşam ya da kişisel güvenlik açısından belirli risklerin bulunması veya önceki süreçte avukat bulundurmasına izin verilmemesi gibi durumlarda iadeyi yasaklar.

Bakanın kararı uygulanabilir niteliktedir ve 24(7). madde olağan itiraza izin vermez. Geçici tedbir talebi dâhil anayasal veya sözleşmesel başvuru yolları somut olayın koşullarına göre acilen değerlendirilmelidir ve teslimatı kendiliğinden durdurmaz. Anayasa Mahkemesinin 24 Nisan 2026 tarihli resmî duyurusu, belirli bir risk değerlendirmesi incelenirken ABD’ye yapılacak bir iadenin geçici tedbirle durdurulduğunu da bildirmiştir. Duyuru bunun şikâyet hakkında nihai karar olmadığını belirtmiştir; diğer dosyalarda teslimat kendiliğinden durmaz. Ülkeye özgü ret nedenleri ve itiraz yolları için Karadağ’da iadeyi durdurma rehberine bakın.

Aile ve yabancı avukat şimdi ne yapmalı?

1. Adı, vatandaşlığı, bulunduğu yeri, tutuklama tarihini ve tutuklamayı yapan makamı doğrulayın. Hukuki dayanağı yalnızca haberden veya INTERPOL bildiriminden çıkarmayın.
2. Resmî talebin Bakanlığa ve Yüksek Mahkemeye ulaşıp ulaşmadığını sorun; tutuklama kararını ve duruşma bildirimini alın.
3. Her kararın tebliğ tarihini kaydedin. İade koşullarının karşılandığına dair olumlu karara itiraz, kararın alınmasından itibaren üç gün içinde yapılmalıdır.
4. Yerel avukata yabancı dosya numarasını, iddianame veya hüküm belgelerini, ceza hesabını, kimlik ve vatandaşlık belgelerini ve paralel süreçler veya koruma hakkında bilgileri gönderin.
5. Avukattan uygulanabilir anlaşmayı, ilgili çekince veya beyanları, geçici tutuklama süresini ve birden fazla devletin talebi olup olmadığını belirlemesini isteyin.
6. Geri alınamaz sonuçları anlamadan basitleştirilmiş iadeye rıza göstermeyin ve özellik ilkesinden feragat etmeyin.

Varsayımsal örnek. Bir Sırp vatandaşı, uluslararası arama bildirimi üzerine Podgorica’da yakalanır, ancak tam talep henüz ulaşmamıştır. Avukatı tutuklama tarihini kaydeder ve Avrupa İade Sözleşmesi’nin uygulanıp uygulanmadığını kontrol eder. Sözleşme uygulanıyorsa, ulusal kanundaki istisnai uzatma hükmüne rağmen 40 günlük antlaşma sınırı önem taşıyabilir. Talep geldikten sonra savunma dosyayı, heyet için sekiz günlük süreyi ve koşulların karşılandığına karar verilirse üç günlük itiraz süresini inceler. Tahliye öngörülmeden önce anlaşma ve sürelerin başlangıç tarihleri belirlenmelidir.

İade, göçmenlik hukukuna dayalı sınır dışı etme veya deportasyonla aynı değildir: uygulanan usul karar veren makamı ve güvenceleri belirler. Bkz. iade ve sınır dışı etme arasındaki fark.

Site ekibi sınır ötesi savunmayı yerel bir avukatla koordine eder; sonraki usul adımını görüşmek için başvuru sayfasını kullanın.