Arnavutluk’tan iade: süreç ve iade avukatının rolü

Temel kurallar, Arnavutluk Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (Kodi i Procedurës Penale), 21 Mart 1995 tarihli ve 7905 sayılı Kanun’un X. başlık, I. bölüm, 488–503. maddelerinde yer alır. Bunlar, 2013 ve 2021’de değiştirilen 3 Aralık 2009 tarihli, yabancı makamlarla ceza işlerinde yargısal ilişkiler hakkındaki 10193 sayılı Kanun’la (Ligji për marrëdhëniet juridiksionale me autoritetet e huaja në çështjet penale) tamamlanır. Arnavutluk ile talepte bulunan devlet arasında geçerli olan antlaşma, bu kuralların uygulanmasını etkileyebilir. Bu sayfa talepten teslim aşamasına kadar olan süreci açıklar; ayrıntılı ret nedenleri ve itiraz stratejileri Arnavutluk’tan iadeyi nasıl durdurabilirsiniz? başlıklı ayrı rehberde ele alınır.

Kararı kim verir: mahkeme, savcılık mı, Adalet Bakanlığı mı?

Adalet Bakanlığı (Ministria e Drejtësisë) talebi alır ve iletir; ardından yürütme kararını verir. Savcı dosyayı hazırlar, mahkemeye sunar ve bir zorlayıcı tedbir uygulanmasını isteyebilir. Mahkeme yasal koşulları denetler, kişiyi ve müdafii dinler ve yargısal kararını verir. Mahkemenin olumlu kararı tek başına teslim emri değildir: Bakanlık ancak karar kesinleştikten sonra işlem yapar.

Eski sürümlerde ve çevirilerde hâlâ “ilçe mahkemesi” ifadesi görülebilir. 2023 yargı haritası reformundan sonra Arnavutluk’ta 13 Genel Yargı Yetkili İlk Derece Mahkemesi (Gjykatat e Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm) ve bir Genel Yargı Yetkili İstinaf Mahkemesi (Gjykata e Apelit e Juridiksionit të Përgjithshëm) bulunmaktadır. Eski adlar yerine güncel mahkeme adları kullanılmalıdır. 495. madde uyarınca yakalamada, yakalamanın gerçekleştiği yerdeki mahkeme yetkilidir. Tam talep ulaşmadan önce 494. madde uyarınca geçici tedbir uygulanacaksa yetki önce kişinin ikametgâhı, yerleşim yeri veya konutuna, sonra bulunduğu yere göre belirlenir; bu ölçütlerle mahkeme belirlenemezse Kanun Tiranë’yi gösterir. Güncel yargı yapısında bu, Tiranë Genel Yargı Yetkili İlk Derece Mahkemesidir.

Genel Savcılık (Prokuroria e Përgjithshme), Yabancı Yargısal İlişkiler Müdürlüğü (Drejtoria e Marrëdhënieve Juridiksionale me Jashtë) aracılığıyla iade dâhil uluslararası ceza iş birliğini koordine eder. Nihai teslim kararını vermez. Tiranë’deki yerel mahkeme uygulamasına ilişkin konular Tiranë’de iade avukatı sayfasında ayrıca ele alınır.

Arnavutluk’a yöneltilen talepte hangi kanun ve antlaşma uygulanır?

Arnavutluk, 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi’ni 19 Mayıs 1998’de onaylamış; sözleşme Arnavutluk bakımından 17 Ağustos 1998’de yürürlüğe girmiştir. Arnavutluk ayrıca dört ek protokole taraftır; bu protokoller Arnavutluk bakımından sırasıyla 17 Ağustos 1998, 17 Ağustos 1998, 1 Mayıs 2012 ve 1 Haziran 2014 tarihlerinde yürürlüğe girmiştir. Bir protokol her talepte bulunan devletle ilişkilerde otomatik olarak uygulanmaz. Protokole dayanmadan önce Avrupa Konseyi Antlaşmalar Ofisi’nde her iki devletin kaydını kontrol edin.

Arnavutluk, 6. maddeye ilişkin beyanında, uygulanabilir bir uluslararası anlaşma aksini öngörmedikçe kendi vatandaşlarını iade etmediğini belirtir; çifte vatandaşlığı olan kişi, vatandaşlıklarından biri Arnavutluk vatandaşlığıysa Arnavutluk vatandaşı sayılır. 2. maddeye ilişkin beyan, asgari ceza eşiğini yalnızca karşılıklılık koşuluyla kaldırır. Ayrıca 10193 sayılı Kanun’un 32. maddesi ulusal eşikler belirler: fiil, Arnavutluk hukukuna göre en az bir yıl hapisle cezalandırılabilir olmalı; kesin hüküm varsa talebin sunulduğu tarihte infaz edilmemiş en az dört ay ceza kalmalıdır. Bu kuralların ilişkisi antlaşmaya, beyanlara ve talepte bulunan devlete bağlıdır; tek bir çeviri cümlesi her dosyayı çözmez. 32. madde ayrıca zamanaşımını, Arnavutluk’taki önceki yargılamaları, güvenceleri ve talepte bulunan devlet bakımından Arnavutluk’ta yapılan iltica başvurularını da ele alır; ret nedenlerinin ayrıntılı incelemesi ayrı itiraz rehberine aittir.

Talepte bulunan devlet hangi belgeleri göndermelidir?

489. madde, Adalet Bakanlığına sunulan talebe kesinleşmiş hapis cezası kararının veya usul işlemi belgesinin bir kopyasının, suçun zamanı, yeri ve hukuki niteliğini belirten açıklamanın ve ilgili hukuk hükümlerinin eklenmesini ister; talepte bulunan devlet hukukunun ölüm cezası öngörüp öngörmediği de belirtilmelidir. Antlaşma ek tasdik, tercüme veya güvence isteyebilir. Belgeler kişinin kimliğini belirlemeli, talebin dayandığı fiili ve yargılamayı açıkça göstermelidir.

10193 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca Bakanlık, INTERPOL aracılığıyla alınan uluslararası yakalama müzekkeresini beş gün içinde Genel Savcıya iletmelidir. Genel Savcı daha sonra belgeleri yetkili mahkeme nezdindeki savcıya gönderir; böylece talep, talepte bulunan devletin başvurusunu sunmasından itibaren en geç 15 gün içinde mahkemeye sunulur. Beş günlük ve 15 günlük sürelerin başlangıç noktaları farklıdır; bunlar belgelerin iletilmesi ve mahkemeye sunulmasıyla ilgilidir, tüm davanın sonuçlanma süresi değildir.

Yakalama veya geçici talep sonrasında ne olur?

494. madde, tam talep ulaşmadan önce geçici bir zorlayıcı tedbir uygulanmasına izin verir. Yabancı devlet, özgürlüğü kısıtlayan bir tedbir veya hapis cezası kararı bulunduğunu ve iade talebinin gönderileceğini doğrulamalı, suç hakkında ayrıntılı bilgi ve kişiyi teşhis etmeye yetecek veriler sağlamalı ve kaçma riskini ortaya koymalıdır. Talep ve ek belgeler 18 gün içinde, her hâlükârda yakalamadan itibaren en geç 40 gün içinde Bakanlığa ulaşmazsa tedbir kaldırılır. Bu süre yalnızca 494. madde yoluna uygulanır.

495. madde, adli kolluğun uluslararası yakalama müzekkeresine dayanarak yaptığı yakalamayı düzenler. Yakalamayı yapan makam savcıyı ve Adalet Bakanını derhâl bilgilendirmelidir. Savcı 48 saat içinde kişiyi ve belgeleri yakalamanın gerçekleştiği yerdeki mahkemeye çıkarmalıdır; başvurunun sunulmasından sonraki 48 saat içinde mahkeme yakalamanın hukuka uygunluğunu onaylar ve koşullar varsa zorlayıcı tedbir uygular ya da serbest bırakılmasına karar verir. Yakalanan kişi Arnavutluk vatandaşıysa ve müzekkereyi çıkaran devletle vatandaşların iadesine izin veren ikili bir anlaşma yoksa Kanun derhâl serbest bırakılmasını öngörür. Bakanlık, yakalamanın onaylanmasından itibaren 10 gün içinde devam talebinde bulunmalıdır; aksi hâlde tedbir kaldırılır.

Sürelerin başlangıçları farklıdır: savcının kişiyi mahkemeye çıkarma süresi 48 saat, başvurunun sunulmasından itibaren yakalamanın yargısal denetimi için ayrıca 48 saat ve Bakanlığın yakalamanın devamını istemesi için 10 gün. Adalet Bakanlığının resmî İngilizce çevirisi, ilk iki işlem için ayrı ayrı 48 saat öngörür. Her sürenin başlangıcını hesaplamak için yakalama tutanağını ve mahkeme kararını saklayın. INTERPOL Kırmızı Bülteni bir uyarı ve iş birliği talebidir; uluslararası yakalama müzekkeresi veya Arnavutluk’un iade kararı değildir. Ulusal hukuki dayanak ve temel belgeler ayrıca belirlenmelidir.

Kimlik ne zaman kontrol edilir ve rıza ne anlama gelir?

496. maddeye göre zorlayıcı tedbir uygulandığında mahkeme kişinin kimliğini mümkün olan en kısa sürede ve tedbirin uygulanmasından itibaren en geç üç gün içinde doğrulamalı, iade için verilmiş olası rızayı tutanağa geçirmelidir. Kişiye müdafi hakkı bildirilmelidir; müdafi yoksa mahkeme resen bir müdafi atar. Müdafi, ilgili işlemden en az 24 saat önce bilgilendirilmeli ve işleme katılabilmelidir.

Yalnızca duruşmayı kısaltmak için rıza vermeyin. Hukuki danışmanlık, talebin kapsamını, sonuçlarını, uygulanacak antlaşmayı ve hususilik ilkesini kapsamalıdır. Teslime rıza göstermek çekişmeli duruşmadan feragat etmekle aynı şey değildir; bu işlemlerden herhangi birinin bütün korumaları ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır. 490. madde, kanuni ve antlaşmadan kaynaklanan istisnalar saklı kalmak üzere, iadenin verildiği suçtan farklı ve teslim talebinden önce işlenmiş bir suç nedeniyle sonradan kovuşturma, mahkûmiyet veya başka bir devlete teslimi genel olarak sınırlar. Bu maddede belirtilen 45 günlük süre, Arnavutluk’taki duruşma süresini değil, salıverildikten sonra talepte bulunan devleti terk etme olanağını ilgilendirir.

Mahkeme talebi ve tutukluluğu nasıl inceler?

492. madde, savcının talebi aldıktan itibaren üç ay içinde inceleme için mahkemeye sunmasını gerektirir. Başvurudan sonra mahkeme yazı işleri, aranan kişiyi, müdafiini, savcıyı ve varsa talepte bulunan devlet temsilcisini bilgilendirir; bunların dosyayı incelemek, kopya almak, el konulan eşyaları incelemek ve yazılı görüş sunmak için 10 günü vardır. 497. madde duruşmanın en az 10 gün önceden bildirilmesini gerektirir; mahkeme gerekli kontrolleri yapar ve çağrılan kişileri dinler.

493. madde uyarınca Bakanlığın savcı aracılığıyla ilettiği talep üzerine zorlayıcı tedbirler uygulanabilir ve suçla bağlantılı delil veya eşyalara el konulabilir; genel tedbir kuralları iade prosedürüyle uyumlu oldukları ölçüde uygulanır. İadeye olumlu karar verilmesi koşullarının bulunmadığını düşündüren nedenler varsa tedbir uygulanmamalıdır. İlk derece mahkemesindeki yargılama, tedbirin uygulanmasından itibaren üç ay içinde tamamlanmazsa tedbir kaldırılır; özellikle karmaşık incelemeler için savcının talebiyle en fazla bir ay ek süre verilebilir. İlgili her üst mahkemede dosyanın alınmasından itibaren ayrı bir üç aylık denetim süresi işler. Kesin hesaplama, usul aşamasına ve sonraki kararlara bağlıdır.

Tek bir evrensel azami tutukluluk süresi yoktur: 494. maddedeki 18/40 günlük süre, talep gelmeden önce uygulanan geçici tedbire ilişkindir; 495. madde ilk yakalama denetimini düzenler; 493. madde yargılamanın farklı aşamalarındaki zorlayıcı tedbir sürelerini belirler; 499. madde ise mahkeme kararı kesinleştikten sonra Bakanlığın karar vermesi için ayrı bir 30 günlük süre öngörür. Serbest bırakılma veya tedbirin değiştirilmesi iade yargılamasını mutlaka sona erdirmez. Arnavutluk Yüksek Mahkemesinin Kasım 2025 tarihli tematik bülteni (Buletin Tematik nr. 10) ayrı kararları özetler: 16 Kasım 2023 tarihli 00-2023-1938 sayılı karar, zorlayıcı tedbir talebini inceleyen mahkemenin konular bağlantılı olduğunda iade talebini de incelemesi gerektiğini belirtir; 13 Eylül 2024 tarihli 00-2024-1421 (205) sayılı karar, güvenlik tedbirinin sona ermesinin veya değiştirilmesinin tek başına iade yargılamasını geçersiz kılmadığını belirtir. Bülten resmî bir özettir ve kararların tam metninin yerini tutmaz; belirli bir hukuki görüşe dayanılmadan önce avukat tam metni ve sonraki içtihadı kontrol etmelidir. Kokunov davasında 2026 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı, 24 Eylül 2024 tarihli ayrı 00-2024-1533 (222) sayılı Yüksek Mahkeme kararını sonradan iptal etmiştir; bu kararın olaya özgü sonuçları güncel hukuki otorite olarak kullanılmamalıdır. Hem özgürlük hem de iade talebi hakkında gerekçeli karar istenmelidir.

Mahkeme kararından sonra ne olur?

498. madde, iadeye izin veren karar için üç alternatif temel sayar: aranan kişi hakkında zorlayıcı tedbir uygulanmış olması, suçluluğa ilişkin önemli emarelerin bulunması veya kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunması. Bir ret nedeni varsa mahkeme talebi reddetmelidir. Karara karşı 10 gün içinde Genel Yargı Yetkili İstinaf Mahkemesine başvurulabilir. Tebliğ tarihini hemen doğrulayın. Yüksek Mahkemede daha ileri bir başvuru veya anayasa şikâyeti otomatik olarak tam bir yeniden yargılama anlamına gelmez; kabul edilebilirlik, başvuru nedenleri ve itiraz edilen işlem önemlidir. Ayrıntılı yollar ve nedenler özel itiraz rehberinde açıklanır.

Yürütme aşaması yargı aşamasından ayrıdır. 499. madde uyarınca Bakanlık, mahkeme kararı kesinleştikten sonraki 30 gün içinde karar vermelidir; bu süre dolduğu hâlde bakanlık kararı olmadan kişi tutuklu kalıyorsa Kanun serbest bırakılmasını öngörür. İadeye izin verilirse teslim süresi, teslim için belirlenen tarihten itibaren 15 gündür; talepte bulunan devletin gerekçeli isteğiyle 15 gün daha uzatılabilir. Talepte bulunan devlet kişiyi geçerli süre içinde teslim almazsa iade kararı etkisini kaybeder ve kişi serbest bırakılmalıdır. 500. madde, kişinin önce Arnavutluk’ta yargılanması veya cezasını çekmesi gerektiğinde teslimin ertelenmesine izin verir; belirli koşullarda geçici teslim mümkündür.

Arnavutluk Anayasa Mahkemesi (Gjykata Kushtetuese), 14 Ocak 2026 tarihli 2 (V-2/26) sayılı kararında, gerekçeli yargı kararı verilmesi standardıyla bağlantılı olarak Anayasa’nın 25. maddesindeki insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye maruz bırakılmama hakkının ve Mahkemenin geçici durdurma kararına uyulmasıyla bağlantılı olarak 39. maddenin ihlal edildiğini tespit etmiştir. Kararda, Shkodër Genel Yargı Yetkili İlk Derece Mahkemesinin 14 Kasım 2023 tarihli kararı, İstinaf Mahkemesinin 20 Mart 2024 tarihli kararı, Yüksek Mahkeme Ceza Dairesinin 24 Eylül 2024 tarihli 00-2024-1533 (222) sayılı kararı ve Kokunov davasındaki Bakanlığın 14 Ekim 2024 tarihli onay işleminin kaldırıldığı belirtilmiştir. Mahkeme, kararın Resmî Gazete’de (Fletorja Zyrtare) yayımlandığı gün yürürlüğe girdiğini belirtir; somut bir davada yayımlanma ve yürürlük tarihi doğrulanmalıdır. Bu karar yalnızca o davanın koşullarıyla ilgilidir ve Rusya’ya veya başka bir ülkeye iadeyi genel olarak yasaklamaz.

501. madde, verilmiş bir iadenin kapsamının genişletilmesini veya teslimden önce işlenmiş başka bir suç için yeniden iadeyi düzenler. 502. madde, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere Arnavutluk üzerinden transit geçiş için Bakanlık izni ister; 503. madde ise başka bir anlaşma yoksa yerel masrafları düzenler. Bu hükümler ilk talep hakkındaki kararın yerini almaz.

İade avukatı her aşamada ne yapar?

• Yakalamadan hemen sonra: yakalama tutanağını, uluslararası müzekkereyi veya bildirim bilgilerini, mahkemeye sunulan talebi ve kararı edinir; yakalama, mahkemeye çıkarılma ve yargısal denetim saatlerini kaydeder.
• İlk görüşmeden veya rızadan önce: tercüman ayarlar, kimlik ve vatandaşlık bilgilerini doğrular, rızanın, duruşmanın ve hususilik ilkesinin sonuçlarını açıklar.
• Belgeleri incelerken: kimliği, suç açıklamasını, uygulanacak hükümleri, mahkûmiyet veya yargılama durumunu, tercümeleri ve antlaşma koşullarını karşılaştırır; eksik veya çelişkili belgeleri listeler.
• Tutukluluk konusunda: 494 veya 495. maddenin uygulanıp uygulanmadığını belirler, doğru süreyi hesaplar, kaçma riskine ilişkin delilleri değerlendirir ve olgular destekliyorsa hukuka uygun daha hafif bir tedbir önerir.
• Duruşmadan önce ve sonra: delilleri ve yazılı beyanları düzenler, tebliğ kanıtlarını saklar ve olumsuz karar hâlinde kısa başvuru süresini korur.
• Teslimden önce: kesin mahkeme kararı ile Bakanlık işleminin aynı kişi, fiil ve koşullarla ilgili olduğunu doğrular; yürürlükteki durdurma kararını veya yetkililerin uyması gereken bağlayıcı emri belirler.

Müdafiye pasaport veya kimlik belgesi, vatandaşlık ve varsa çifte vatandaşlık kanıtı, yakalama belgeleri, mahkeme kararları, yabancı talep veya bildirim, aile iletişim bilgileri, ilgili sağlık kayıtları ve iltica ya da uluslararası koruma belgelerini verin. Orijinalleri saklayın ve açık bir kronoloji hazırlayın; belgeleri değiştirmeyin, yok etmeyin veya gizlemeyin. INTERPOL Kırmızı Bülteni tek başına uluslararası yakalama müzekkeresi veya Arnavutluk’un iade kararı değildir. Ayrı veri inceleme yolu INTERPOL bildirimleri rehberinde açıklanmıştır.

Varsayımsal örnek: Hangi süre uygulanır?

Varsayım: Yabancı bir vatandaş, tam dosya gelmeden önce sınırda uluslararası müzekkereye dayanılarak yakalanır. Müdafi, 495. maddenin (müzekkereye dayalı yakalama) mi yoksa 494. maddenin (geçici tedbir) mi uygulanacağını belirlemelidir. 495. madde kapsamında savcının kişiyi mahkemeye çıkarması için 48 saat, başvurunun sunulmasından sonra yakalamanın yargısal denetimi için ayrı 48 saat ve Bakanlığın yakalamanın devamını istemesi için 10 gün kontrol edilmelidir. 18/40 günlük süre 494. maddeye aittir. Bir süre kaçırılmışsa mahkemeden tedbir hakkında karar vermesi istenmelidir; iade yargılamasının otomatik olarak sona erdiği varsayılmamalıdır.

Aile bugün ne yapmalı?

1. Kişinin tam olarak nerede olduğunu, hangi makamın yakaladığını, belgelerde kayıtlı saati ve dosyaya bakan mahkemenin adını öğrenin.
2. Müdafiye kimlik belgelerinin, vatandaşlık kanıtının, mahkeme kararlarının ve yabancı talep belgelerinin okunaklı kopyalarını; ayrıca sağlık ihtiyaçları veya koruma statüsüyle ilgili belgeleri gönderin.
3. INTERPOL bildirimini suçluluk kanıtı, ilk derece kararını derhâl teslim izni veya tutukluluk süresinin bitmesini iade yargılamasını otomatik sona erdiren bir durum olarak görmeyin.
4. Müdafiden uygulanabilir antlaşmayı, bir sonraki duruşma veya başvuru tarihini, tercüman ayarlanıp ayarlanmadığını ve tutukluluk için ayrı bir başvuru gerekip gerekmediğini doğrulamasını isteyin.

Ret nedenleri, kanun yolları ve anayasal veya uluslararası başvurular yukarıda belirtilen Arnavutluk’tan iadeye itiraz rehberinde ele alınır. Dosya Tiranë’de görülüyorsa, Tiranë mahkemeleri sayfası yerel usule ilişkin konuları açıklar. Genel aşamalar ayrıca İade nasıl işler: talepten nihai karara başlıklı içerikte anlatılır.

Lex Agency ekibi, sınır ötesi savunmayı yerel avukatlarla koordine eder. Bir dosyayı görüşmek için iletişim talep sayfasını kullanın; sonuç garanti edilemez ve acil süreler derhâl bir avukatla kontrol edilmelidir.