Karadağ’dan iadeyi durdurma: ret gerekçeleri, başvurular ve süreler

Bu sayfa ret gerekçelerini ve başvuru yollarını ele alır; tüm iade sürecini açıklamaz. Genel süreç için Karadağ’dan iade: usul ve karar veren makamlar sayfasına bakın.

2026 yılında yapılan iade talebine hangi kanun uygulanır?

Ceza İşlerinde Uluslararası Adli Yardım Hakkında yürürlükteki Kanun, 30 Aralık 2025 tarihinde Karadağ Resmî Gazetesi No. 160/2025’te yayımlandı ve 7 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. 16–17. maddeler koşulları ve yasakları; 22–23. maddeler mahkeme kararını ve itirazı; 24. madde Bakan kararını ve ek ret nedenlerini; 20. madde ise geçici tutuklamayı düzenler. Eski rehberler farklı madde numaraları kullanabilir veya yürürlükten kaldırılmış kuralları anlatabilir.

1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi, talep eden devletle sözleşme ilişkisi yürürlükteyse uygulanır; Dördüncü Ek Protokol Karadağ bakımından 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe girmiştir. İkili bir anlaşma iç hukuk kuralını değiştirebilir. Bu nedenle ret nedeni ileri sürmeden önce talep eden devleti ve uygulanabilir uluslararası belgeleri belirleyin.

Hangi yasal nedenler iadeyi engelleyebilir?

16. madde temel koşulları belirler. Karşılanmayan koşulu açıkça belirtin ve kanıt sunun; talebin adaletsiz olduğuna ilişkin genel bir iddia yeterli değildir.

17. madde hangi durumlarda ret gerektirir?

17. madde, Avrupa İade Sözleşmesi anlamında siyasi suç, siyasi suçla bağlantılı suç veya askerî suç nedeniyle iadeyi yasaklar. Bu yasak soykırımı, insanlığa karşı suçları, savaş suçlarını veya terörizmi kapsamaz. Siyasi saik iddiası, hukuki ölçütle bağlantılı somut olgulara dayanmalıdır; kişinin tanınmış olması veya hükümeti eleştirmesi tek başına yeterli değildir.

17. maddenin 3. fıkrası, her iki ülkenin hukukunda da bir yıla kadar hapis veya para cezası öngörülen fiiller için kovuşturma amacıyla iadeyi yasaklar. 4. fıkra, hükmedilen ceza veya kalan ceza dört ayı aşmıyorsa cezanın infazı amacıyla iadeyi yasaklar. Ancak 5. fıkra, en az bir suçlama eşiği karşılıyorsa diğer suçlamalar için de iadeye izin verir; bu nedenle daha hafif bir suçlama tüm talebi mutlaka geçersiz kılmaz.

Talep eden devletin hukuku suç için ölüm cezası öngörüyorsa, 17. maddenin 6. fıkrası cezanın verilmeyeceğine ve infaz edilmeyeceğine ilişkin güvence gerektirir. Güvencenin somutluğunu ve güvenilirliğini değerlendirin. Koşullu salıverilme imkânı olmaksızın müebbet hapis ayrı bir konudur ve kanıta dayalı bir insan hakları savunması gerektirir; 6. fıkranın bunu otomatik olarak kapsadığı varsayılmamalıdır.

Adalet Bakanı aşamasında ne ileri sürülmelidir?

Mahkeme kararı kesinleştikten sonra dosya Adalet Bakanına gönderilir. 24. maddenin 4–6. fıkraları uyarınca kişi Karadağ’da uluslararası korumadan yararlanıyorsa veya ırkı, dini, vatandaşlığı, belirli bir sosyal gruba mensubiyeti ya da siyasi görüşleri nedeniyle zulüm veya cezaya uğrayacağına ya da durumunun kötüleşeceğine inanmak için makul nedenler varsa Bakan iadeyi reddetmelidir. Talep eden devlette savaş, olağanüstü hâl, silahlı çatışma veya başka koşullar yaşam ya da kişisel güvenlik bakımından makul risk yaratıyorsa veya kişi iade öncesi yargılamada avukattan yararlanma imkânına sahip olmamışsa ret yine zorunludur.

24. maddenin 3. fıkrası, uluslararası koruma başvurusu incelenirken kararın ertelenmesine izin verir; ancak bu süreç iadeyi engellemiyorsa erteleme zorunlu değildir. Başvuru iadeyi otomatik olarak durdurmaz: başvuru makbuzunu, dosyanın durumunu ve kişiye özgü risk kanıtlarını makama ve mahkemeye sunun. 2. fıkra uyarınca Karadağ’da başka bir ceza yargılaması sürerken veya yerel hapis cezası infaz edilirken teslim de ertelenebilir.

İşkence, adil olmayan yargılama veya kötü cezaevi koşulları riski nasıl ileri sürülür?

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi işkenceyi ve insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleyi yasaklar. Gerçek riski, hedef ülke hakkında güncel ve güvenilir bilgilerle destekleyin; bunların kişi, suçlamalar ve muhtemel tutulma yeriyle bağlantısını açıklayın. Adaletin açıkça ve ağır biçimde inkâr edilmesi riski ayrıca incelenmelidir. Genel raporlar kişisel koşullar ve önerilen güvencelerle ilişkilendirilmelidir.

U-III No. 870/25 sayılı 23 Ekim 2025 tarihli davada Anayasa Mahkemesi, talep eden devlette işkence ve tutukluluk koşulları hakkında mevcut uluslararası raporlar ile 3. madde kapsamındaki ciddi iddialar gerektiği gibi değerlendirilmediği için bir iade istinaf kararını kaldırdı. Mahkeme, iade talebine otomatik öncelik vermek yerine güncel ve kişiye özgü risk değerlendirmesi istedi. Kararın bağlayıcı talimatları yalnızca yeniden görülen o dosyadaki makamlar için geçerlidir; gerekçe başka bir davada ret garantisi vermez.

Anayasa Mahkemesinin resmî haber dizininde, 29 Mayıs 2026 tarihli ve bir ABD vatandaşının iadesinde anayasal engel bulunmadığını belirten sonuç yer almaktadır. Mahkemenin 24 Nisan 2026 tarihli kamu özeti, davanın ölüm cezası veya koşullu salıverilme imkânı olmayan müebbet hapis riskine ilişkin olduğunu açıklar: Yüksek Mahkeme iki komplo suçlaması bakımından iadeye izin vermiş, olası cezalar nedeniyle iki cinayet suçlaması bakımından iadeyi reddetmiştir. Daha sonraki başlık kararın tüm gerekçesini açıklamadığından, bu durum söz konusu risklerin her zaman başarısız olduğu yönünde bir kural değil, olaya özgü bir uyarı olarak görülmelidir. Uygulamada izin verilen suçlamaların, muhtemel cezaların ve uzmanlık ilkesi sınırlamalarının ileri sürülen riski giderip gidermediği somut olarak gösterilmelidir.

Güncel uluslararası raporları, hedef ülkenin hukuk ve içtihadını, ilgili tıbbi kayıtları, geçmiş kötü muamele veya kişisel risk faktörlerine ilişkin kanıtları ve varsa güvenceleri kullanın. İşkence riskini yalnızca ağır ceza beklentisinden ayırın. Bkz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru rehberi.

Olağan itiraz süresi nedir ve hangi mahkeme karar verir?

Sözleşme uyarısı: 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi uygulanıyorsa, 16. madde resmî talep beklenirken geçici tutuklamayı kural olarak yakalama tarihinden itibaren 40 günle sınırlar. Karadağ kanununun 15. maddesi sözleşme kurallarına öncelik verdiğinden, 20. maddenin 4. fıkrasındaki ek 30 günlük uzatmanın bu sözleşme ilişkisinde geçerli olduğunu varsaymayın. Sözleşmeyi ve uygulanabilir beyanları kontrol edin.

20. maddenin 6. fıkrası, 24. maddenin 1. fıkrasında öngörülen icra süresi bitene veya teslim gerçekleşene kadar tutukluluğa izin verir; 7. fıkra mahkemenin tutuklama nedenlerinin sürüp sürmediğini incelemesini gerektirir. 20. madde genel bir sekiz aylık üst sınır belirlemez. Yürürlükteki kanunu ve uygulanabilir sözleşmeleri kontrol etmeden eski rehberlere güvenmeyin. Karar, hukuki dayanak, süre veya devam eden nedenlerde eksiklik varsa tutukluluğa ayrıca itiraz edin; sabit bir azami süre uygulanabilir sözleşme ve güncel hukuka göre kontrol edilmelidir.

27. madde uyarınca teslim, iade kararının iletilmesinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Kişi kararlaştırılan tarihten itibaren 15 gün içinde teslim alınmazsa serbest bırakılmalıdır; gerekçeli talep üzerine bu süre kararlaştırılan tarihten itibaren 30 güne kadar uzatılabilir. Süreler sonunda teslim gerçekleşmezse kişi derhâl serbest bırakılır ve Bakan aynı suç için yeni bir talebi reddedebilir.

Anayasa şikâyeti veya acil uluslararası tedbir teslimi durdurabilir mi?

Anayasa şikâyeti, davanın esasını yeniden inceleyen olağan bir kanun yolu değildir. Anayasa’nın 149. maddesi ve Anayasa Mahkemesi Kanunu, etkili iç hukuk yolları tüketildikten sonra anayasal hak ihlallerinin ileri sürülmesine izin verir. Genel 60 günlük süre kısadır. İtiraz edilen işlemi, ihlal edilen hakkı, kullanılan yolları, göz ardı edilen kanıtları ve istenen giderimi belirtin. Durdurma ayrıca talep edilmelidir ve otomatik değildir; Anayasa Mahkemesi telafisi imkânsız zarar riski bulunan iade davalarında geçici durdurma kararı vermiştir.

Yüksek Mahkemenin ek bir olağan itiraz aşaması olduğunu varsaymayın: 22–24. maddeler olağan iade yolunu Yüksek Mahkeme, İstinaf Mahkemesi ve Bakan üzerinden düzenler; 24. maddenin 7. fıkrası Bakan kararına karşı olağan başvuruyu dışlar. Ceza muhakemesi hukukunda öngörülen olası olağanüstü hukuka aykırılık giderimi, başvuru ehliyeti, gerekçeler ve durdurucu etkisi bakımından ayrıca kontrol edilmelidir; üç günlük başvurunun yerine geçmez ve teslimi otomatik olarak durdurmaz.

39. Kural kapsamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ancak telafisi imkânsız zarar için yakın bir risk varsa, çoğunlukla yaşam veya 3. madde bağlamında, istisnai olarak tedbir gösterebilir. Erken hareket edin; teslim tarihini ve hedef ülkeyi belirtin, ulusal kararları ve kanıtları ekleyin ve teslimi durdurabilecek iç hukuk yollarını sürdürün. 39. Kural üç günlük itirazın yerine geçmez ve sonucu garanti etmez.

Karadağ, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin İhtiyari Protokolüne de taraftır. Olaylar Sözleşme kapsamındaysa ve kabul edilebilirlik koşulları karşılanıyorsa BM İnsan Hakları Komitesine bireysel başvuru ve geçici tedbir talebi düşünülebilir. İç hukuk yollarının tüketilmesi, aciliyet ve ileri sürülen belirli sözleşme hakları önemlidir; bu yol ulusal süreci otomatik olarak durdurmaz.

INTERPOL kırmızı bültenine itiraz etmek iadeyi durdurur mu?

Hayır. Kırmızı bülten, bir kişiyi bulmaya ve geçici olarak yakalamaya yönelik polis uyarısıdır; uluslararası yakalama emri veya iade kararı değildir. INTERPOL Dosyalarının Kontrolü Komisyonuna (CCF) veri erişimi, düzeltme veya silme talebi sunulabilir. 26 Mart 2026’dan itibaren başvurular kural olarak güvenli çevrimiçi portal üzerinden yapılmalıdır; başka bir yöntem ancak CCF Çalışma Kuralları’nın 25(2). kuralındaki istisnai koşullarda kabul edilir. CCF, verilerin işlenmesinin kurallara uygunluğunu inceler; Karadağ’daki iade talebinin esasını değerlendirmez ve CCF başvurusu mahkeme veya Bakan kararını durdurmaz. Bkz. kırmızı bültenler ve CCF için ayrı başvuru yolu.

Basitleştirilmiş iadeye rıza göstermek mevcut başvuru yollarını değiştirir mi?

29. madde, olay uluslararası arama bildirimi veya tek bir devletin talebi temelinde yürütülüyorsa ve yasal koşullar karşılanıyorsa ayrı bir basitleştirilmiş usul öngörür. Kişinin rızası, gönüllü ve bilinçli olduğunu doğrulayacak şekilde yetkili mahkeme önünde tutanağa geçirilmelidir; rıza geri alınamaz. Bu usulde iadeye mahkemenin kendisi karar verir ve Bakanlığı bilgilendirir; dolayısıyla 24. madde kapsamındaki olağan Bakan kararı sonradan gelmez. Kişi aynı beyanda uzmanlık ilkesinden açıkça feragat edebilir; bu feragat de geri alınamaz. 23. maddedeki üç günlük itiraz süresi açıkça olağan usulde 23. maddenin 1. fıkrası kapsamındaki olumlu karara bağlıdır; bunun 29. madde kapsamındaki basitleştirilmiş karara da uygulanacağını varsaymayın. Aynı kişi iki veya daha fazla devlet tarafından isteniyorsa basitleştirilmiş iade uygulanamaz (29. maddenin 8. fıkrası). Rıza göstermeden önce bir avukattan olası itiraz yolunu ve teslimi durdurabilecek bir tedbir bulunup bulunmadığını belirlemesini isteyin.

Her aşamada hangi yol izlenmelidir?

1. Olumlu karar verilmeden önce: yetkili mahkemede 16–17. maddeleri ileri sürün ve Bakan için 24. madde kapsamındaki koruma veya risk gerekçelerini belgeleyin.
2. Olağan usulde 23. madde kapsamındaki olumlu karar alındı: üç gün içinde itiraz edin.
3. Mahkeme reddetti: 22. madde üst mahkemenin otomatik incelemesini öngörür; savunmanın dosyada olduğundan emin olun.
4. Bakan kararı: olağan itiraz yoktur; anayasa şikâyetini, 60 günlük süreyi ve ayrı durdurma talebini hemen değerlendirin.
5. Teslim yakın: 39. Kuralı veya geçici tedbir talebi içeren kabul edilebilir bir BM başvurusunu değerlendirin. Hiçbiri otomatik olarak sonuç doğurmaz.
6. INTERPOL verisi sorunu: ulusal süreleri koruyarak CCF’ye ayrı başvuru yapın.

Savunma önce ne yapmalı ve hangi hatalardan kaçınmalı?

1. Mahkeme ve Bakan kararlarını, ekleriyle birlikte iade talebini ve her tebliğ tarihinin kanıtını alın.
2. Üç günlük süreyi hemen takvime kaydedin; çeviriyi, aile görüşünü veya INTERPOL yanıtını beklemeyin.
3. Her suçlamayı 16–17. maddeler, uygulanabilir sözleşme ve iki ülkenin hukukuyla karşılaştırın. Kimlik, zamanaşımı, çifte suçluluk, önceki kararlar, ceza eşikleri ve ölüm cezası güvencelerini ayrı ayrı değerlendirin.
4. Zulüm riski varsa kişiye özgü kanıtları, güncel ülke bilgilerini ve güvencelerin riski karşılayıp karşılamadığını açıklayan bir değerlendirmeyi sunun; koruma başvurusunu belgeleyin.
5. Tutukluluğa ayrıca itiraz edin: kararı, sürenin başlangıcını, uzatmaları, devam eden nedenleri ve yargısal denetimi kontrol edin.
6. Basitleştirilmiş iadeye rıza göstermeden önce bağımsız hukuki danışmanlık alın. 29. madde uyarınca rıza mahkeme tutanağına geçirilir ve geri alınamaz; aynı beyanda uzmanlık ilkesinden açık ve geri alınamaz şekilde feragat edilebilir. Bu, duruşmadan feragat etmekle aynı değildir.

Varsayımsal örnek: Yüksek Mahkemenin olumlu kararı pazartesi günü alınırsa üç günlük süre, kararın üzerindeki tarihten veya bir yakının haberdar olduğu andan değil, hukuken geçerli tebliğden başlar. Tatil ve çalışılmayan gün kuralları dâhil, son günü usul kurallarına göre doğrulayın. Somut hukuki tespitlere itiraz edin ve teslim yakınsa acil geçici tedbir talebini paralel hazırlayın.

Kanıtsız siyasi iddialardan, 3. madde kapsamındaki kişisel riskle bağlantısı olmayan genel ülke raporlarından, sığınma başvurusu veya AİHM başvurusunun teslimi otomatik durdurduğunu varsaymaktan, eski tutukluluk sınırını incelemeden uygulamaktan, CCF ile ulusal başvuru yollarını karıştırmaktan ve sonuçlarını anlamadan basitleştirilmiş iadeye veya uzmanlık ilkesinden feragate rıza göstermekten kaçının.

Resmî talep gelmeden önceki tutukluluk için geçici yakalama ve geçici emirler sayfasına.

Somut olayın değerlendirilmesi için Karadağ iade usulünü bilen bir avukata gecikmeden danışın. Yazılı karar, tebliğ tarihi, talep ve ekleri uygulanacak süreyi ve başvuru yolunu belirlemeye yardımcı olur; bu belgeleri danışmanlık talep sayfasından iletebilirsiniz.