Bosna-Hersek’ten iadeye itiraz: ret gerekçeleri ve süreler

Bosna-Hersek’te iade için kanuni şartların yerine getirilip getirilmediğine Bosna-Hersek Mahkemesi (Sud Bosne i Hercegovine) karar verir. Mahkeme şartların yerine geldiğini tespit ederse karar, tebliğ veya teslim alınmasından itibaren 3 gün içinde İstinaf Dairesi heyeti önünde itiraz konusu yapılabilir. Ardından Adalet Bakanı nihai yürütme kararını verir; kanuna göre bu karara karşı olağan bir kanun yolu veya idari yargıda dava açılamaz. Bu nedenle en yararlı yaklaşım, somut bir hukuki eksikliği belirlemek, üç günlük süreyi korumak ve anayasal ya da acil insan hakları korumasının ayrıca gerekip gerekmediğini değerlendirmektir.

34. maddeden başlayın: Hangi kanuni şart eksik?

Temel ulusal kurallar, özellikle 32–46. maddeler olmak üzere, Ceza İşlerinde Uluslararası Adli Yardım Kanunu’nda (Zakon o međunarodnoj pravnoj pomoći u krivičnim stvarima; mevcut İngilizce metinde “Law on Mutual Legal Assistance in Criminal Matters” başlığı kullanılır) yer alır. Uluslararası bir antlaşma kanuni kuralı değiştirebilir veya tamamlayabilir. Bu nedenle savunma hem ulusal hükmü hem de talepte bulunan devlet için geçerli antlaşmayı belirlemelidir. Ülkeden yapılan iadelerde merkezi görevli mahkeme Bosna-Hersek Mahkemesi’dir; kanton, entite veya bölge mahkemeleri bu mahkemenin yerini tutmaz.

34. madde, Kanun uyarınca yerine getirilmesi gereken şartları sıralar. Şartlardan biri eksikse savunma, Mahkemeden iadenin reddini istemeli ve itirazını destekleyen delilleri sunmalıdır. 33. madde ayrıca suç ve ceza eşiklerini düzenler. Bunlar hukuki denetimlerdir; yabancı ülkedeki suçlamalar hakkında yeniden ceza yargılaması yapılması anlamına gelmez.

Olası ret nedeni	Hukuki ölçüt	Hazırlanacak deliller
Bosna-Hersek vatandaşlığı	34(a) maddesi, kural olarak aranan kişinin Bosna-Hersek vatandaşı olmamasını şart koşar. Bununla birlikte 40(2) maddesi, antlaşmada öngörülen istisnaya izin verir. Talepte bulunan devlet bakımından geçerli belge kontrol edilmelidir.	Vatandaşlık kaydı, pasaport ve dayanılan antlaşmanın tam metni.
Sığınma	34(b) maddesi, iade talebi sunulduğu sırada Bosna-Hersek’te sığınma verilmiş olmasını veya sığınma başvurusunun derdest bulunmasını dikkate alır. Daha sonra yapılan bir sığınma başvurusunun iadeyi kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır.	Başvuru ve alındı belgesi, sığınma kararları, iade talebinin tarihi ve varış ülkesindeki riske ilişkin kişiye özgü deliller.
Ülkesel bağlantı	34(c) maddesi, talebe konu suçun Bosna-Hersek topraklarında, devlete karşı veya vatandaşlarına karşı işlenmemiş olmasını gerektirir. İleri sürülen olaylar, yer ve mağdurun statüsü hükmün tam metniyle karşılaştırılmalıdır.	Suçlamaların açıklaması, tarih ve yerler, işlem veya seyahat kayıtları ve mağdurun kimliğini gösteren belgeler.
Çifte suçluluk ve ceza eşikleri	33(2) maddesi, Bosna-Hersek hukuku ile talep eden devlet hukukuna göre çifte suçluluğu gerektirir; 34(d) maddesi ayrıca fiilin hem Bosna-Hersek hukukuna hem de işlendiği devletin hukukuna göre suç olmasını gerektirir. Ceza kovuşturması amacıyla 33(3) maddesi, kural olarak her iki devletin hukukunda en az bir yıl hapis cezası öngörülmesini gerektirir. Kesinleşmiş bir hükmün infazı için 33(4) maddesi, cezanın veya kalan cezanın en az dört ay olmasını şart koşar. Uygulanabilir bir antlaşma bu ölçütleri değiştirebilir. Ayrıca iade davalarında çifte suçluluk rehberine bakın.	Yabancı ceza hükmü, Bosna-Hersek hukukundaki karşılık gelen suç, ceza hükümleri ve kesin hüküm veya kalan ceza hesabı.
Siyasi veya askerî suç	34(e) maddesi siyasi veya askerî suçları kapsam dışında bırakır. Bir hükümetin kullandığı etiketten ziyade gerçek davranış ve hukuki nitelendirme önemlidir.	İade talebi, iddianame, olay özeti ve suçlamanın gerçek niteliğini gösteren belgeler.
Zamanaşımı, önceki hüküm veya ulusal yargılama	34(f) maddesi Bosna-Hersek hukukuna göre zamanaşımını, aynı fiil hakkında mahkûmiyet veya kesin beraati (yeni yargılama yapılmasına izin veren kanuni istisna saklıdır) ve aynı suçla ilgili ulusal bir yargılamanın bulunmasını kapsar. Bosna-Hersek vatandaşına karşı işlenen bir suç nedeniyle ulusal yargılama başlatılmışsa, hüküm ayrıca mağdurun tazminat talebini güvenceye alan teminat yatırılmasını gerektirir.	Onaylı kararlar, dosyanın güncel durumu, zamanaşımı hesapları, usul tarihleri ve gerekiyorsa teminatın yatırıldığına ilişkin belge.
Kimlik ve deliller	34(g)–(h) maddeleri kimliğin doğrulanmasını ve şüpheyi destekleyen yeterli delil ya da geçerli bir hüküm bulunmasını gerektirir. İade mahkemesi bu eşiği denetler; ceza mahkemesi gibi suçluluk hakkında hüküm vermez.	Kimlik belgeleri, yakalama emri veya hüküm ve eksik, çelişkili ya da yanlış kişiye atfedilmiş belgelerin listesi.
Ayrımcılık veya ölüm cezası	34(i) maddesi; ırk, cinsiyet, ulusal veya etnik köken, din ya da siyasi görüş nedeniyle kovuşturma veya cezalandırma amacıyla istenen iadeyi yasaklar. Suç ölüm cezasını gerektiriyorsa, verilen güvenceler bu cezanın ne verileceğini ne de infaz edileceğini temin etmelidir.	Kişiye özgü hedef alınma delilleri, güncel ülke bilgileri, ceza hükümleri ve sunulan yazılı güvencelerin tam metni.
Yasak muameleye ilişkin gerçek risk	Bunlardan ayrı olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi, varış ülkesinde işkence veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muameleye ilişkin gerçek bir risk bulunduğunu gösteren ciddi gerekçeler varsa iadeyi yasaklayabilir. Yargı sistemine yönelik genel eleştiri yeterli değildir.	Güncel raporlar, tıbbi kayıtlar, tehditler, tutulma yerine ilişkin bilgiler ve riski ilgili kişiye bağlayan deliller.

Mahkeme şartların yerine geldiğine karar verirse ne olur?

Adalet Bakanlığı önce talebi Bosna-Hersek Savcılığına iletir. Savcılık dosya Mahkemeye gönderilmeden önce belgelerin tam olup olmadığını kontrol eder. Mahkemenin bir heyeti kanuni şartların yerine gelip gelmediğine karar verir. Şartların yerine geldiği sonucuna varılırsa 44(2) maddesi, ilgili kişiye Mahkemenin İstinaf Dairesi heyetine başvurmak için kararı aldığı tarihten itibaren 3 gün verir.

Başvuru, yerine getirilmediği ileri sürülen her kanuni şartı veya antlaşma sınırını belirtmeli ve destekleyici delillere atıf yapmalıdır. Yalnızca suçsuz olduğunu söylemek yeterli değildir: iade mahkemesi hukuki şartları ve kanundaki delil eşiğini denetler, yabancı ceza yargılamasını yeniden yapmaz. Başvuru reddedilir veya yapılmazsa dosya Adalet Bakanına gönderilir; Bakan iadeye izin verilip verilmeyeceğine ilişkin nihai kararı verir. 46(2) maddesi, bu bakanlık kararına karşı olağan bir kanun yolu veya idari yargıda dava açılamayacağını belirtir. 2013 değişikliği, 46. maddenin önceki (3) ve (4) numaralı fıkralarını açıkça yürürlükten kaldırmıştır. Daha düşük cezalara ilişkin ayrı bir bakanlık takdir yetkisi tarif eden eski metinlere dayanılmamalıdır.

Sonucu değiştirebilecek süreler

Konu	Süre ve pratik adım
44. madde kapsamındaki başvuru	Kararın alınmasından itibaren 3 gün. Yazılı kararı ve tebliğ/teslim kanıtını hemen alın; Bakanlığı beklemeyin.
Anayasal başvuru	Etkili başvuru yolları tüketildikten sonra, kullanılan son etkili yol hakkındaki kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde. Bu süre 44. maddedeki üç günlük süreyi uzatmaz.
Resmî talep beklenirken geçici tutma	38(4)–(8) maddeleri: kural olarak 18 güne kadar, en fazla 40 güne uzatılabilir. Talep ve belgeler uygulanabilir süre içinde gelmezse Mahkeme geçici tutmayı sona erdirmelidir. Resmî talep sonradan gelirse serbest bırakılma, daha sonra yakalama ve iade işlemini engellemez; süre dolduğu için serbest bırakıldıktan sonra geçici tutma yeniden kararlaştırılamaz, ancak sunulan talebe dayanarak iade tutukluluğu kararı verilebilir. Kişi başka bir nedenle zaten tutuluyorsa 38(7) maddesi hesaplamanın başlangıç anını değiştirir; somut kararı kontrol edin.
Talep geldikten sonra iade tutukluluğu	39. madde kanunda sayılan risklerden birini gerektirir: süreçten veya teslimden kaçma, delilleri değiştirme ya da tanıkları veya diğer kişileri etkileme riski. Tutukluluk kararın uygulanmasına kadar sürebilir, ancak tutuklama gününden itibaren altı ayı aşamaz. Talebin kendisi iadenin gerekçesiz olduğunu açıkça gösteriyorsa tutuklama kararı verilmemelidir; alternatif tedbirler mümkündür ve sebepler ortadan kalktığında kişi serbest bırakılmalıdır.

İki tutma aşamasını birbirine karıştırmayın. 38. madde, resmî talep ve destekleyici belgeler beklenirken geçici tutmayı; 39. madde ise talep geldikten sonraki iade tutukluluğunu düzenler. 39. maddenin güncel metninde talebin sunulması için ayrı bir “30 gün artı 10 gün” süresi yoktur. Eski belgelerde 41. maddenin başlığı hâlâ görülebilir, ancak bu madde 2013 değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır; 18/40 günlük süre 38. maddededir. Mevcut İngilizce sürüm resmî bir birleştirilmiş çeviri değildir. Bu nedenle tutukluluk süresine dayanılmadan önce yerel avukat güncel resmî dil metnini, somut tutuklama kararını ve varsa antlaşmaya özgü kuralları doğrulamalıdır. Kanun her tutuklama kararı için tek bir genel itiraz süresi belirlemez; kararı ve uygulanabilir usul kurallarını derhal kontrol edin.

Bosna-Hersek vatandaşlığı iadeyi her zaman engeller mi?

Hayır. 34(a) maddesi temel kuralı belirler; ancak 40(2) maddesi bir antlaşma izin verdiğinde Bosna-Hersek vatandaşlarının iadesine olanak tanır. Somut antlaşma, suç, talebin amacı, ceza eşiği ve çifte suçluluk kontrol edilmelidir.

AP-5371/25 sayılı 18 Aralık 2025 tarihli kararda Anayasa Mahkemesi, 1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi’ni tamamlayan Bosna-Hersek ile İtalya arasındaki ikili anlaşmayı aktarmıştır. Bu anlaşmanın 2. maddesi uyarınca, organize suç, yolsuzluk veya kara para aklama suçlarından kovuşturma amacıyla vatandaşların iadesine, her iki ülkenin hukukunda ilgili suç için en az dört yıl hapis cezası öngörülüyorsa izin verilebilir. Bu kategorilerde kesinleşmiş cezanın infazı için hükmedilen hapis cezası veya özgürlüğü kısıtlayan tedbir en az iki yıl olmalıdır. Mahkeme, başvuranın telafisi imkânsız zarara ilişkin yeterli delil sunmaması nedeniyle geçici tedbir talebini reddetmiştir. Bu, anayasal başvurunun esası hakkında nihai karar değil, geçici tedbire ilişkin bir karardır; her İtalya talebini veya Bosna-Hersek vatandaşlarına yönelik her talebi hukuka uygun saymaz.

Avrupa İade Sözleşmesi, Bosna-Hersek bakımından 24 Temmuz 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Uygulanması diğer devletin sözleşmeye taraf olmasına ve ilgili ikili anlaşmalara, protokollere ve çekincelere bağlıdır.

Anayasa Mahkemesinin iade kararları hangi uyarıları içeriyor?

11 Temmuz 2024 tarihli AP-2969/23 kararında Anayasa Mahkemesi, Sırbistan’a iade talebini ele almıştır. Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinin iade prosedürüne bu haliyle uygulanmadığı sonucuna varmış ve 5. maddeye dayanan somut şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur. Şikâyet esasen iade mahkemesinin kişinin suçu işleyip işlemediğini yeniden incelemesi gerektiğini ileri sürüyordu. Mahkeme, kanundaki “yeterli delil” eşiğinin ele alındığını ve anayasal başvurunun bir ihlali ortaya koymadığını belirtmiştir.

Uygulamada savunma, 34. maddedeki bir şartın eksikliğini, kimlik veya belge hatasını, hukuken yetersiz bir delil temelini, antlaşma sınırını ya da delillerle desteklenen bir insan hakları riskini ileri sürmelidir; iade mahkemesinden yabancı ceza yargılamasını tekrar yapmasını istememelidir. Anayasa Mahkemesi kararları Anayasa’nın VI(5) maddesi uyarınca kesin ve bağlayıcıdır, ancak bağlamları içinde okunmalıdır: AP-2969/23 kabul edilebilirlik kararıdır; AP-5371/25 ise geçici tedbir ve belirli bir antlaşma hakkındadır. İncelenen kamuya açık kaynaklarda, 44. madde kapsamındaki başvuru hakkında İstinaf Dairesi heyetinin kararından sonra başka bir olağan kanun yolu doğrulanamamıştır.

İnsan hakları başvurusu teslimi durdurabilir mi?

Etkili iç hukuk yolları tüketildikten sonra anayasal başvuru mümkün olabilir. Anayasa Mahkemesi genel olarak başvurunun, son etkili yol hakkındaki kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde yapılmasını ister. İstisnai olarak, korunan hakların ağır biçimde ihlal edildiği ileri sürülürse yetkili mahkemenin kararı bulunmasa da başvuruyu inceleyebilir; bu dar istisnanın olağan süreleri uzattığı varsayılmamalıdır. Başvurunun yapılması teslimin durdurulacağını garanti etmez. Transfer yakınsa Mahkeme İçtüzüğü’nün 64. maddesi uyarınca ayrıca geçici tedbir talep edin ve somut, geri döndürülemez zararı belgeleyin.

AP-5371/25, geçici tedbir talebinin ayrı şekilde gerekçelendirilmesi ve delillendirilmesi gerektiğini gösterir. Genel bir endişe, kanıtlanmamış adaletsiz muamele iddiası veya güncel tıbbi kayıtlar ve varış ülkesinde muhtemel zarara ilişkin deliller olmadan ileri sürülen bir hastalık yeterli olmayabilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 39. Kural uyarınca geçici tedbir başvurusu istisnaidir ve Sözleşme kapsamındaki bir hak bakımından yakın ve telafisi imkânsız zarar riski gerektirir. Soering/Birleşik Krallık kararında (7 Temmuz 1989, başvuru no. 14038/88) Mahkeme, kabul eden devlette yasaklanmış muameleye ilişkin gerçek risk bulunduğunu gösteren ciddi gerekçeler varsa iadenin 3. maddeyi ilgilendirebileceğini doğrulamıştır. Planlanan teslimin ayrıntılarını ve kişiye özgü delilleri sunun; başvurunun tek başına iadeyi otomatik olarak durdurduğunu varsaymayın. Ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru rehberine bakın.

Bosna-Hersek, bireysel başvurulara yetki ve kabul edilebilirlik şartlarına tabi olarak izin veren Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin Birinci İhtiyari Protokolü’ne taraftır. Bu yol üç günlük başvurunun yerine geçmez ve teslimi otomatik olarak durdurmaz; avukat iç hukuk yollarının tüketilmesini, ileri sürülen hakları ve paralel süreçleri değerlendirmelidir.

Sığınma ve INTERPOL bildirimi nasıl değerlendirilir?

Sığınma ve iade ayrı süreçlerdir. 34(b) maddesi, iade talebi sunulduğunda verilmiş veya başvurusu yapılmış sığınmayı ele alır. Başvuru tarihini gösteren belgeyi saklayın. İddia zulüm, işkence veya başka yasaklanmış muamele riskiyle ilgiliyse kişiye özgü deliller sunun ve yetkili makamlardan süreçleri koordine etmelerini isteyin; sonraki bir başvurunun talebi otomatik olarak iptal ettiğini veya durdurduğunu varsaymayın.

INTERPOL Kırmızı Bülteni veya difüzyonu bir uyarıdır; ulusal bir iade kararı ya da tek başına uluslararası yakalama emri değildir. INTERPOL Dosyalarının Kontrolü Komisyonuna (CCF) verilere erişim, düzeltme veya silme talebi paralel olarak sunulabilir; ancak bu, 44. madde kapsamındaki başvurunun yerine geçmez ve Bosna-Hersek’teki süreci kendi başına durdurmaz. 26 Mart 2026'dan itibaren CCF talepleri özel güvenli çevrimiçi portal üzerinden sunulmalıdır; istisnai durumlar dışında e-posta veya posta yoluyla başvuru kabul edilmemektedir. Kırmızı Bültenin kaldırılması ve CCF önünde temsil rehberine bakın. Gerçek işlem iade değil göçmenlik nedeniyle sınır dışı etme ise önce doğru süreç belirlenmelidir; bkz. iade ile sınır dışı etme arasındaki fark.

Savunma için pratik karar ağacı

Yürürlükteki kararı okuyun. Konunun geçici tutma, iade tutukluluğu, 44. madde kararı veya Bakanın nihai kararı olup olmadığını belirleyin; başvuru yolu ve süre değişir.
Talebi kontrol edin. 33–35. maddeleri ve uygulanabilir antlaşmayı kimlik, suç açıklaması, ceza, zamanaşımı, önceki kararlar ve varsa güvencelerle karşılaştırın.
Üç günlük süreyi koruyun. 44. madde kararına karşı kararın alınmasından itibaren üç gün içinde başvurun; Bakanlığı veya INTERPOL’ü beklemeyin.
Acil insan hakları korumasını ayrı yürütün. Anayasal veya uluslararası geçici tedbir için yakın ve geri döndürülemez zararı gösteren deliller sunun ve açıkça durdurma talep edin.
Değişen koşulları bildirin. 55. madde, karar veya teslimden önce 34. madde şartları bakımından önemli koşullar değişirse yeni bir iade süreci öngörür.

Hangi belgeler hemen hazır olmalı?

Bosna-Hersek Mahkemesinin kararları, tebliğ tarihleri, tutuklama kararı ve tüm inceleme veya uzatma kararları.
Ekleriyle birlikte tam iade talebi, yabancı yakalama emri veya hüküm, çeviriler, kimlik belgeleri ve dayanılan antlaşma.
Vatandaşlık kanıtı ve sığınma tarihleri; önceki ulusal kararlar, devam eden süreçler ve zamanaşımı hesapları.
Ölüm cezası veya 3. madde iddiası için güncel ceza hükümleri ya da ülke bilgileri ve kişisel riski gösteren deliller; tıbbi riskte güncel klinik kayıtlar ve tedavi gereksinimleri.
Yakalama, talep, 44. madde kararı, başvuru, Bakan kararı ve planlanan teslim tarihlerini içeren tarihli bir kronoloji.

Varsayımsal örnek: Bosna-Hersek Mahkemesi iade şartlarının yerine geldiğine karar verirse avukat yazılı kararı derhal almalı, üç günlük süreyi kararın tebliğinden itibaren hesaplamalı ve uygulanabilir antlaşma ile kimlik veya vatandaşlık belgeleriyle desteklenen hedefli bir başvuru sunmalıdır. Yeni deliller Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi kapsamında gerçek bir risk gösteriyorsa, olağan başvurudaki belirsiz bir iddiaya güvenmek yerine bu deliller ayrı ve acil bir geçici tedbir talebinde sunulmalıdır.

Ülke rehberi genel prosedürü baştan sona açıklar: Bosna-Hersek’ten iade. Bu sayfa, tüm prosedür aşamalarını tekrar etmek yerine ret gerekçelerine, itiraz sürelerine ve acil korumaya odaklanır.

Sık sorulan sorular

Adalet Bakanının iade kararına itiraz edebilir miyim?

46(2) maddesi, Bakanın kararına karşı olağan kanun yolu veya idari yargıda dava açılamayacağını belirtir. Etkili yollar tüketildikten sonra savunulabilir bir anayasal hak ihlali için anayasal başvuru mümkün olabilir; ancak bu olağan bir itiraz değildir ve teslimi otomatik olarak durdurmaz.

Kırmızı Bülten iade edileceğimi kanıtlar mı?

Hayır. Kırmızı Bülten tek başına uluslararası yakalama emri değildir ve ulusal kanuni denetimin yerine geçmez. Yetkililer temelindeki uluslararası emir veya talebe dayanarak işlem yapabilir; ancak Bosna-Hersek Mahkemesi uygulanabilir iade şartlarını değerlendirmelidir.

Sığınma başvurusu iadeyi her zaman durdurur mu?

Otomatik durdurma olduğu varsayılmamalıdır. 34(b) maddesi, iade talebi sunulduğu sırada verilmiş veya başvurusu yapılmış sığınmayı ele alır. Başvuru tarihi, varış ülkesindeki risk ve geri göndermeme ilkesinden kaynaklanan ayrı yükümlülükler değerlendirilmelidir.

Geçici tutma süresini hâlâ 41. madde mi düzenliyor?

Hayır. 2013 değişikliği 41. maddeyi yürürlükten kaldırmıştır. Resmî talep beklenirken geçici tutma süresi 38. maddede; talep geldikten sonraki iade tutukluluğu ise 39. maddede düzenlenir.

İade mahkemesi suçu işleyip işlemediğime karar verebilir mi?

Yabancı ceza yargılamasını yürütmez. Kimlik ve kanuni delil eşiği dâhil olmak üzere iade şartlarının yerine gelip gelmediğini inceler. Başvuru, bu şartlardaki bir eksikliği veya delillerle desteklenen bir insan hakları riskini belirtmelidir.

Kaynaklar ve hukuki metinler

Somut bir dosyanın değerlendirilmesi için site ekibi sınır ötesi savunmayı yerel avukatla koordine eder. Kararlar ve süre bilgileri danışma talebi sayfası üzerinden iletilebilir.