Kıbrıs’tan iadeyi durdurmak: ret nedenleri ve süreler

Kıbrıs’ta hangi yasa ve hangi mahkeme yetkilidir?

Avrupa müzekkeresinin veya yabancı iade talebinin tam örneğini, tercümeleri ve son mahkeme kararını alın. AB üye devletleri arasındaki teslimde 133(I)/2004 sayılı Kıbrıs yasası uygulanır; yasa 197(I)/2025 dâhil değişiklikler geçirmiştir. 11. maddeye göre yetkili bölge hâkimi kişinin bulunduğu veya bulunduğunun düşünüldüğü yere göre belirlenir; yer bilinmiyorsa Lefkoşa bölge hâkimi yetkilidir. Adalet ve Kamu Düzeni Bakanlığı 5. madde uyarınca merkezî makamdır, ancak ATM'nin infazına karar veren hâkimin yerine geçmez.

AB dışı taleplerde 97/1970 sayılı Suçluların İadesi Yasası ile ilgili anlaşma ve çekinceler incelenmelidir. 1957 Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi Kıbrıs’ta 95/1970 sayılı yasayla onaylanmıştır. Kıbrıs, AB üyeleri arasındaki sözleşmesel iadenin 1 Mayıs 2004 tarihinden itibaren ATM sistemiyle değiştirildiğini Avrupa Konseyine bildirmiştir. Brexit sonrası Birleşik Krallık, Rusya ve ABD bu AB ATM sistemini kullanmaz. INTERPOL kırmızı bülteni tek başına Kıbrıs mahkemesinin teslim kararı değildir. Genel usul için Kıbrıs’tan iade rehberine bakın.

ATM hangi hâllerde zorunlu veya takdiren reddedilebilir?

ATM Yasası'nın 13. maddesi zorunlu ret nedenlerini, 14(1). maddesi ise takdire bağlı nedenleri düzenler. 14(2). madde sanığın yokluğunda verilen mahkûmiyetleri, usulüne uygun bildirim, avukatla temsil ve gerçek bir yeniden yargılama veya itiraz imkânı gibi ayrıntılı istisnalarla ele alır. 15. madde müebbet hapsin gözden geçirilmesi ve şartları sağlayan vatandaş veya sakinlerin yabancı kovuşturmadan doğan cezayı Kıbrıs’ta çekmek üzere geri gönderilmesi bakımından güvencelere izin verir. Her koşul somut belgeyle ispatlanmalıdır; yabancı suçlamanın haksız olduğu iddiası tek başına yetmez.

12. madde, belirli suç kategorilerinde talep eden ülkedeki ceza eşiği karşılanıyorsa çifte suçluluk incelemesini kaldırır. Diğer durumlarda suç adından çok somut eylemler ve yasa unsurları karşılaştırılır. Kıbrıs vatandaşlığı bütün ATM'lere karşı mutlak engel değildir; çocuklar, iş ve ikamet de yeni bir otomatik ret nedeni oluşturmaz. 14(1)(f) kapsamındaki ülkesellik itirazı olayın nerede gerçekleştiğini ve ilgili Kıbrıs yetki kuralını kanıtlamayı gerektirir.

Cezaevi koşulları, adil yargılanma ve çocuklar nasıl etkiler?

AB Adalet Divanı'nın Aranyosi ve Căldăraru kararlarına göre cezaevi riski için önce genel veya sistemik eksiklikleri gösteren güvenilir veri, ardından kişinin gönderileceği somut koşullarda gerçek ve bireysel tehlike gerekir. LM kararı, yargı bağımsızlığındaki sorunların ilgili kişinin davasında adil yargılanma riskiyle ilişkilendirilmesini ister. Kıbrıs yasasının 2(2). maddesi temel hakları korur. 21. madde, bölge hâkiminin merkezî makam aracılığıyla müzekkereyi çıkaran adlî makamdan ek bilgi istemesine imkân verir. Cezaevi, sağlık, yargılama aşaması ve kişisel risk hakkındaki soruları somutlaştırın.

GN (C-261/22), ebeveynlere genel bir teslim muafiyeti getirmemiştir. Kıbrıs E.M. davasında (ATM İstinafı 8/2025) İstinaf Mahkemesi 19 Ocak 2026 tarihinde yeni bir AB Adalet Divanı başvurusunu reddetmiş, 26 Ocak 2026 tarihinde de esas hakkındaki istinafı reddetmiştir. Mahkeme, anne ve küçük çocukların korunmasına ilişkin 33(I)/2005 sayılı Kıbrıs yasasının yeni bir ATM ret sebebi yaratmadığını belirtmiştir. Aile koşulları şartlı salıverme açısından etkili olabilir, ancak teslimi kendiliğinden durdurmaz. Sağlık raporları, çocukların bakımına ilişkin belgeler ve uygulanabilir bir bakım planı sunulmalıdır.

Başsavcı ile Kostakis Konstantinou, Avrupa yakalama emri istinafı 4/2026 (26 Mart 2026) kararında Kıbrıs İstinaf Mahkemesi, Almanya’nın talebinin reddini onadı: düzenleyen ülkede atanan avukat fiilen etkili yardım sunmamıştı. 2013/48/AB sayılı Direktifin 10. maddesi, Kıbrıs’taki müdafiye gerçek destek gerektirir; şekli atama yetmez. Bu güvence somut delile bağlıdır; tüm emirleri veya kanuni süreleri kendiliğinden kaldırmaz.

AB dışı ülkeye iade hangi nedenlerle engellenebilir?

97/1970 sayılı Yasanın 5 ve 6. maddeleri ile somut anlaşma, iadeye elverişli suçları, belgeleri, siyasî amacı, ayrımcı kovuşturmayı, önceki kesin kararları ve şartlara bağlı vatandaşlık korumasını düzenler. Davaya sadece siyasî demek yeterli değildir. Avrupa İade Sözleşmesi uygulanıyorsa 13(3). madde uyarınca Sözleşmenin 12. maddesindeki belgeler yeterli olabilir; yabancı suçun Kıbrıs'ta tamamen yeniden yargılanmasını istemek yanlış bir savunma olabilir.

Yakalama emrinde belirtilen bölge mahkemesi, 9. madde uyarınca iade amaçlı tutukluluk ve kefalet konusunda karar verir. Kimlik, yabancı hüküm veya yakalama emri, tarihler, tasdikli belgeler, zamanaşımı ve anlaşma çekinceleri incelenmelidir. 10(3). madde, suçun hafifliği, çok uzun zaman geçmesi veya suçlamanın iyi niyetle ya da adalet yararına yapılmaması yüzünden iadenin bütün koşullar ışığında adaletsiz veya baskıcı olması hâlinde Yüksek Mahkemenin serbest bırakma kararı verebilmesini sağlar. Sadece suçlamanın eski olması yeterli ispat değildir.

Rusya talebinde yetersiz devlet güvenceleri ile kişisel tehlikenin ispatını ayırın. K.A.B., hukuk başvurusu 35/2026 (5 Ekim 2026) kararında Yüksek Mahkeme, Rusya’nın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden ayrılması sonrasında insan hakları güvencelerinin artık tatmin edici sayılamayacağını belirtti. Ancak bu tek başına bireysel riski kanıtlamaz. Korotenko (6 Mayıs 2026) kararına dayanarak cezaevi, kovuşturma, sağlık veya tanıklara ilişkin somut ve kişiye özgü delil aradı.

Tutukluluğu kim inceler, AB dışı iadeye son kararı kim verir?

9. madde kapsamındaki karardan sonra 10(1)–(5). maddeler uyarınca Kıbrıs Yüksek Mahkemesinde habeas corpus başvurusu yapılabilir. Anayasa'nın 155(4). maddesi olağanüstü mahkeme emirleri için yetkiyi düzenler. 10(2). madde, iade amaçlı tutukluluk kararından sonraki 15 gün boyunca teslimi yasaklar; habeas corpus açılmışsa kanunen derdest kaldığı süre boyunca yasak devam eder. Bu 15 gün habeas corpus için öngörülmüş açık başvuru süresi değil, teslim yasağıdır. Usule uygun başvuru ve ek tedbir ihtiyacı derhâl değerlendirilmelidir.

Adalet ve Kamu Düzeni Bakanı, 11. madde çerçevesinde ayrı bir idarî-i̇craî iade emri verir; haksız veya baskıcı sonuçlara ve ölüm cezasına ilişkin yasal güvenceleri gözetir. Bakana dilekçe, mahkeme başvurusunun yerine geçmez. 2013'te değişen 9(5). madde, iade talebinin reddine karşı talep eden tarafın istinafını ve kişinin hazır bulunmasını güvenceye alan geçici koşulları da öngörür. Bu nedenle ilk ret her zaman nihai değildir. Anayasa'nın 146. maddesine dayalı otomatik idarî dava veya genel bir bakanlık itirazı, işlemin niteliği incelenmeden vaat edilemez.

İlk ret kararı kesin sonuç değildir. Başsavcı ile Ignatkin Mikhail, hukuk istinafı 31/2026 (11 Ağustos 2026) kararında İstinaf Mahkemesi, yabancı tutuklama emrinin değerlendirilmesiyle ilgili Baf Bölge Mahkemesi ret kararını kaldırdı ve Rusya’ya iadeye hükmetti. 97/1970 sayılı Yasanın 9(5). maddesi savcılığın ret kararına başvurmasına imkân verir. Bu yol, aranan kişinin 10. madde kapsamında Yüksek Mahkemeye yaptığı habeas corpus başvurusundan ayrıdır. Hangi kararın yürürlükte olduğunu teyit edin.

Hangi süre hangi olaydan itibaren hesaplanır?

Yakalanma saatini, teslim rızasını, mahkeme kararının yayımlanma/açıklanma tarihini, tutukluluk kararını ve bakanlık bildirimini ayrı ayrı kaydedin. Kıbrıs usulüne göre günlerin ve resmî tatillerin nasıl hesaplandığını yerel avukat teyit etmelidir. 23. maddedeki karar hedeflerinin aşılması otomatik salıverme sağlamaz; 10. maddedeki on beş günlük teslim yasağı da normal istinaf süresi değildir. İltica veya INTERPOL işlemlerinin mahkeme süresini kaçırmanıza neden olmasına izin vermeyin.

Avrupa yakalama emrinde üç günlük istinaf, gerçek bir hukuki hata göstermeli ve kararın yayımlanmasıyla hazırlanmalıdır. Elmaliah Yossi ile Merkezî Makam/Başsavcı, istinaf 2/2026 (4 Mart 2026) kararında İstinaf Mahkemesi yalnızca olguların yeniden değerlendirilmesini reddetti. Karşı tarafın istinafına cevap, 24(1). madde kapsamındaki süresinde yapılmamış bağımsız başvurunun yerini tutmaz; Başsavcı bu süreyi kaçırmıştı. Yayım tarihini ve tatilleri kaydedin; genel hukuk usulünün süreyi kendiliğinden uzattığını varsaymayın.

Teslim kararından önce tutukluluk itirazı yapılabilir mi?

ATM'de 17. madde uyarınca kişi en kısa sürede ve her hâlükârda yakalamadan sonraki 24 saat içinde bölge hâkimi önüne çıkarılmalı, müzekkere, avukat ve tercüman hakları açıklanmalıdır. 18. madde, tutukluluğun sürmesini ve koşullu salıvermeyi değerlendirme yetkisi verir. AB dışı iadede 9. madde bölge mahkemesinin tutuklama ve kefalet yetkisini, 10. madde ise ayrı Yüksek Mahkeme habeas corpus denetimini düzenler. Sabit adres, sağlık gereksinimleri ve gerçekçi güvence koşulları tutukluluk bakımından yararlı olabilir ama iadeyi otomatik olarak durdurmaz.

Khokhlov/Kıbrıs (53114/20, 13 Haziran 2023) kararında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, iade tutukluluğu ve yavaş yargısal denetim nedeniyle Sözleşmenin 5(1)(f) ve 5(4) maddelerinin ihlal edildiğine hükmetti. Karar her dava için aynı azami gün sayısını belirlemez. Bütün tutukluluk kararlarını toplayın; hareketsiz geçen süreleri ve her gecikmenin nedenini somutlayın.

Son Kıbrıs içtihatları hangi savunmaları sınırlıyor?

Visokowski (ATM İstinafı 1/2025, 27 Şubat 2025) davasında İstinaf Mahkemesi, Larnaka'dan Almanya'ya teslim kararına itirazı reddetti: sadece sorgu yapılacağı veya kişinin kendisini suçlayacağına dair varsayımlar müzekkereyi geçersiz kılmadı. Başsavcı/Filippou (İstinaf 4/2025, 8 Ocak 2026) davasında ise Lefkoşa mahkemesinin Fransız ATM'sini reddetmesini bozdu; yabancı soruşturma aşamasını ve 14. maddedeki ülkesel takdir nedenini somut olarak inceledi.

Turgeman (İstinaf 5/2025, 23 Ocak 2026), yabancı soruşturmanın devam etmesinin ATM'yi tek başına sakatlamadığını; infaz hâkiminin müzekkere yerine gönüllü seyahati kendi tercihiyle koyamayacağını ortaya koydu. E.M. esas kararı (26 Ocak 2026) yalnızca Kıbrıs'ın anneleri koruyan yasasına dayanan ek ret nedenini dışladı. AB dışı K.A.B. davasında (Yüksek Mahkeme Hukuk Başvurusu 35/2026, 5 Ekim 2026) Larnaka'daki Rusya'ya iade kararı sonrası habeas corpus reddedildi. Başarı için kanuna dayalı belirli gerekçe ve güvenilir delil gerekir.

A.Y., Avrupa yakalama emri istinafı 3/2026 (2 Mart 2026) kararında İstinaf Mahkemesi, Estonya savcısının düzenleyen adli makam niteliğini bağımsızlık ve yargısal denetim temelinde inceledi; güncel ve kişiselleştirilmiş kanıt bulunmayan cezaevi riski iddialarını reddetti. Elmaliah Yossi (4 Mart 2026) ile birlikte bu karar, eski ülke raporlarının ve aile ya da Kıbrıs bağlarının yasal koşulların veya güncel delillerin yerini tutmadığını gösterir.

Savunma için hangi belgeler hazırlanmalı?

İsnat edilen fiiller, yakalamalar, tutukluluk uzatmaları, kararların yayımlanması, bakanlık emirleri ve bekleyen davalara ilişkin tek kronoloji oluşturun. Ne bis in idem için tasdikli kesin hükümler ve cezanın infazını; zamanaşımı için yabancı ve Kıbrıs mevzuatını; cezaevi riski, ayrımcılık, aile ve sağlık için kişiye özgü kayıt ve tercümeleri alın. Yeminli beyanlar doğrudan bilgisi olan kişilerden gelmelidir. ATM'nin 21. maddesi uyarınca mahkemenin hangi ek bilgiyi istemesi gerektiğini açıkça belirtin.

Kıbrıs'ta varsayımsal örnek: Gürcistan vatandaşı, on beş yıl önceki iddialar nedeniyle Rusya talebi üzerine Larnaka Havalimanı'nda yakalanır. Bu AB dışı iadedir, ATM değildir. Müdafi anlaşmayı, Rus zamanaşımını, kimliği ve gecikmenin somut zararını inceler; iade amaçlı tutuklama kararı çıkarsa habeas corpus değerlendirilir, bakana ayrıca görüş sunulur. Suçun eski olması veya INTERPOL bülteni ret garantisi vermez. Havalimanındaki ilk işlemler için Larnaka yakalama rehberine bakın.

İltica, INTERPOL veya Strazburg teslimi otomatik durdurur mu?

Kıbrıs Mülteciler Yasası 6(I)/2000, zulüm veya işkence tehlikesinde geri göndermeme ilkesini gündeme getirebilir. İltica başvurusu ATM'yi kendiliğinden iptal etmez ve kişiyi otomatik salıvermez; koruma kararının sonucunu ve mahkemeden açık durdurma kararı gerekip gerekmediğini inceleyin. İade ile sınır dışı etme farklıdır: iade ve sınır dışı işlemleri. INTERPOL Dosyaların Kontrolü Komisyonu kişisel polis verilerini ele alır, Kıbrıs mahkeme emrini iptal etmez: kırmızı bülten itirazı.

Yakın ve telafisi imkânsız zarar varsa Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinden Kıbrıs aleyhine istisnaî 39. Kural tedbiri istenmesi değerlendirilebilir. Başvuru yeni bir istinaf değildir; yapılması tek başına teslimi durdurmaz. Hedef devlet Sözleşmeye taraf olmasa da Kıbrıs kendi teslim eyleminden sorumlu olabilir. Rusya 16 Eylül 2022 sonrasındaki eylemler bakımından Sözleşme sistemi dışında kalmıştır; Belarus hiç taraf olmamıştır. AİHM başvuru rehberine bakın.

Kararı göndererek durumunuzun değerlendirilmesini isteyin.