Slovakya’dan iadeyi durdurma: ret nedenleri, itirazlar ve süreler

Bu rehber, Slovak Ceza Muhakemesi Kanunu olan 301/2005 sayılı Kanun’un 18 Ağustos 2026–31 Aralık 2027 arasında yürürlükte olan sürümüne göre geleneksel iadeyi ele alır. Ceza işlerinde uluslararası adli iş birliğine ilişkin 167/2026 sayılı Kanun aşamalı olarak yürürlüğe girmektedir: § 417 uyarınca temel iş birliği hükümlerinin 1 Ocak 2028’de yürürlüğe girmesi öngörülmektedir. Avrupa Tutuklama Müzekkeresi (ATM) söz konusuysa ATM usulü rehberine; genel süreç için Slovakya’dan iade rehberine bakın.

İadeyi hangi Slovak makamı engelleyebilir?

Geleneksel iadede iki ayrı karar aşaması vardır. Bölge savcılığından (krajská prokuratúra) bir savcı ön incelemeyi yürütür; bölge mahkemesi § 509 uyarınca iadenin kabul edilebilirliğine karar verir. Kesin karar iadenin kabul edilebilir olduğunu belirtirse, Adalet Bakanı § 510 uyarınca iade iznini ayrıca karara bağlar. İadenin kabul edilemez olduğuna ilişkin kesin karar, Bakanın iade izni vermesini engeller.

Genellikle yetkili krajský súd, ön tutukluluk veya iade amacıyla tutukluluk hakkında karar veren mahkemedir. Tutukluluğa ilişkin bir karar yoksa § 509(2), aranan kişinin ikamet ettiği yerdeki bölge mahkemesini yetkili kılar.

§ 502(3) uyarınca avukatla temsil zorunludur. Savcıdan iade talebini ve dayanak kararını isteyin: mahkûmiyet hükmü, uluslararası yakalama emri veya eşdeğer bir emir. INTERPOL bildirimi tek başına uygulanacak antlaşmayı, zamanaşımını, kimliği veya kötü muamele riskini değerlendirmek için yeterli değildir.

§ 501 kapsamındaki zorunlu ret nedenleri: mahkeme neyi incelemelidir?

§ 501, geleneksel iadeyi kabul edilemez kılan nedenleri sıralar. İlgili alt bendi bölge mahkemesi önünde ileri sürün ve somut belgelerle destekleyin. Kanuni istisnalar önemlidir: yabancı yargılamanın adaletsiz olacağına ilişkin genel bir iddia, yasal ret nedeninin ispatının yerini tutmaz.

Bir hapis cezasının infazı için yapılan talepte § 499(2), kural olarak infaz edilecek cezanın veya kalan kısmın en az dört ay olmasını arar; birden fazla ceza veya kalan süre toplanabilir. Çifte suçluluk değerlendirmesinde talepte bulunan devletin hukuki nitelendirmesiyle yetinmeyin; fiilleri ve Slovak hukukundaki suç unsurlarını inceleyin.

§ 510(2) uyarınca Bakanın ayrı ret nedenleri

Mahkeme ile Bakanın görevleri ayrıdır; ancak § 510(2)’deki insan hakları nedenleri yalnızca Bakanın değerlendirmesine bırakılmış değildir. Slovakya Yüksek Mahkemesi, 24 Ocak 2024 tarihli 1 Tost 31/2023 sayılı ve R 39/2024 olarak yayımlanan kararında, mahkemelerin yalnızca § 501’i değil § 510(2)’deki nedenleri de incelemesi gerektiğini belirtti. Özellikle talep eden devletin güvencelerinin niteliği ve güvenilirliği ile hedef ülkede hak ihlali olasılığı değerlendirilmelidir. § 509(4)’ün metni, kabul edilebilirlik kararına itirazı § 501 nedenleriyle sınırlar; savunma, uygulanabilir § 501 nedenini korurken R 39/2024 ışığında § 510(2) kapsamındaki risk delillerini de ileri sürmelidir. Bu delilleri mahkemeye ve ayrıca iadeye izin verme konusunda ayrı yetkisini koruyan Bakana sunun.

Bu delilleri hem mahkemeye hem Bakana ayrı ayrı ve erken sunun. Muhtemel tutulma yerini belirleyin ve kişiye özgü riski açıklayın; adil yargılanma iddiasında, kusurun neden açık bir adaletin inkârı eşiğine ulaştığını açıklayın. Zulüm riski bakımından kişinin profilini tehditler, geçmiş muamele, dava belgeleri ve güvenilir ülke bilgileriyle ilişkilendirin. Güvenceleri veren makamı, özgüllüğü, izlemeyi ve uyumu inceleyin. Kişiyle bağlantı kurmayan genel iddialar yeterli olmayabilir.

Bakan, mahkemenin üzerinde bir temyiz mercii değildir ve iadenin kabul edilemez olduğuna ilişkin kesin karardan sonra izin veremez. Bakan izin vermeyi reddederse § 510(3), Slovak hukukuna göre ceza kovuşturmasının değerlendirilmesi için dosyanın Başsavcılığa gönderilmesini öngörür.

Süreler: ne zaman ne sunulmalı?

Genel itiraz süresi, tebliğden itibaren üç iş günüdür; üç takvim günü değildir (§ 187(1)). Süreyi başlatan olayın gerçekleştiği gün sayılmaz (§ 63(3)); son gün dinlenme veya resmî tatil gününe denk gelirse süre sonraki iş gününde sona erer (§ 63(5)). Karar hem ilgili kişiye hem müdafiine bildirilmişse süre daha geç bildirimin yapıldığı tarihten başlar (§ 187(1)). Tebliğ belgesini ve özel kuralları kontrol edin; tutukluluk süreleri ayrı hesaplanır.

İçtihat ne söylüyor, ne söylemiyor?

Shiksaitov/Slovakya davasında, 56751/16 ve 33762/17 numaralı başvurular, 10 Aralık 2020 tarihli ve 19 Nisan 2021’de kesinleşen karar kapsamında AİHM, 5. maddenin 1. ve 5. fıkralarının ihlal edildiğini tespit etti: yeterli özen gösterilmediği için iadeyle bağlantılı tutukluluk aşırı uzamış ve uygulanabilir bir tazminat hakkı bulunmamıştı. Mahkeme, yabancı bir devletin tanıdığı mülteci statüsünün iadeyi otomatik olarak engellediğine karar vermedi. Zaman çizelgesini koruyun ve makamlar karar için gerekli bilgilere sahip olduğunda tutukluluğun devamına itiraz edin.

A.Y./Slovakya davasında, 37146/12 numaralı başvuruya ilişkin 2016 tarihli kararla AİHM, Rusya’nın talebi kapsamında kötü muamele iddialarını, ülke bilgilerini, kişisel koşulları ve diplomatik güvenceleri değerlendirdikten sonra başvuruyu kabul edilemez buldu. Bu karar, güvencelerin 3. madde kapsamındaki riski her zaman ortadan kaldırdığı veya genel ülke raporlarının önemsiz olduğu anlamına gelmez: deliller her olayda ayrı değerlendirilmelidir.

Özellikle önemli olan, Slovakya Yüksek Mahkemesinin 24 Ocak 2024 tarihli 1 Tost 31/2023 sayılı kararıdır; karar R 39/2024 olarak yayımlanmıştır. Yayımlanan hukuki ilkeye göre mahkemeler yalnızca § 501’deki iadenin kabul edilemezliği nedenlerini değil, § 510(2)’deki iade izni vermeme nedenlerini de incelemelidir. Talep eden devletin verdiği güvenceler değerlendirilirken mahkeme bunların niteliğini ve güvenilirliğini ve hedef devlette insan hakları ihlali olasılığını değerlendirmelidir. Bu nedenle 3. madde kapsamındaki risk ve güvencelerin güvenilirliği yalnızca Bakana değil, mahkemeye de sunulmalıdır.

Daha sonraki ve ayrı bir uluslararası tespit, AİHM önünde A.Y. olarak anonimleştirilen aynı kişiyle ilgilidir. BM İnsan Hakları Komitesi, 16 Temmuz 2024 tarihli Jandiev/Slovakya Görüşlerinde (bildirim no. 3193/2018), Slovakya’nın iade öncesinde kişinin işkenceye maruz kalma riskini gerektiği gibi değerlendirmemesi nedeniyle ICCPR’nin 2(3). maddesiyle birlikte ele alınan 7. maddesinin usule ilişkin ihlal edildiğini; geçici tedbir talebinin dikkate alınmaması nedeniyle İhtiyari Protokol’ün 1. maddesinin de ihlal edildiğini tespit etti. Komite, Slovakya’daki iltica sürecinin hâlâ devam ettiğini ve öngörülebilir, gerçek ve kişisel riske ilişkin deliller bulunduğunu belirtti. İadeden sonra fiilen işkence yapıldığının kanıtlandığı sonucuna varmadı. Bu Görüşler AİHM’nin A.Y. hakkındaki 2016 kararını bozmaz; farklı bir antlaşma ve dosya temelinde yapılan ayrı bir değerlendirmedir. Güncel ve kişiselleştirilmiş delillerin önemini vurgular ve diplomatik güvencelerin veya devam eden uluslararası başvurunun iadeyi otomatik olarak durdurmadığını gösterir.

Risk varsa delilleri bölge mahkemesine ve yapılacak itirazlara sunun; uygulanabilir bir § 501 nedenini koruyun ve § 510(2) risklerinin de incelenmesi için R 39/2024 kararına dayanın; ayrıca Bakana ayrı bir dosya sunun. BM İnsan Hakları Komitesinden veya AİHM İçtüzüğü’nün 39. Kuralı uyarınca geçici tedbir isterken erken hareket edin; başvurunun tek başına ulusal düzeyde iadeyi durdurduğunu varsaymayın.

Sığınma, mülteci statüsü ve INTERPOL bildirimleri farklı süreçlerdir

§ 501(b), Slovakya’da yapılmış uluslararası koruma başvurusunu veya Slovakya’da verilmiş korumayı kapsar; daha önce kesin olarak karara bağlanmış mükerrer başvuru istisnadır. Sığınma ve iade işlemleri paralel yürüyebilir; sığınma başvurusunun iade tutukluluğunu otomatik olarak sona erdirdiği varsayılmamalıdır. Shiksaitov kararında AİHM, Slovak makamlarının mülteci statüsüne ilişkin dışlama hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığını inceleyebileceğini kabul etmiş, ancak gerekli bilgiler mevcut olduğunda makamların özenle hareket etmesi ve tutukluluğu aşırı uzatmaması gerektiğini vurgulamıştır.

Başka bir devlet koruma verdiyse, iddia edilen suçun veya bir dışlama hükmünün incelenip incelenmediği de dâhil olmak üzere tam kararı ve dayanak tespitleri alın. Risk değerlendirmesinin mevcut hedef ülke için neden geçerli olduğunu açıklayın. Yabancı koruma önemli bir delil olabilir, ancak § 501(b)’nin lafzına göre otomatik bir ret nedeni değildir.

INTERPOL Kırmızı Bülteni veya yayılım bildirimi bir iade kararı ya da suçluluk kanıtı değildir. INTERPOL Dosyalarını Kontrol Komisyonuna (CCF) erişim, düzeltme veya silme için başvuru, ayrı bir veri işleme yoludur; § 501 savunmasının, itiraz süresinin veya acil durdurma talebinin yerini tutmaz. Kırmızı Bültenler ve CCF temsilciliği rehberine bakın. ATM, ayrı bir Avrupa teslim rejimine tabidir.

Mahkeme veya Bakan karar vermeden önce delilleri hazırlayın

• Dosyayı alın. Talebi, yakalama emrini veya hükmü, tercümeleri, tutukluluk kararlarını, tebliğ kanıtlarını ve mahkeme kararlarını toplayın; tarihli bir zaman çizelgesi hazırlayın.
• Her nedeni bir delile bağlayın. § 501’in ilgili bendini, hukuki ölçütü, belirleyici olguyu ve destekleyici belgeyi belirtin; istisnaları açıkça ele alın.
• Kimlik ve zamanaşımını kontrol edin. Kimlik veya vatandaşlık farklılıklarını giderin ve ilgili tarihlere göre Slovak hukukundaki zamanaşımını hesaplayın.
• Riski kişiselleştirin. Güncel bağımsız raporları tıbbi kayıtlar, tehditler, tanık ifadeleri ve muhtemel hedef cezaevi, bölge veya mahkeme hakkındaki bilgilerle birleştirin.
• Güvenceleri inceleyin. Güvenceyi veren makamı, yetkisini, kesin taahhüdü, denetimi ve uyum veya ihlale ilişkin güvenilir delilleri belirleyin. § 510(2) argümanlarını Bakan için ayrı hazırlayın, mahkeme itirazlarını koruyun ve sunum kanıtını saklayın. Bir aile e-postası geçerli bir usul başvurusu olmayabilir.

Bir sonraki hukuka uygun adım için pratik karar ağacı

1. Yakalamadan sonra: avukat ve yazılı hukuki dayanağı temin edin; savcının 48/96 saatlik süresini, mahkeme kararı için 48 saati ve ön tutukluluğun 40 günlük sınırını kontrol edin.
2. Talep geldiğinde: §§ 499 ve 501 ile karşılaştırın; yazılı delilleri bölge mahkemesine sunun ve gerekiyorsa § 509(3) uyarınca açık duruşma talep edin.
3. İade kabul edilebilir bulunursa tebliğden itibaren üç iş günü içinde itiraz edin. Uygulanabilir § 501 nedenini koruyun ve R 39/2024 ışığında § 510(2) kapsamındaki ilgili risk delillerini ileri sürün; itiraz infazı durdurur. Delilleri ayrıca Bakana da sunun.
4. Bakan karar vermeden önce: 3/6. maddeler, zulüm, açıkça orantısız ağırlık veya ölüm cezası hakkında § 510(2) uyarınca ayrı deliller sunun. Acil durumda anayasal başvuruyu ve 39. Kuralı değerlendirin; teslimi durdurabilecek iç hukuk yollarını da kullanmaya devam edin.

Varsayımsal örnek. Üçüncü bir devlet, geleneksel iade usulüyle aynı fiilden Slovakya’da kesin olarak beraat etmiş ve ayrıca belgelenmiş işkence riski bulunan bir kişinin iadesini ister. § 501(g) kapsamında kesinleşmiş beraat kararını ve kimlik karşılaştırmasını sunun; 3. maddeye ilişkin kişiselleştirilmiş delilleri bölge mahkemesine ve gerekirse R 39/2024 ışığında Yüksek Mahkemeye iletin. Aynı risk delillerini § 510(2)(a) uyarınca ayrıca Bakana sunun. Bunlar farklı nedenler ve karar aşamalarıdır.

Haklı bir savunmayı zayıflatabilecek hatalar

• Tercümeleri beklerken üç iş günlük itiraz süresini kaçırmak.
• Tutukluluğa itirazın iadeyi durdurduğunu varsaymak; § 508 bunun aksini belirtir.
• Kırmızı Bülteni iade kararı saymak veya INTERPOL verilerinin silinmesinin mahkeme sürecini bitirdiğini düşünmek.
• § 501(b) ve olası dışlama hükümlerini incelemeden yabancı sığınma statüsünü otomatik engel olarak sunmak.
• Genel ülke raporlarını kişi ve muhtemel hedef ülkeyle ilişkilendirmeden sunmak veya mahkemenin kabul edilebilirlik değerlendirmesini Bakanın ayrı incelemesiyle karıştırmak.
• Anayasa şikâyetinin, AİHM başvurusunun veya 39. Kural talebinin teslimi otomatik olarak durdurduğunu varsaymak.
• Yürürlükteki kanun sürümünü ve güncel antlaşma durumunu kontrol etmeden eski bir çeviriye güvenmek.
• 3. madde riskinin veya diplomatik güvencelerin güvenilirliğinin yalnızca Bakana sunulabileceğini varsaymak: yayımlanan R 39/2024 ilkesi, mahkemelerin § 510(2) nedenlerini de incelemesini gerektirir.

Talepte bulunan devlet için hangi antlaşma geçerlidir?

1957 tarihli Avrupa İade Sözleşmesi ve protokolleri, talepte bulunan devlete ve ikili antlaşmalara bağlı olarak uygulanabilir. Slovakya’nın 28(3). madde kapsamındaki beyanı, ATM Çerçeve Kararını uygulayan AB üye devletleriyle ilişkilerde Sözleşmenin ve iki ek protokolünün uygulanmasını dışlar. Her iki devletin ileri sürülen araçla bağlı olduğunu kontrol edin ve güncel çekince ve beyanları inceleyin; AB üyesi olmayan bir devletten gelen her talepte Sözleşmenin otomatik olarak devre dışı kaldığı varsayılamaz. Başka bir özel teslim aracının uygulanacak yolu değiştirip değiştirmediğini de kontrol edin.

AİHS’nin 3. maddesi mutlaktır: gerçek bir işkence veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele riski, isnat edilen suçun ağırlığıyla dengelenemez. 6. madde, açık ve ağır bir adaletin inkârı için gerçek risk varsa istisnai olarak uygulanabilir. Shiksaitov kararının gösterdiği üzere, 5. madde kapsamındaki tutukluluk şikâyetleri iadenin esasından ayrıdır. 39. Kural, yakın ve telafi edilemez zarar riski için istisnai bir tedbirdir; olağan bir kanun yolu veya garantili durdurma değildir.

İlk danışmada açıklığa kavuşturulması gerekenler

• Bu, geleneksel iade, ATM, göçmenlik kaynaklı sınır dışı veya yalnızca INTERPOL bildirimi mi?
• Dosyayı hangi bölge mahkemesi ve savcılık yürütüyor; her kararda hangi tarihler yazıyor?
• Kişi iadeye rıza gösterdi mi ve ayrıca özellik ilkesinden feragat etti mi? § 503 uyarınca rıza, Bakan karar verene kadar geri çekilebilir; bunlar ayrı işlemlerdir.
• § 501’deki hangi neden ispatlanabilir ve § 510(2) kapsamındaki hangi ayrı deliller Bakana sunulmalıdır?
• 3. veya 6. madde kapsamında acil anayasal ya da Avrupa düzeyinde koruma gerektiren kişiye özgü bir risk var mı?

Devam eden bir dosyada gecikmeden Slovak bir hukukçuyla görüşün; iade talebini, tutukluluk ve kabul edilebilirlik kararlarını, tebliğ belgelerini ve kişiye özgü risk delillerini sağlayın. Form üzerinden ilk değerlendirme talep edebilirsiniz. İletişim formu.